1. Hiểu thế nào về giá trị thặng dư?

Khái niệm về giá trị thặng dư, xuất phát từ lý thuyết kinh tế của Karl Marx, là sự chênh lệch giữa giá trị lao động mà công nhân tạo ra và giá trị của lao động của họ được trả công. Nó thể hiện phần của giá trị lao động mà công nhân sản xuất ra, nhưng bị nhà tư bản chiếm đoạt mà không trả công.

Giá trị thặng dư là nguồn gốc của lợi nhuận trong hệ thống kinh tế tư bản và là một biểu hiện rõ ràng của sự bóc lột lao động trong chủ nghĩa tư bản.

Trong lý thuyết Marx, có hai phương pháp chính để sản xuất giá trị thặng dư:

- Giá trị thặng dư tuyệt đối: Đây là phương pháp kéo dài thời gian lao động thặng dư, nghĩa là công nhân phải làm việc nhiều hơn thời gian cần thiết để sản xuất ra giá trị của lao động của họ.

- Giá trị thặng dư tương đối: Đây là phương pháp giảm giá trị sức lao động bằng cách nâng cao năng suất lao động, tức là giảm thời gian cần thiết để sản xuất một đơn vị hàng hóa.

Giá trị thặng dư không chỉ có ý nghĩa quan trọng trong việc phân tích cơ chế sản xuất và phát triển của nền kinh tế tư bản, mà còn là cơ sở để hiểu về mâu thuẫn xã hội và quy luật chung của xã hội tư bản chủ nghĩa.

Ngoài ra, giá trị thặng dư cũng là nền tảng cho việc phát triển lý thuyết về giai cấp, cũng như để đề ra chính sách, chiến lược và mục tiêu của phong trào công nhân và xã hội chủ nghĩa.

Công thức tính tỷ suất giá trị thặng dư là:

m' = (m/v) x 100%

Trong đó, m' là tỷ suất giá trị thặng dư; m là giá trị thặng dư; v là tư bản khả biến.

Tỷ suất giá trị thặng dư cũng có thể tính theo tỷ lệ phần trăm giữa thời gian lao động thặng dư (t') và thời gian lao động tất yếu (t) như sau:

m' = (t'/t) x 100%

Trong đó:

- m' là: Tỷ suất giá trị thặng dư

- t' là: Thời gian lao động thặng dư

- t là: Thời gian lao động tất yếu

2. Một số vai trò của người lao động đối với giá trị thặng dư?

Vai trò của người lao động trong tạo ra giá trị thặng dư không thể phủ nhận, bởi họ là nguồn gốc chính của sự sản xuất giá trị thặng dư cho các nhà tư bản.

Bằng sức lao động của mình, người lao động biến đổi các nguyên liệu và tài nguyên sản xuất thành các sản phẩm có giá trị cao hơn, và phần giá trị cao hơn này chính là giá trị thặng dư. Nhà tư bản chiếm đoạt giá trị thặng dư bằng cách mua sức lao động của người lao động với một giá trị thấp hơn so với giá trị thực sự của nó.

Ngoài ra, nhà tư bản có thể tăng giá trị thặng dư bằng cách kéo dài thời gian lao động của người lao động hoặc nâng cao năng suất lao động của họ.

Giá trị thặng dư không chỉ là biểu hiện của sự bóc lột lao động trong chủ nghĩa tư bản, mà còn là nguyên nhân gây ra các mâu thuẫn xã hội giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản. Đây là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự mâu thuẫn và xung đột trong xã hội, nơi mà nhà tư bản luôn cố gắng tối đa hóa lợi nhuận của mình, trong khi người lao động lại phải chịu cảnh bị bóc lột và cưỡng chế.

Đối với nhà tư bản, việc chiếm đoạt giá trị thặng dư là một trong những cách để duy trì và gia tăng tầng lớp tư sản của họ, trong khi đối với người lao động, việc này tạo ra sự mất mát và bất công. Đây là một vấn đề nền tảng trong phân tầng xã hội và là nguồn gốc của nhiều mối mâu thuẫn và tranh chấp xã hội.

3. Quyền và nghĩa vụ của người lao động theo quy định hiện hành

Quyền của người lao động

Căn cứ theo khoản 1 Điều 5 Bộ luật Lao động 2019 quy định về quyền của người lao động như sau:

Người lao động có một loạt các quyền được bảo vệ và đảm bảo bởi pháp luật, nhằm đảm bảo điều kiện làm việc công bằng, an toàn và có tính nhân văn. Dưới đây là một số quyền quan trọng mà người lao động được đề cập:

- Quyền lựa chọn việc làm và nơi làm việc: Người lao động có quyền tự do lựa chọn công việc phù hợp với năng lực, kỹ năng và quan tâm của mình. Họ cũng có quyền chọn nơi làm việc phù hợp với điều kiện và môi trường làm việc mong muốn.

- Quyền hưởng lương công bằng: Người lao động có quyền nhận mức lương tương xứng với trình độ, kỹ năng và thâm niên làm việc của họ. Họ được bảo vệ khỏi sự phân biệt đối xử không công bằng trong việc xác định mức lương.

- Quyền làm việc trong điều kiện an toàn và vệ sinh: Người lao động có quyền làm việc trong môi trường an toàn và vệ sinh, được bảo vệ khỏi nguy cơ tai nạn lao động và tác động tiêu cực đến sức khỏe.

- Quyền tham gia tổ chức đại diện người lao động: Họ có quyền thành lập hoặc gia nhập tổ chức đại diện người lao động, như công đoàn, để bảo vệ quyền và lợi ích của mình qua việc đàm phán và thương lượng với người sử dụng lao động.

- Quyền đình công: Người lao động có quyền tham gia vào các hoạt động đình công nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của họ, tùy theo quy định của pháp luật.

- Quyền từ chối làm việc trong trường hợp đe dọa đến tính mạng hoặc sức khỏe: Họ có quyền từ chối thực hiện công việc nếu có nguy cơ rõ ràng đe dọa đến tính mạng hoặc sức khỏe của mình.

- Quyền chấm dứt hợp đồng lao động: Người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định của pháp luật và điều kiện trong hợp đồng.

- Các quyền khác: Ngoài những quyền đã nêu trên, người lao động còn có thể được hưởng một số quyền khác được quy định cụ thể trong pháp luật.

Nghĩa vụ của người lao động

Căn cứ theo quy định tại khoản 2 Điều 5 Bộ luật Lao động 2019, người lao động có các nghĩa vụ sau đây:

- Thực hiện hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể và thỏa thuận hợp pháp khác;

- Chấp hành kỷ luật lao động, nội quy lao động; tuân theo sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động;

- Thực hiện quy định của pháp luật về lao động, việc làm, giáo dục nghề nghiệp, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và an toàn, vệ sinh lao động.

4. Quy định về xây dựng quan hệ lao động

- Quan hệ lao động được thiết lập thông qua đối thoại, thương lượng và thỏa thuận, tuân theo nguyên tắc tự nguyện, thiện chí, bình đẳng, hợp tác và tôn trọng quyền lợi hợp pháp của cả hai bên.

- Người sử dụng lao động, cùng với tổ chức đại diện của họ, và người lao động, cùng với tổ chức đại diện của họ, cùng nhau xây dựng một môi trường lao động tiến bộ, hài hòa và ổn định, với sự hỗ trợ từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

- Công đoàn tham gia cùng với cơ quan nhà nước để hỗ trợ xây dựng một môi trường lao động tiến bộ, hài hòa và ổn định. Họ giám sát việc thực hiện các quy định pháp luật về lao động và bảo vệ quyền lợi hợp pháp và chính đáng của người lao động.

- Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam và các tổ chức đại diện của người sử dụng lao động khác được thành lập theo quy định của pháp luật, có vai trò đại diện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người sử dụng lao động. Họ cũng tham gia vào việc xây dựng một môi trường lao động tiến bộ, hài hòa và ổn định.

Xem thêm: Người lao động có vai trò như thế nào đối với kinh tế Việt Nam?

Như vậy trên đây là toàn bộ thông tin về Vai trò của người lao động đối với giá trị thặng dư? mà Công ty Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách mang tính tham khảo. Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến theo số điện thoại 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc.

Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được thông tin sớm nhất! Rất mong nhận được sự hợp tác và tin tưởng của quý khách! Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!