1. Trình tự thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh vì lợi ích quốc gia, công cộng theo Điều 87 Luật đất đai 2024

Trình tự thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia, công cộng theo Điều 87 Luật Đất đai 2024 được quy định chi tiết và được hướng dẫn bởi Điều 28 Nghị định 102/2024/NĐ-CP bao gồm các bước cơ bản sau:

- Thông báo và tổ chức phổ biến thông tin: Trước khi ban hành thông báo thu hồi đất, Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức cuộc họp với người có đất thu hồi để phổ biến các thông tin về mục đích, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các dự kiến liên quan đến công tác thu hồi đất. Các thông tin phải được cung cấp đầy đủ, bao gồm: mục tiêu của dự án, các chính sách bồi thường, khu vực tái định cư nếu có.

- Thông báo thu hồi đất: Ủy ban nhân dân cấp xã phải gửi thông báo thu hồi đất đến từng hộ dân có đất thu hồi, niêm yết công khai tại trụ sở UBND cấp xã và nơi sinh hoạt chung của khu dân cư. Nếu không liên lạc được với người có đất thu hồi, thông báo sẽ được công khai trên báo và các phương tiện truyền thông đại chúng.

- Khảo sát, đo đạc và kiểm đếm: Ủy ban nhân dân cấp xã phối hợp với các cơ quan và đơn vị liên quan để tiến hành khảo sát, đo đạc, kiểm đếm diện tích đất thu hồi, tài sản gắn liền với đất, đồng thời xác định nguồn gốc đất và thiệt hại thực tế. Nếu người có đất thu hồi không hợp tác, sẽ tổ chức vận động và thuyết phục trong 15 ngày. Sau đó, nếu vẫn không đồng ý, Chủ tịch UBND cấp huyện sẽ ra quyết định kiểm đếm bắt buộc.

- Lập và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư: Các đơn vị thực hiện bồi thường sẽ lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, niêm yết công khai phương án này để lấy ý kiến của cộng đồng. Các ý kiến góp ý sẽ được tiếp thu và giải trình, sau đó phương án bồi thường được trình UBND cấp có thẩm quyền phê duyệt.

- Thực hiện bồi thường và hỗ trợ tái định cư: Đơn vị thực hiện bồi thường phải thông báo cho các hộ dân về mức bồi thường, hỗ trợ, thời gian, địa điểm chi trả bồi thường, và các vấn đề liên quan đến tái định cư. Sau khi phương án bồi thường được phê duyệt, việc bồi thường và tái định cư sẽ được thực hiện theo đúng cam kết.

- Thu hồi đất và cưỡng chế nếu cần thiết: Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền sẽ ra quyết định thu hồi đất sau khi hoàn tất việc bồi thường và tái định cư. Trong trường hợp người dân không bàn giao đất, sẽ tiến hành vận động và nếu không thành công, sẽ áp dụng biện pháp cưỡng chế.

- Quản lý quỹ đất thu hồi: Sau khi đất được thu hồi, cơ quan nhà nước có trách nhiệm quản lý đất đã thu hồi cho đến khi đất được giao lại cho các chủ đầu tư hoặc các tổ chức liên quan theo quy định.

Quy trình này nhằm đảm bảo quyền lợi của người có đất bị thu hồi, đồng thời thực hiện công tác thu hồi đất một cách công bằng và minh bạch, đảm bảo lợi ích quốc gia và phát triển kinh tế - xã hội.

2. Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh vì lợi ích quốc gia, công cộng thế nào?

Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, công cộng theo Điều 91 Luật Đất đai 2024:

- Bồi thường về đất: Khi Nhà nước thu hồi đất, việc bồi thường sẽ được thực hiện bằng cách giao lại đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi. Nếu không có đất để bồi thường, thì sẽ bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi, do UBND cấp có thẩm quyền quyết định tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường.

- Tùy chọn của người có đất bị thu hồi: Trường hợp người có đất thu hồi được bồi thường bằng đất hoặc nhà ở, nhưng nếu họ có nhu cầu được bồi thường bằng tiền thì sẽ được đáp ứng theo nguyện vọng đã đăng ký khi lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

- Bồi thường bằng đất hoặc nhà ở trong một số trường hợp: Nếu người có đất thu hồi có nhu cầu và địa phương có điều kiện về quỹ đất và quỹ nhà ở, họ có thể được bồi thường bằng đất khác có mục đích sử dụng khác hoặc bằng nhà ở.

- Áp dụng khi thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh: Trong trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng và an ninh, việc bồi thường sẽ thực hiện theo nguyên tắc đã nêu, tức là bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng hoặc bằng tiền nếu không có đất để bồi thường.

Như vậy, quy định này nhằm đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người dân có đất thu hồi, đồng thời linh hoạt trong việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc lựa chọn phương án bồi thường phù hợp với nhu cầu và tình hình thực tế của địa phương.

3. Quyền và nghĩa vụ của người bị thu hồi đất

Quyền và nghĩa vụ của người bị thu hồi đất theo Luật Đất đai 2024 cụ thể như sau:

- Quyền của người bị thu hồi đất:

+ Quyền bồi thường về đất: Theo quy định của Điều 159 Luật Đất đai 2024, người có đất bị thu hồi sẽ được bồi thường dựa trên giá đất thị trường, thay vì áp dụng một mức giá cố định trong khung giá như trước đây. Điều này có nghĩa là giá đất bồi thường sẽ được tính theo giá trị thực tế của thị trường tại thời điểm thu hồi đất, giúp người dân nhận được giá trị bồi thường hợp lý hơn. Các địa phương sẽ tự quyết định bảng giá đất và điều chỉnh hàng năm để phù hợp với giá đất thị trường, giúp giảm sự chênh lệch giữa giá trị thực tế của đất và mức giá bồi thường. Quyết định này nhằm đảm bảo công bằng trong bồi thường, nhất là khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế xã hội hoặc các lợi ích quốc gia, công cộng.

+ Hình thức bồi thường: Khoản 1 Điều 96 Luật Đất đai 2024 đưa ra các hình thức bồi thường đa dạng, giúp người dân linh hoạt trong việc lựa chọn phương án phù hợp với nhu cầu của họ. Người bị thu hồi đất có thể được bồi thường bằng đất (có cùng mục đích sử dụng hoặc đất khác mục đích sử dụng), bằng tiền, hoặc nếu có nhu cầu và đáp ứng đủ điều kiện, có thể được bồi thường bằng nhà ở. Điều này đặc biệt quan trọng đối với những người có đất bị thu hồi mà không thể tái sử dụng đất cho mục đích cũ, hoặc những người cần nhà ở thay vì đất nông nghiệp hoặc đất phi nông nghiệp.

+ Bồi thường đối với đất nông nghiệp: Cụ thể, khoản 1 Đièu 96 quy định đối với người sử dụng đất nông nghiệp, nếu đất bị thu hồi, họ có thể được bồi thường bằng đất nông nghiệp khác, đất có mục đích sử dụng khác (như đất ở, đất sản xuất phi nông nghiệp), hoặc nếu có nhu cầu và địa phương có quỹ đất, có thể được bồi thường bằng nhà ở. Điều này là một thay đổi lớn trong việc bồi thường đất nông nghiệp, khi trước đây người dân chỉ có thể được bồi thường bằng đất nông nghiệp tương tự, giờ đây họ có thể nhận đất hoặc nhà ở nếu phù hợp.

+ Quyền tái định cư: Một điểm mới quan trọng trong khoản 6 Điều 91 Luật Đất đai 2024 là quy định rằng việc tái định cư cho người có đất bị thu hồi phải được hoàn thành trước khi quyết định thu hồi đất có hiệu lực. Điều này đảm bảo rằng người dân không bị thiếu thốn nhà ở và có nơi sinh sống ổn định ngay khi đất của họ bị thu hồi. Chính quyền địa phương sẽ chủ động lập và thực hiện các dự án tái định cư để bảo đảm các hộ gia đình có đất thu hồi được bố trí chỗ ở mới trước khi phải bàn giao đất. Điều này giúp giảm thiểu các rủi ro về tình trạng vô gia cư hoặc khó khăn về chỗ ở cho người dân.

+ Hỗ trợ cho hộ gia đình nhiều thế hệ: Theo khoản 4 Điều 111 Luật Đất đai 2024 thì một trong những điều kiện quan trọng khi thu hồi đất là đối với các hộ gia đình nhiều thế hệ hoặc có nhiều cặp vợ chồng cùng chung sống trên một thửa đất ở bị thu hồi. Nếu diện tích đất ở được bồi thường không đủ để giao riêng cho từng hộ gia đình trong gia đình nhiều thế hệ, họ sẽ được xem xét hỗ trợ giao thêm đất ở, hoặc được hỗ trợ mua, cho thuê nhà ở. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi của các hộ gia đình phức tạp về mặt cư trú, đồng thời hỗ trợ họ ổn định cuộc sống.

- Nghĩa vụ của người bị thu hồi đất:

+ Nghĩa vụ bàn giao đất: Người có đất bị thu hồi có nghĩa vụ thực hiện bàn giao đất cho Nhà nước hoặc cơ quan có thẩm quyền sau khi đã được bồi thường và tái định cư theo Điều 91. Điều này đảm bảo rằng quá trình thu hồi đất diễn ra suôn sẻ, không gây trì hoãn hoặc tranh chấp. Tuy nhiên, người dân chỉ phải bàn giao đất sau khi việc bồi thường và tái định cư đã hoàn tất, giúp họ có đủ thời gian để chuẩn bị và chuyển sang khu vực mới sinh sống.

+ Hợp tác trong việc điều tra, khảo sát, đo đạc và kiểm đếm: Người có đất bị thu hồi phải hợp tác với các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện đo đạc, kiểm đếm đất và tài sản gắn liền với đất. Quá trình này giúp xác định chính xác diện tích đất và giá trị của tài sản trên đất, từ đó xác định phương án bồi thường hợp lý. Nếu người dân không hợp tác trong quá trình này, chính quyền sẽ áp dụng các biện pháp để buộc họ thực hiện nghĩa vụ của mình.

+ Hợp tác trong việc tháo dỡ tài sản: Trong trường hợp có tài sản gắn liền với đất bị thu hồi (như nhà ở, công trình xây dựng), người dân sẽ phải hợp tác trong việc tháo dỡ, di dời tài sản theo yêu cầu của cơ quan nhà nước. Điều này nhằm đảm bảo rằng đất thu hồi sẽ được sử dụng đúng mục đích và không bị chậm trễ do các vấn đề liên quan đến tài sản trên đất.

- Các khoản hỗ trợ bổ sung (Điều 108):

+ Hỗ trợ di dời vật nuôi và tài sản: Bên cạnh bồi thường cho đất đai và nhà ở, Luật Đất đai 2024 còn bổ sung các khoản hỗ trợ cho người bị thu hồi đất, như hỗ trợ di dời vật nuôi, di chuyển tài sản gắn liền với đất. Điều này là một trong những biện pháp hỗ trợ thiết thực, giúp người dân giảm bớt gánh nặng trong việc di chuyển đến nơi ở mới.

+ Hỗ trợ tháo dỡ công trình xây dựng: Một điểm đáng chú ý là người dân sẽ được hỗ trợ trong việc tháo dỡ, phá dỡ các công trình xây dựng gắn liền với đất bị thu hồi, đặc biệt là những công trình có giấy phép xây dựng hết thời hạn. Hỗ trợ này nhằm giúp người dân giảm chi phí và khó khăn khi phải tháo dỡ các công trình cũ không còn giá trị sử dụng.

Luật Đất đai 2024 đã đưa ra nhiều quy định rõ ràng và cụ thể về quyền lợi và nghĩa vụ của người bị thu hồi đất. Những thay đổi này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân mà còn đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong việc thu hồi đất vì mục đích quốc gia, công cộng. Các quyền lợi như bồi thường linh hoạt (tiền, đất, nhà ở), tái định cư đầy đủ, và các khoản hỗ trợ bổ sung về vật nuôi, tài sản, và công trình xây dựng sẽ giúp người dân ổn định cuộc sống và tái hòa nhập nhanh chóng vào môi trường mới.

Tham khảo: Quy định việc tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành tiểu dự án riêng và trách nhiệm tổ chức thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với dự án đầu tư thuộc các Bộ, ngành?

Liên hệ: 1900.6162 hoặc gửi email tới: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ, tư vấn pháp luật nhanh chóng.