Tự gây thương tích (xăm mình, cắt tay) sát ngày giao quân để trốn NVQS: Xử lý vi phạm hành chính hay Hình sự?

1. Bối cảnh và nền tảng pháp trị quốc phòng

Trong cấu trúc pháp luật Việt Nam, nghĩa vụ quân sự không đơn thuần là một trách nhiệm pháp lý mà còn được hiến định là một nghĩa vụ thiêng liêng, thể hiện lòng yêu nước và sự đóng góp trực tiếp của công dân vào công cuộc bảo vệ chủ quyền quốc gia. Hiến pháp năm 2013 và Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015 đã xác lập một hành lang pháp lý vững chắc, quy định rõ mọi công dân nam trong độ tuổi gọi nhập ngũ đều phải thực hiện nghĩa vụ phục vụ tại ngũ trong Quân đội nhân dân. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, sự xuất hiện của các hành vi tự gây thương tích như xăm mình, cắt tay hoặc sử dụng các chất kích thích để làm sai lệch kết quả khám sức khỏe đã đặt ra những thách thức không nhỏ cho công tác tuyển quân.

Thực trạng này không chỉ diễn ra đơn lẻ mà có dấu hiệu trở thành những "trào lưu" tiêu cực tại các đô thị lớn, nơi áp lực công việc và sự thiếu hiểu biết về pháp luật dẫn đến việc công dân tìm cách "lách luật". Tư duy sai lầm rằng việc sở hữu một hình xăm lớn hay một vết sẹo tự tạo có thể giúp "thoát" nghĩa vụ quân sự đã dẫn đến nhiều trường hợp bị xử lý hành chính nghiêm trọng, thậm chí là truy cứu trách nhiệm hình sự. Để ngăn chặn tình trạng này, hệ thống pháp luật đã liên tục được cập nhật, từ việc tăng mức xử phạt tiền tại Nghị định 37/2022/NĐ-CP và Nghị định 218/2025/NĐ-CP đến việc siết chặt tiêu chuẩn sức khỏe tại Thông tư 106/2025/TT-BQP. Việc phân tích sâu sắc các hành vi gian dối này dưới góc độ luật học là cần thiết để công dân nhận thức rõ hậu quả và tính nghiêm minh của pháp luật.

2. Bản chất pháp lý của hành vi gian dối và làm sai lệch kết quả sức khỏe

Hành vi gian dối trong lĩnh vực nghĩa vụ quân sự là một khái niệm rộng, bao hàm mọi thủ đoạn mà công dân sử dụng nhằm đánh lừa cơ quan chức năng về tình trạng sức khỏe, nhân thân hoặc hoàn cảnh gia đình của mình để được miễn, hoãn hoặc làm cho kết quả phân loại sức khỏe không đạt tiêu chuẩn nhập ngũ. Đây là hành vi xâm phạm trực tiếp đến hoạt động quản lý nhà nước về đăng ký và gọi công dân nhập ngũ, gây mất công bằng xã hội.

Khái niệm gian dối và các hình thức biểu hiện

Theo quy định tại Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, gian dối trong khám sức khỏe là một trong những hành vi bị nghiêm cấm hàng đầu. Dưới góc độ pháp lý, "gian dối" được hiểu là việc cố ý tạo ra thông tin giả hoặc làm thay đổi thực trạng khách quan nhằm đạt được mục đích trái pháp luật. Trong tuyển quân, hành vi này thường được thực hiện qua các hình thức sau:

1. Tác động vật lý trực tiếp lên cơ thể: Công dân cố ý tự gây thương tích như cắt tay tạo sẹo, làm bỏng da, xăm hình có nội dung phản cảm hoặc diện tích lớn ngay trước kỳ khám tuyển nhằm bị xếp vào loại sức khỏe kém (loại 4, 5, hoặc 6).
2. Sử dụng hóa chất và dược phẩm: Việc sử dụng các loại thuốc làm tăng/giảm huyết áp, thuốc gây rối loạn nhịp tim hoặc các chất kích thích, chất cấm ngay trước thời điểm khám sức khỏe để làm sai lệch các chỉ số sinh tồn.
3. Gian dối về hồ sơ và nhân thân: Sử dụng giấy khám sức khỏe giả, làm giả bệnh án tại các bệnh viện dân sự, hoặc hối lộ cán bộ y tế để điều chỉnh kết quả phân loại sức khỏe trong phiếu khám.

Các hành vi bị nghiêm cấm theo Điều 10 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015

Pháp luật xác lập danh mục các hành vi cấm để tạo cơ sở cho việc áp dụng các chế tài hành chính và hình sự. Việc nắm vững các hành vi này giúp công dân định hình hành vi ứng xử phù hợp với quy định của nhà nước.

Phân tích dữ liệu từ các báo cáo pháp luật cho thấy, hành vi tự gây thương tích (xăm mình, cắt tay) không chỉ vi phạm điều cấm về "gian dối trong khám sức khỏe" mà còn là biểu hiện trực tiếp của hành vi "trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự", tạo điều kiện để các cơ quan chức năng áp dụng tình tiết định khung tăng nặng khi xử lý.

3. Chế tài hành chính đối với hành vi tự gây thương tích và gian dối

Khi hành vi vi phạm chưa đạt đến mức độ nghiêm trọng để truy cứu trách nhiệm hình sự, hoặc vi phạm lần đầu, công dân sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính. Đây là bước đệm pháp lý quan trọng, nếu công dân đã bị xử phạt hành chính mà vẫn tiếp tục tái phạm thì sẽ đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự.

Phân tích khung phạt tại Nghị định 37/2022/NĐ-CP

Nghị định 37/2022/NĐ-CP ra đời đánh dấu một giai đoạn thắt chặt kiểm soát tuyển quân bằng cách nâng cao mức phạt tiền lên gấp nhiều lần so với các quy định cũ tại Nghị định 120/2013/NĐ-CP. Mục tiêu là tạo ra áp lực tài chính đủ lớn để răn đe các trường hợp có ý định bỏ tiền để "mua" sự tự do ngoài quân ngũ.

• Hành vi gian dối làm sai lệch kết quả sức khỏe: Người có hành vi tự gây thương tích hoặc sử dụng thủ đoạn khác để làm sai lệch kết quả phân loại sức khỏe nhằm trốn tránh nghĩa vụ quân sự bị phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
• Hành vi gian dối sau khi đã có kết quả đạt tiêu chuẩn: Trong trường hợp công dân đã được Hội đồng khám sức khỏe kết luận đủ điều kiện nhập ngũ nhưng sau đó mới thực hiện hành vi gian dối (như xăm mình hoặc tự gây thương tích) để trốn thực hiện lệnh gọi nhập ngũ, mức phạt tăng lên từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.
• Hành vi không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ: Đối với các trường hợp không có mặt đúng thời gian, địa điểm mà không có lý do chính đáng, mức phạt cao nhất có thể đạt tới 75.000.000 đồng.

Sự chuyển dịch sang Nghị định 218/2025/NĐ-CP cho kỳ tuyển quân 2026

Từ tháng 8 năm 2025, Nghị định 218/2025/NĐ-CP chính thức thay thế các quy định cũ, đưa mức phạt lên một tầm cao mới, phản ánh quyết tâm của Chính phủ trong việc đảm bảo tính nghiêm minh của công tác tuyển quân. Điểm mới quan trọng là việc cụ thể hóa các giai đoạn vi phạm từ sơ tuyển đến khám chi tiết.

Sự gia tăng mức phạt từ 15-20 triệu lên mức 30-40 triệu đồng cho cùng một hành vi gian dối cho thấy các cơ quan chức năng đã nhận diện rõ tính chất nguy hại của việc tự gây thương tích đối với nguồn lực quốc phòng. Việc nộp phạt không chấm dứt nghĩa vụ; trái lại, công dân vẫn buộc phải thực hiện lại quy trình khám tuyển và nhập ngũ sau khi đã nộp phạt.

4. Truy cứu trách nhiệm hình sự: Phân tích Điều 332 Bộ luật Hình sự 2015

Truy cứu trách nhiệm hình sự là chế tài nghiêm khắc nhất dành cho các cá nhân có hành vi cố tình trốn tránh nghĩa vụ quân sự một cách có hệ thống hoặc sử dụng các thủ đoạn cực đoan như tự gây thương tích.

Các yếu tố cấu thành tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự

Để một hành vi bị xem là tội phạm theo Điều 332, cơ quan tố tụng phải chứng minh được các yếu tố sau :

• Mặt khách quan: Thể hiện qua hành vi không chấp hành đúng quy định về đăng ký nghĩa vụ quân sự, lệnh gọi nhập ngũ hoặc lệnh gọi tập trung huấn luyện. Hành vi này có thể là hành động (bỏ trốn, tự gây thương tích) hoặc không hành động (không có mặt theo lệnh gọi).
• Mặt chủ quan: Người phạm tội thực hiện hành vi với lỗi cố ý trực tiếp. Mục đích duy nhất là trốn tránh việc phục vụ trong quân đội. Nếu việc tự gây thương tích xảy ra do tai nạn hoặc mục đích khác không liên quan đến trốn NVQS thì không cấu thành tội này.
• Chủ thể: Là công dân nam đủ 18 tuổi đến hết 25 tuổi (hoặc 27 tuổi đối với diện tạm hoãn do học ĐH/CĐ).
• Điều kiện về tiền án/tiền sự: Đây là điểm mấu chốt. Một người chỉ bị truy cứu hình sự nếu đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Tình tiết định khung tăng nặng: Tự gây thương tích

Khoản 2 Điều 332 quy định các tình tiết làm tăng mức độ nguy hiểm của hành vi, trong đó việc "tự gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của mình" là một yếu tố trọng yếu đưa người phạm tội vào khung hình phạt cao nhất.

• Hình phạt cơ bản (Khoản 1): Phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
• Hình phạt tăng nặng (Khoản 2): Phạt tù từ 01 năm đến 05 năm áp dụng khi công dân cố ý tự làm bị thương, xăm mình để trốn tránh.

Việc pháp luật quy định hình phạt tù lên đến 05 năm đối với hành vi tự gây thương tích cho thấy nhà nước coi đây là hành động thách thức tính nghiêm minh của luật pháp và gây thiệt hại trực tiếp đến thể trạng của công dân – vốn là tài sản của quốc gia trong bối cảnh quốc phòng.

Phân tích mối quan hệ giữa Tội trốn tránh và Tội đào ngũ

Cần làm rõ thời điểm thực hiện hành vi để áp dụng đúng tội danh.

• Nếu hành vi tự gây thương tích xảy ra trước khi địa phương giao quân cho đơn vị tiếp nhận (trong quá trình khám tuyển hoặc chờ nhập ngũ): Cấu thành Tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự (Điều 332).
• Nếu hành vi xảy ra sau khi công dân đã được bàn giao và đang phục vụ tại ngũ: Cấu thành Tội đào ngũ (Điều 333) hoặc các tội xâm phạm nghĩa vụ của quân nhân. Mức phạt đối với tội đào ngũ thường nghiêm trọng hơn do chủ thể lúc này đã là quân nhân.

5. Quy chuẩn xăm mình và tiêu chuẩn sức khỏe theo Thông tư 105/2023/TT-BQP

Một hiểu lầm tai hại trong cộng đồng thanh niên là việc sở hữu hình xăm sẽ tự động giúp "miễn" nghĩa vụ quân sự. Tuy nhiên, các quy định kỹ thuật tại Thông tư 105/2023/TT-BQP và Thông tư 106/2025/TT-BQP đã quy định rất chi tiết để loại bỏ các trường hợp lợi dụng hình xăm nhằm trốn tránh.

Đánh giá hình xăm dưới góc độ chuyên môn quân sự

Hội đồng khám tuyển không chỉ xét sự hiện diện của hình xăm mà còn xét đến "lễ tiết tác phong" và "môi trường văn hóa quân đội".

Sự thay đổi quan trọng tại Thông tư 106/2025/TT-BQP (có hiệu lực từ 30/09/2025) là việc áp dụng "nguyên tắc loại trừ" khắt khe hơn. Chỉ cần một trong 8 chỉ tiêu (bao gồm cả tiêu chuẩn ngoại khoa về da và hình xăm) bị chấm điểm 4, 5, hoặc 6 thì kết quả sức khỏe chung sẽ bị coi là không đạt. Tuy nhiên, Hội đồng khám tuyển hiện nay có sự tham gia của các chuyên gia để xác định liệu hình xăm đó là do sở thích cá nhân từ trước hay là hành vi "cố tình xăm" ngay trước kỳ tuyển quân để trốn tránh.

Quy trình chữa trị và tiếp tục gọi nhập ngũ

Việc tự gây thương tích hay xăm mình không tạo ra một tấm "kim bài" miễn tử lâu dài. Pháp luật quy định rõ cơ chế "buộc thực hiện".

• Phục hồi sức khỏe: Đối với các vết thương tự gây ra (cắt tay, làm bỏng), công dân sẽ được đưa đi điều trị tại các cơ sở y tế. Sau khi vết thương lành, Hội đồng nghĩa vụ quân sự sẽ tổ chức khám lại.
• Yêu cầu tẩy xóa: Đối với hình xăm, công dân có thể bị buộc phải tẩy xóa nếu hình xăm đó thuộc diện có thể khắc phục được để đủ điều kiện nhập ngũ.
• Truy thu nghĩa vụ: Nghĩa vụ quân sự sẽ được bảo lưu và công dân sẽ bị gọi nhập ngũ ngay khi sức khỏe hồi phục hoặc khi các yếu tố gian dối bị loại bỏ, miễn là vẫn trong độ tuổi quy định.

6. Hệ lụy pháp lý lâu dài và ảnh hưởng đến tương lai công dân

Việc trốn tránh nghĩa vụ quân sự bằng các thủ đoạn gian dối không chỉ mang lại hậu quả tức thời mà còn để lại những hệ lụy sâu sắc đến lý lịch tư pháp và cơ hội nghề nghiệp của công dân trong hàng thập kỷ.

Tiền án và Phiếu lý lịch tư pháp

Khi bị kết án theo Điều 332 Bộ luật Hình sự, công dân chính thức có một tiền án. Thông tin này sẽ được lưu trữ vĩnh viễn trong cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp quốc gia.

• Thời gian xóa án tích: Công dân phải trải qua một thời gian thử thách sau khi chấp hành xong hình phạt để được "xóa án tích". Ví dụ, nếu bị phạt tù đến 05 năm, công dân cần ít nhất 02 năm sau khi ra tù và không phạm tội mới để được đương nhiên xóa án tích. Đối với các mức án nhẹ hơn như phạt tiền hay án treo, thời gian này là 01 năm.
• Hạn chế nghề nghiệp: Dù đã được xóa án tích, thông tin về vụ án vẫn hiện diện trong Phiếu lý lịch tư pháp số 2. Điều này trở thành rào cản tuyệt đối nếu công dân muốn ứng tuyển vào các ngành công an, quân đội, tòa án, viện kiểm sát hoặc các vị trí yêu cầu sự trong sạch tuyệt đối về chính trị và đạo đức. Nhiều doanh nghiệp lớn và các tập đoàn nước ngoài cũng thực hiện rà soát lý lịch tư pháp rất khắt khe đối với các vị trí nhân sự chủ chốt.

Tác động xã hội và tâm lý

Việc mang danh là người "trốn nghĩa vụ" gây ra những áp lực tâm lý nặng nề không chỉ cho bản thân công dân mà còn cho gia đình. Trong một xã hội đề cao tinh thần bảo vệ tổ quốc, hành vi gian dối để né tránh trách nhiệm thường bị cộng đồng lên án. Hơn nữa, những vết sẹo tự gây ra hoặc hình xăm phản cảm có thể trở thành sự hối tiếc về mặt thẩm mỹ và sức khỏe trong tương lai, khi công dân trưởng thành và muốn thay đổi hình ảnh cá nhân.

Hành vi tự gây thương tích và gian dối nhằm trốn tránh nghĩa vụ quân sự là một bước đi sai lầm với những hậu quả pháp lý và xã hội khôn lường. Trong bối cảnh Việt Nam đang hiện đại hóa quân đội và siết chặt kỷ luật tuyển quân thông qua các quy định mới của năm 2025 và 2026, mọi thủ đoạn "lách luật" đều dễ dàng bị phát hiện bởi đội ngũ chuyên gia y tế và hệ thống giám sát đa tầng.

Mức phạt tiền lên đến 75 triệu đồng và hình phạt tù lên đến 05 năm là lời cảnh báo đanh thép đối với những ai coi thường nghĩa vụ công dân. Thay vì tìm cách tự hủy hoại thân thể hoặc đối mặt với tiền án tiền sự, công dân nên coi nghĩa vụ quân sự là cơ hội để rèn luyện bản lĩnh, kỹ năng và thực hiện trách nhiệm đối với quốc gia. Sự hiểu biết đầy đủ về pháp luật không chỉ giúp công dân tránh được những rủi ro pháp lý mà còn là nền tảng để xây dựng một xã hội thượng tôn pháp luật, nơi mọi cá nhân đều bình đẳng trước nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc. Những hệ lụy về lý lịch tư pháp sẽ theo đuổi công dân suốt đời, do đó, một quyết định sai lầm trong ngắn hạn có thể đóng lại cánh cửa sự nghiệp trong dài hạn. Tinh thần tự giác, trung thực trong khám tuyển không chỉ thể hiện tư cách đạo đức của người thanh niên mà còn là sự tôn trọng đối với chính bản thân và gia đình mình.