Trường hợp Viện kiểm sát trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra

Tại Điều 71 Quy chế công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát, nội dung về quyết định của Viện kiểm sát trong giai đoạn truy tố theo Quyết định 111/QĐ-VKSTC năm 2020 đã đặt ra những hướng dẫn cụ thể và rõ ràng để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình xử lý vụ án. Dưới đây là một số điều cần lưu ý:

Theo quy định, Kiểm sát viên được phân công thụ lý giải quyết vụ án trong thời hạn quyết định việc truy tố đối với từng loại tội phạm, theo quy định tại khoản 1 Điều 240 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Trong trường hợp cần thiết, nếu có căn cứ, Kiểm sát viên có thể trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra và báo cáo, đề xuất lãnh đạo đơn vị, lãnh đạo Viện trước khi quyết định việc giải quyết.

Khi đưa ra quyết định, Kiểm sát viên phải báo cáo, đề xuất bằng văn bản cho lãnh đạo đơn vị, lãnh đạo Viện theo những hình thức cụ thể. Nếu thấy đủ căn cứ để quyết định truy tố, Kiểm sát viên lập dự thảo bản Cáo trạng trình lãnh đạo đơn vị, lãnh đạo Viện và chắc chắn rằng nó phản ánh đúng các tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ vụ án.

Trong trường hợp có căn cứ xác định thuộc các trường hợp quy định tại Điều 245 Bộ luật Tố tụng hình sự, Kiểm sát viên cần báo cáo, đề xuất quyết định trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra để tiếp tục điều tra bổ sung.

Ngoài ra, nếu có các căn cứ quy định tại các điều 155, 157 Bộ luật Tố tụng hình sự hoặc các điều 16, 29, khoản 2 Điều 91 Bộ luật Hình sự, Viện kiểm sát có thể ra quyết định đình chỉ vụ án hoặc đình chỉ vụ án đối với bị can.

Điều quan trọng là Viện kiểm sát phải thực hiện việc giao, gửi, thông báo các quyết định tố tụng trong giai đoạn truy tố theo quy định tại Điều 240 Bộ luật Tố tụng hình sự để đảm bảo tính minh bạch và công bằng.

Cuối cùng, nếu các quyết định của Viện kiểm sát cấp dưới không có căn cứ và trái pháp luật, Viện trưởng Viện kiểm sát cấp trên có quyền rút, đình chỉ, hủy bỏ các quyết định đó và yêu cầu Viện kiểm sát cấp dưới ra quyết định đúng theo quy định pháp luật. Điều này nhấn mạnh vào sự đảm bảo tính chính xác và hợp pháp của quyết định tố tụng, đồng thời tăng cường trách nhiệm của Viện kiểm sát trong quá trình thực hiện công tác công tố và kiểm sát.

Dựa vào Điều 8 của Thông tư liên tịch 04/2018/TTLT-VKSNDTC-BCA-BQP, quy định về thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự được xác định như sau:

Quy trình thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự được đề ra để đảm bảo tính chính xác và công bằng trong quá trình xử lý hình sự. Trong thời hạn 03 ngày, kể từ ngày nhận được quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự và các tài liệu liên quan từ Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát có trách nhiệm tiến hành kiểm tra và xử lý theo các bước sau:

1. Nếu Viện kiểm sát phát hiện rằng quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự chưa rõ căn cứ, Viện kiểm sát sẽ có văn bản yêu cầu Cơ quan điều tra bổ sung chứng cứ và tài liệu cần thiết để làm rõ hơn về vụ án.

2. Trong trường hợp Viện kiểm sát phát hiện quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự không có căn cứ, Viện kiểm sát sẽ yêu cầu Cơ quan điều tra hủy bỏ quyết định đó. Trong trường hợp Cơ quan điều tra không đồng ý, Viện kiểm sát sẽ ra quyết định hủy bỏ quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 161 Bộ luật Tố tụng hình sự.

3. Nếu có căn cứ thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự, Viện kiểm sát sẽ có văn bản yêu cầu Cơ quan điều tra. Cơ quan điều tra, trong thời hạn 03 ngày, kể từ ngày nhận được yêu cầu, phải ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự. Nếu Cơ quan điều tra không thực hiện yêu cầu, Viện kiểm sát sẽ ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự.

4. Không thay đổi quyết định khởi tố vụ án hình sự nếu qua điều tra xác định được hành vi của bị can phạm vào khoản khác của tội danh đã khởi tố.

Ví dụ minh họa rõ ràng rằng nếu quá trình điều tra xác định hành vi của bị can phạm vào khoản khác của tội danh đã khởi tố, thì không cần thay đổi quyết định khởi tố vụ án hình sự. Điều này nhấn mạnh vào sự linh hoạt và chính xác trong quyết định của Viện kiểm sát để đảm bảo công bằng và hiệu quả trong quá trình xử lý hình sự.

 

Dựa vào Điều 12 của Thông tư liên tịch 04/2018/TTLT-VKSNDTC-BCA-BQP, Viện kiểm sát được ủy quyền trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự, với những quy định cụ thể như sau:

Trong trường hợp thuộc một trong các điều kiện quy định tại khoản 7 Điều 165 Bộ luật Tố tụng hình sự, Kiểm sát viên có thẩm quyền trực tiếp thực hiện một số hoạt động điều tra, bao gồm hỏi cung bị can, lấy lời khai của người bị tạm giữ, người bị bắt, bị hại, đương sự, người làm chứng, người chứng kiến, đối chất, thực nghiệm điều tra và các hoạt động điều tra khác theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Để đảm bảo sự hiệu quả và minh bạch, Kiểm sát viên thông báo trước cho Điều tra viên trước khi tiến hành, và Điều tra viên có trách nhiệm phối hợp để thực hiện đúng quy trình.

Trong trường hợp Điều tra viên vắng mặt, Điều tra viên phải thông báo cho Kiểm sát viên biết chậm nhất 02 giờ trước khi Kiểm sát viên tiến hành một số hoạt động điều tra. Điều này nhằm đảm bảo sự linh hoạt và hiệu quả trong quá trình thực hiện các bước điều tra.

Nếu có căn cứ, theo quy định tại khoản 3 Điều 236, khoản 1 Điều 246 Bộ luật Tố tụng hình sự, nếu Viện kiểm sát cần phối hợp với Cơ quan điều tra, họ phải thông báo chậm nhất 24 giờ trước khi tiến hành một số hoạt động điều tra. Cơ quan điều tra sau đó sẽ phối hợp với Viện kiểm sát để thực hiện các hoạt động điều tra theo đúng quy định.

Mọi hoạt động điều tra của Kiểm sát viên được ghi chép trong biên bản và phải được đưa vào hồ sơ vụ án. Điều này đảm bảo tính minh bạch và chính xác trong quá trình xử lý hình sự, đồng thời tăng cường trách nhiệm của Viện kiểm sát trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình.