Đang học tiếng ở trung tâm có được hoãn nghĩa vụ quân sự không?

Nhiều công dân, đặc biệt là các bạn trẻ, đang theo học các khóa học tiếng (ngoại ngữ) với nhiều mục đích khác nhau như thi chứng chỉ quốc tế (IELTS, TOEIC, Topik, JLPT), chuẩn bị hồ sơ du học, hoặc hoàn thành chương trình bắt buộc để đi xuất khẩu lao động (XKLĐ). Cùng thời điểm đó, các công dân này nhận được Lệnh gọi nghĩa vụ quân sự (NVQS). Điều này gây ra vướng mắc về việc liệu học tiếng có phải là lý do hợp pháp để được tạm hoãn NVQS hay không.

Bài viết này Luật Minh Khuê sẽ làm rõ các quy định pháp luật, bao gồm cả các quy định mới nhất có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 (theo Luật 98/2025/QH15 và Thông tư 68/2025/TT-BQP), về các trường hợp học tiếng nào được và không được tạm hoãn NVQS.

1. Đang học tiếng ở trung tâm có được hoãn nghĩa vụ quân sự không?

Pháp luật hiện hành không quy định việc học tiếng (với tư cách là một môn học hoặc khóa học ngắn hạn) là một căn cứ trực tiếp để tạm hoãn NVQS. Thay vào đó, luật chỉ xem xét hai yếu tố: hệ đào tạo và cơ sở giáo dục.

Để làm rõ, có thể phân biệt nhanh như sau:

• Không đủ điều kiện: Nếu công dân đang học tiếng tại các trung tâm ngoại ngữ, học tiếng để chuẩn bị đi du học hoặc xuất khẩu lao động (XKLĐ), hoặc học văn bằng 2 ngành ngôn ngữ, công dân không đủ điều kiện tạm hoãn NVQS.
• Đủ điều kiện: Công dân chỉ được tạm hoãn nếu việc học đó diễn ra với tư cách là sinh viên đang theo học ngành Ngôn ngữ (ví dụ: Cử nhân Ngôn ngữ Anh, Cử nhân Ngôn ngữ Nhật), thuộc hệ chính quy tại một trường Đại học hoặc Cao đẳng được công nhận, và đây là khóa đào tạo đầu tiên.

Nguyên tắc pháp lý ở đây là Luật NVQS không quan tâm đến môn học cụ thể là gì. Luật chỉ quan tâm đến hình thức đào tạo (phải là chính quy) và nơi đào tạo (phải là cơ sở giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân).

Ví dụ 1 (Không được hoãn): Anh A đang học khóa IELTS tại trung tâm ngoại ngữ X để chuẩn bị du học và nhận được lệnh gọi. Anh A không được tạm hoãn.

Ví dụ 2 (Được hoãn): Anh B là sinh viên năm thứ hai, ngành Ngôn ngữ Anh, hệ chính quy, tại trường Đại học Y và nhận được lệnh gọi. Anh B đủ điều kiện tạm hoãn.

2. Căn cứ pháp lý để tạm hoãn NVQS theo diện đi học

Theo quy định pháp luật hiện hành, công dân chỉ được tạm hoãn gọi nhập ngũ nếu đang theo học tại cơ sở giáo dục phổ thông, hoặc đang được đào tạo trình độ đại học, cao đẳng hệ chính quy thuộc cơ sở giáo dục đại học hoặc cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong thời gian một khoá của một trình độ đào tạo.

Quy định này được nêu tại Điểm g, Khoản 1, Điều 41 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 và được hướng dẫn tại Điều 5 Thông tư 148/2018/TT-BQP.

Để được tạm hoãn theo diện đi học, công dân phải thỏa mãn đồng thời cả 3 điều kiện sau đây:

Về cơ sở giáo dục: Phải đang học tại một cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, bao gồm cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục đại học (trường đại học), hoặc cơ sở giáo dục nghề nghiệp (trường cao đẳng, trường trung cấp). Điều này loại trừ các trung tâm ngoại ngữ tư nhân.

Về hệ đào tạo: Bắt buộc phải là "hệ chính quy". Đây là điều then chốt, loại bỏ các hình thức đào tạo khác như tại chức, vừa học vừa làm, đào tạo từ xa.

Về thời gian đào tạo: Chỉ áp dụng cho "một khóa đào tạo của một trình độ đào tạo". Đây là căn cứ pháp lý rõ ràng để loại trừ các trường hợp học văn bằng 2 hoặc học thạc sĩ. Nếu công dân đã tốt nghiệp một khóa đào tạo (ví dụ: đã có bằng đại học) và tiếp tục học một văn bằng thứ hai, công dân đó không còn đủ điều kiện tạm hoãn.

Luật không phân biệt trường công lập hay tư thục, miễn là cơ sở giáo dục đó thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và công dân đang theo học hệ chính quy.

Bảng kiểm tra nhanh điều kiện tạm hoãn (Diện đi học)

3. Các trường hợp học tiếng không được tạm hoãn NVQS

Các trường hợp sau đây, công dân học tiếng sẽ không đủ điều kiện tạm hoãn NVQS và vẫn phải chấp hành Lệnh gọi khám sức khỏe hoặc Lệnh gọi nhập ngũ (nếu đủ điều kiện sức khỏe và các tiêu chuẩn khác). Các trường hợp này là kết quả của việc không thỏa mãn các điều kiện pháp lý đã nêu ở trên. 

Học tiếng tại trung tâm ngoại ngữ (IELTS, TOEIC, Topik, JLPT)

Học tiếng tại trung tâm ngoại ngữ không được tạm hoãn. Lý do pháp lý là vì các trung tâm ngoại ngữ không phải là cơ sở giáo dục đại học hay cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo định nghĩa của Luật Giáo dục đại học và Luật Giáo dục nghề nghiệp. Việc học tại đây không được xem là đào tạo "hệ chính quy" để cấp bằng trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Do đó, bất kỳ giấy xác nhận nào từ các trung tâm ngoại ngữ (như WESET, Manwa hoặc các trung tâm khác) đều không có giá trị pháp lý để nộp cho Ban Chỉ huy quân sự cấp xã xét tạm hoãn NVQS.

Học tiếng để chuẩn bị đi du học hoặc Xuất khẩu lao động

Học tiếng để chuẩn bị đi du học hoặc Xuất khẩu lao động không được tạm hoãn nghĩa vụ quân sự. Về bản chất pháp lý, việc học tiếng tại các công ty XKLĐ hoặc các trung tâm luyện thi du học được xem tương tự như học ở trung tâm ngoại ngữ. Hoạt động này không phải là đào tạo hệ chính quy tại một cơ sở giáo dục được công nhận để cấp bằng, do đó không thuộc diện tạm hoãn.

Kể cả khi công dân đã có hợp đồng XKLĐ hoặc Giấy báo nhập học (Letter of Acceptance) của trường đại học nước ngoài, nhưng tại thời điểm nhận Lệnh gọi, công dân vẫn đang ở Việt Nam và chưa phải là du học sinh chính thức, công dân vẫn phải chấp hành Lệnh gọi nhập ngũ.

Đang học hệ tại chức, liên thông, từ xa (ngành ngôn ngữ)

Trường hợp này không được tạm hoãn. Lý do pháp lý là vì Điểm g, Khoản 1, Điều 41 Luật NVQS quy định rất rõ chỉ áp dụng cho hệ chính quy. Tất cả các hệ đào tạo khác như tại chức (vừa học vừa làm), liên thông (không phải chính quy), và đào tạo từ xa đều không thuộc phạm vi này và không được xét tạm hoãn.

Nếu công dân đang theo học các hệ này và nhận Lệnh gọi nhập ngũ, công dân phải chấp hành và liên hệ với cơ sở đào tạo để làm thủ tục bảo lưu kết quả học tập (nếu muốn).

4. Trường hợp học tiếng nào được tạm hoãn nghĩa vụ quân sự?

Để được tạm hoãn NVQS, trường hợp học tiếng của công dân phải đồng thời thỏa mãn tất cả các điều kiện sau:

• Công dân là sinh viên;
• Đang theo học một ngành đào tạo (ví dụ: Cử nhân Ngôn ngữ Anh, Cử nhân Ngôn ngữ Nhật...);
• Tại một trường Đại học hoặc Cao đẳng (thuộc hệ thống giáo dục quốc dân);
• Hệ đào tạo là chính quy và đây là khóa đào tạo đầu tiên của công dân (không phải văn bằng 2).

Nói cách khác, công dân được tạm hoãn vì tư cách "sinh viên hệ chính quy khóa đầu tiên", chứ không phải vì nội dung môn học là "tiếng". Một sinh viên học ngành Kế toán hệ chính quy khóa đầu cũng được hưởng quyền tạm hoãn tương tự.

Ví dụ minh họa: Sinh viên B, trúng tuyển năm 2024, đang học năm thứ hai ngành Ngôn ngữ Nhật, hệ chính quy, tại Trường Đại học X. Khi B nhận được Lệnh gọi NVQS, trường hợp này B hoàn toàn đủ điều kiện tạm hoãn theo quy định tại Điểm g, Khoản 1, Điều 41 Luật NVQS.

5. Thủ tục xin tạm hoãn nghĩa vụ quân sự

Nếu công dân thuộc trường hợp duy nhất được hoãn (nêu ở mục trên), quy trình nộp hồ sơ và thẩm quyền quyết định đã có những thay đổi quan trọng kể từ ngày 01/7/2025.

1. Hồ sơ cần chuẩn bị: Công dân cần chuẩn bị "Giấy xác nhận sinh viên" (bản chính) do trường Đại học hoặc Cao đẳng nơi đang theo học cấp.

2. Nơi nộp hồ sơ: Hồ sơ được nộp trực tiếp tại Ban Chỉ huy quân sự cấp xã (phường, thị trấn) nơi công dân đăng ký nghĩa vụ quân sự. Công dân nên nộp ngay sau khi có giấy xác nhận, hoặc ngay khi nhận được Lệnh gọi khám sức khỏe/sơ tuyển.

3. Thẩm quyền quyết định:  Chủ tịch UBND cấp tỉnh.   

Quy trình sẽ là: Ban CHQS cấp xã tiếp nhận hồ sơ, lập danh sách và trình lên cấp có thẩm quyền. Chủ tịch UBND cấp tỉnh sẽ là người ra quyết định cuối cùng.

4. Tính công kha: Sau khi có quyết định tạm hoãn của Chủ tịch UBND cấp tỉnh, danh sách công dân được tạm hoãn sẽ được gửi về cấp xã và phải được niêm yết công khai tại trụ sở UBND cấp xã và trên cổng thông tin điện tử của xã (nếu có) trong thời hạn 20 ngày. Đây là quy định mới tại Thông tư 68/2025/TT-BQP nhằm tăng cường tính minh bạch và giám sát.

Kết luận

Tóm lại, pháp luật Việt Nam không coi việc học tiếng tại các trung tâm ngoại ngữ (như học IELTS, TOEIC, Topik) , học tiếng để chuẩn bị du học hoặc xuất khẩu lao động là lý do hợp pháp để tạm hoãn nghĩa vụ quân sự.

Quy định về tạm hoãn chỉ áp dụng nghiêm ngặt cho công dân đang theo học hệ chính quy tại các cơ sở giáo dục đại học (Đại học) hoặc giáo dục nghề nghiệp (Cao đẳng) , và chỉ trong thời gian của một khóa đào tạo đầu tiên. Do đó, các trường hợp học văn bằng 2 , học thạc sĩ , hoặc các hệ tại chức, từ xa đều không đủ điều kiện tạm hoãn.

Nếu bạn vẫn còn vướng mắc về trường hợp cụ thể của mình, hoặc cần tư vấn về các thủ tục pháp lý liên quan đến nghĩa vụ quân sự theo quy định mới (như khiếu nại quyết định, thủ tục bảo lưu học tập), vui lòng liên hệ với Luật Minh Khuê qua Hotline 1900 6162.