Trong tiến trình phát triển của mỗi quốc gia, công tác lưu trữ luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc gìn giữ ký ức, bảo tồn giá trị lịch sử và phục vụ hoạt động quản lý nhà nước. Ở Việt Nam, hoạt động lưu trữ không chỉ gắn với việc bảo quản tài liệu mà còn góp phần khẳng định bản sắc dân tộc và truyền thống hành chính qua từng thời kỳ. Nhằm tôn vinh ý nghĩa đó, việc xác lập Ngày Lưu trữ Việt Nam đã trở thành dấu mốc quan trọng, thể hiện sự ghi nhận đối với ngành lưu trữ và những người làm công tác này.
1. Chính sách của Nhà nước về lưu trữ
Theo Điều 5 Luật lưu trữ 2024, Chính sách của Nhà nước về lưu trữ được xây dựng nhằm định hướng phát triển toàn diện hệ thống lưu trữ Việt Nam, bảo đảm quản lý hiệu quả, bảo tồn và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ, phục vụ công tác quản lý nhà nước, hiện đại hóa nền hành chính và đáp ứng nhu cầu thông tin của xã hội. Đây là một chiến lược mang tầm quốc gia, không chỉ tập trung vào việc bảo quản tài liệu mà còn hướng tới phát triển nguồn nhân lực, huy động sự tham gia của xã hội, xã hội hóa hoạt động lưu trữ và tăng cường hợp tác, hội nhập quốc tế. Chính sách này phản ánh cam kết của Nhà nước trong việc xây dựng một nền lưu trữ hiện đại, chuyên nghiệp, bền vững, góp phần phục vụ sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc, đồng thời tôn trọng quyền tiếp cận thông tin hợp pháp của công dân.
Nhìn chung, chính sách lưu trữ của Nhà nước bao gồm các nội dung cơ bản sau đây:
- Xây dựng nền lưu trữ Việt Nam hiện đại, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, hiện đại hóa nền hành chính, phục vụ Nhân dân.
Nhà nước đặt mục tiêu xây dựng một hệ thống lưu trữ đồng bộ, ứng dụng công nghệ thông tin, quản lý dữ liệu điện tử, tự động hóa quy trình lưu trữ và tích hợp các hệ thống thông tin. Việc này giúp nâng cao hiệu quả công tác quản lý, đảm bảo thông tin được xử lý chính xác, minh bạch, nhanh chóng, phục vụ kịp thời cho việc ra quyết định, hoạch định chính sách và giải quyết các vấn đề thực tiễn. Nền lưu trữ hiện đại cũng tạo điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu khoa học, giáo dục, bảo tồn văn hóa và khai thác giá trị lịch sử – pháp lý của tài liệu.
- Bảo đảm các điều kiện cần thiết cho lưu trữ. Ưu tiên nguồn vốn đầu tư công và nguồn lực khác để hiện đại hóa lưu trữ, bảo đảm an toàn, toàn vẹn và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ.
Nhà nước cam kết tạo các điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị, công nghệ, hạ tầng lưu trữ và nguồn lực tài chính để bảo đảm tài liệu được bảo quản an toàn, phòng ngừa hư hỏng, mất mát hoặc tác động của thiên tai, tai nạn, con người. Việc ưu tiên đầu tư công và huy động các nguồn lực khác nhằm nâng cao khả năng hiện đại hóa lưu trữ, áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật tiên tiến, đồng thời đảm bảo tài liệu luôn được gìn giữ toàn vẹn và phát huy giá trị thông tin phục vụ quản lý, nghiên cứu khoa học và giáo dục.
- Xây dựng và phát triển nguồn nhân lực lưu trữ chuyên nghiệp, phục vụ; đào tạo, xây dựng đội ngũ chuyên gia đầu ngành về lĩnh vực lưu trữ; thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao thực hiện hoạt động lưu trữ.
Chính sách nhấn mạnh việc đào tạo và xây dựng đội ngũ cán bộ lưu trữ có chuyên môn cao, đáp ứng yêu cầu quản lý tài liệu trong bối cảnh hiện đại và chuyển đổi số. Nhà nước cũng chú trọng phát triển các chuyên gia đầu ngành, có khả năng nghiên cứu, đánh giá, tổ chức và ứng dụng công nghệ trong quản lý tài liệu. Việc thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao trong và ngoài nước sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động lưu trữ, bảo đảm tài liệu được quản lý và khai thác đúng chuẩn mực, phục vụ các mục tiêu phát triển bền vững.
- Xây dựng xã hội lưu trữ, khuyến khích tổ chức, cá nhân, gia đình, dòng họ, cộng đồng bảo vệ, bảo quản và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ tư.
Nhà nước khuyến khích sự tham gia tích cực của toàn xã hội trong việc gìn giữ và phát huy giá trị tài liệu. Việc xây dựng “xã hội lưu trữ” giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò và ý nghĩa của tài liệu lưu trữ, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để bảo vệ, bảo quản và khai thác tài liệu lưu trữ cá nhân, gia đình, dòng họ và cộng đồng. Đây cũng là cơ hội để truyền đạt các giá trị lịch sử, pháp lý và văn hóa đến thế hệ trẻ, góp phần duy trì bản sắc văn hóa và phát triển bền vững xã hội.
- Xã hội hóa lưu trữ; tạo điều kiện thuận lợi để tổ chức, cá nhân trong nước đầu tư, kinh doanh dịch vụ lưu trữ. Khuyến khích tổ chức, cá nhân tài trợ, tham gia các hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ.
Chính sách hướng tới mở rộng nguồn lực xã hội tham gia lĩnh vực lưu trữ, thông qua các hình thức đầu tư, kinh doanh dịch vụ lưu trữ chuyên nghiệp và hỗ trợ tài chính từ các tổ chức, cá nhân. Việc xã hội hóa lưu trữ giúp giảm áp lực ngân sách nhà nước, đồng thời nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính minh bạch trong công tác quản lý, bảo vệ và khai thác tài liệu. Các hoạt động tài trợ và tham gia của cộng đồng cũng góp phần làm phong phú nguồn lực, thúc đẩy bảo tồn và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ một cách bền vững.
- Tăng cường hội nhập và hợp tác quốc tế toàn diện về lưu trữ.
Nhà nước xác định hội nhập và hợp tác quốc tế là một phần quan trọng của chiến lược phát triển lưu trữ, nhằm tiếp cận công nghệ hiện đại, tiêu chuẩn quốc tế, kinh nghiệm quản lý, bảo quản và khai thác tài liệu. Hợp tác quốc tế còn tạo điều kiện cho việc trao đổi tài liệu, nghiên cứu khoa học và tham gia các mạng lưới lưu trữ toàn cầu, nâng cao uy tín và năng lực của ngành lưu trữ Việt Nam trên trường quốc tế, đồng thời góp phần xây dựng hệ thống lưu trữ hiện đại, đồng bộ và bền vững.
Tóm lại, chính sách lưu trữ của Nhà nước là một hệ thống định hướng toàn diện, vừa bảo đảm quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị tài liệu, vừa thúc đẩy hiện đại hóa, đào tạo nguồn nhân lực chuyên nghiệp, huy động xã hội tham gia và mở rộng hợp tác quốc tế. Việc triển khai đầy đủ các nội dung này sẽ góp phần xây dựng một nền lưu trữ hiện đại, hiệu quả, minh bạch và bền vững, phục vụ thiết thực cho sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc.
2. Ngày Lưu trữ Việt Nam là ngày nào?
Theo điều 6 Luật lưu trữ 2024, Ngày 03 tháng 01 hằng năm được xác định là Ngày Lưu trữ Việt Nam, là dịp để tôn vinh vai trò và vị trí đặc biệt của ngành lưu trữ trong đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của đất nước. Việc lấy ngày 03/01 làm Ngày Lưu trữ Việt Nam không chỉ mang ý nghĩa kỷ niệm mà còn thể hiện sự ghi nhận những đóng góp quan trọng của ngành trong việc bảo vệ, quản lý, gìn giữ và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ.
Ngày Lưu trữ Việt Nam là cơ hội để các cơ quan, tổ chức và cán bộ trong ngành nhìn nhận, đánh giá, tổng kết kết quả hoạt động lưu trữ, đồng thời tăng cường truyền thông, tuyên truyền về tầm quan trọng của việc bảo vệ và phát huy tài liệu lưu trữ. Đây cũng là dịp nâng cao nhận thức của toàn xã hội về quyền tiếp cận thông tin, khuyến khích sự tham gia của cộng đồng, tổ chức, cá nhân trong việc bảo vệ và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ, cả ở cấp quốc gia và tư nhân.
Ngoài ra, Ngày Lưu trữ Việt Nam còn là dịp để khẳng định vai trò của lưu trữ trong việc phục vụ công tác quản lý nhà nước, nghiên cứu khoa học, giáo dục, bảo tồn di sản văn hóa, lịch sử và pháp lý của dân tộc. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số mạnh mẽ, ngày này còn là dịp để thúc đẩy hiện đại hóa công tác lưu trữ, ứng dụng công nghệ thông tin, lưu trữ điện tử và các hệ thống quản lý hiện đại, nhằm bảo đảm tính toàn vẹn, an toàn và khả năng khai thác lâu dài của tài liệu.
Tóm lại, Ngày Lưu trữ Việt Nam không chỉ là ngày kỷ niệm, mà còn là dịp quan trọng để nâng cao nhận thức, tôn vinh ngành lưu trữ và khẳng định vai trò chiến lược của hoạt động lưu trữ trong sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc.
3. Các hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực lưu trữ
Theo điều 8 Luật lưu trữ 2024, Nhằm bảo đảm an toàn, toàn vẹn và phát huy giá trị của tài liệu lưu trữ, pháp luật Việt Nam quy định nghiêm cấm các hành vi xâm phạm, làm hư hỏng hoặc lợi dụng tài liệu lưu trữ nhằm mục đích trái pháp luật. Những quy định này nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, cá nhân và cộng đồng, đồng thời đảm bảo tính minh bạch, khách quan trong quản lý và sử dụng tài liệu lưu trữ.
- Chuyển giao, cung cấp, hủy trái phép hoặc cố ý làm hư hỏng, mua bán, chiếm đoạt, làm mất tài liệu lưu trữ do cơ quan có thẩm quyền của Đảng, Nhà nước quản lý.
Hành vi này trực tiếp đe dọa đến sự toàn vẹn và an toàn của tài liệu lưu trữ do Nhà nước quản lý, có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với công tác quản lý nhà nước, lưu trữ lịch sử và bảo vệ quyền lợi của xã hội. Việc cấm chuyển giao, mua bán hoặc hủy trái phép nhằm đảm bảo tài liệu luôn được bảo quản và khai thác theo quy định pháp luật.
- Làm giả, làm sai lệch nội dung, làm mất tính toàn vẹn của tài liệu lưu trữ và dữ liệu gốc của tài liệu lưu trữ; truy cập, sao chép, chia sẻ trái phép tài liệu lưu trữ, cơ sở dữ liệu tài liệu lưu trữ.
Hành vi này xâm phạm trực tiếp đến giá trị pháp lý, khoa học và lịch sử của tài liệu lưu trữ. Làm giả hoặc chỉnh sửa trái phép tài liệu có thể dẫn đến sai lệch thông tin, ảnh hưởng đến quyết định quản lý, nghiên cứu khoa học và quyền lợi hợp pháp của các chủ thể liên quan. Truy cập, sao chép, chia sẻ trái phép cũng làm tăng nguy cơ rò rỉ thông tin, vi phạm quyền riêng tư và bảo mật của dữ liệu.
- Hủy trái phép tài liệu lưu trữ tư có giá trị đặc biệt.
Các tài liệu lưu trữ tư có giá trị đặc biệt thường chứa thông tin quý giá về lịch sử, văn hóa, pháp lý hoặc khoa học. Việc hủy trái phép tài liệu này không chỉ làm mất đi di sản thông tin quan trọng mà còn gây hậu quả lâu dài cho nghiên cứu, giáo dục và bảo tồn giá trị lịch sử – văn hóa của cộng đồng và quốc gia.
- Sử dụng tài liệu lưu trữ hoặc lợi dụng hoạt động dịch vụ lưu trữ để xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân, gia đình, dòng họ, cộng đồng; cản trở quyền tiếp cận, sử dụng hợp pháp tài liệu lưu trữ của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Hành vi này vi phạm nguyên tắc sử dụng tài liệu lưu trữ đúng mục đích, làm suy giảm niềm tin vào hệ thống lưu trữ và quyền tiếp cận thông tin của người dân. Nó bao gồm việc lợi dụng dịch vụ lưu trữ để thao túng, khai thác sai mục đích hoặc ngăn cản các chủ thể hợp pháp sử dụng tài liệu theo quy định pháp luật.
- Mang tài liệu lưu trữ ra nước ngoài, ra ngoài lưu trữ hiện hành, lưu trữ lịch sử trái quy định của pháp luật.
Hành vi này gây nguy cơ mất mát tài liệu quốc gia, làm gián đoạn quá trình bảo quản, khai thác và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ. Việc quản lý nghiêm ngặt xuất nhập tài liệu nhằm bảo đảm an toàn, tính toàn vẹn của tài liệu, đồng thời bảo vệ quyền lợi quốc gia và lợi ích hợp pháp của các chủ thể liên quan.
Tóm lại, các hành vi bị nghiêm cấm đều hướng tới việc bảo vệ tính toàn vẹn, an toàn và giá trị của tài liệu lưu trữ, đồng thời đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân, gia đình và cộng đồng, góp phần xây dựng một nền lưu trữ minh bạch, hiện đại và bền vững.
Kết luận
Ngày Lưu trữ Việt Nam không chỉ là dịp để nhìn lại chặng đường hình thành và phát triển của ngành lưu trữ mà còn là cơ hội để nâng cao nhận thức của toàn xã hội về vai trò, ý nghĩa của tài liệu lưu trữ. Việc trân trọng, bảo vệ và phát huy giá trị của tài liệu lưu trữ sẽ góp phần quan trọng trong việc gìn giữ lịch sử, phục vụ phát triển bền vững và xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch trong tương lai.
Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp
