Quy định về nhân thân người phạm tội trong Luật hình sự Việt Nam?

* Nhân thân người phạm tội trong luật hình sự được hiểu là tổng hợp những đặc điểm riêng biệt của người phạm tội có ý nghĩa đối với việc giải quyết đúng đắn vấn đề trách nhiệm hình sự của họ. Như: Tuổi, nghề nghiệp, trình độ ván hóa, hoàn cảnh sông, quan hệ gia đình, quan hệ xã hội, lịch sử bản thân, tiền án tiền sự...

* Nhân thân người phạm tội và chủ thể của tội phạm là hai khái niệm có quan hệ chặt chẽ với nhau. Khái niệm “chủ thể của tội phạm là cá nhân” được dùng để chỉ một con người cụ thể có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi nhất định mà Bộ luật Hình sự quy định đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bị coi là tội phạm. Ngoài năng lực trách nhiệm hình sự và độ tuổi, chủ thể của tội phạm còn có một số đặc điểm khác về xã hội, tâm lý và sinh học - các đặc điểm về nhân thân. Những đặc điểm này bao gồm: Tuổi, nghề nghiệp, trình độ văn hóa, thái độ làm việc, quan hệ với những người khác, lối sống, hoàn cảnh gia đình, đời sống kinh tế, thái độ chính trị, ý thức pháp luật, tôn giáo, tiền án, tiền sự...

Như vậy, “nhân thân người phạm tội” là tổng hợp những đặc điểm riêng biệt của người phạm tội có ý nghĩa quan trọng để giải quyết đúng đắn vấn đề trách nhiệm hình sự đối với họ. Nhân thân người phạm tội không phải là yếu tố bắt buộc trong cấu thành tội phạm nhưng những đặc điểm về nhân thân có ý nghĩa quan trọng để xác định trách nhiệm hình sự của người phạm tội.

Vì vậy, để có thể giải quyết đúng đắn vụ án hình sự, các cơ quan tiến hành tố tụng phải làm sáng tỏ các đặc điểm về nhân thân của người phạm tội.

Đối với một số tội phạm, đặc điểm nào đó về nhân thân người phạm tội là dấu hiệu bắt buộc trong cấu thành tội phạm cơ bản hoặc cấu thành tội phạm tăng nặng hay giảm nhẹ.

Ví dụ: Trong cấu thành tội phạm cơ bản của tội tham ô tài sản (Điều 353 Bộ luật Hình sự năm 2015) dấu hiệu bắt buộc của chủ thể phải là người có trách nhiệm quản lý tài sản; trong cấu thành tội phạm tăng nặng của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (điểm d, Khoản 2 Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015) dấu hiệu bắt buộc của chủ thể là tình tiết “tái phạm nguy hiểm”... Như vậy, việc đánh giá nhân thân ngườiphạm tội trong những trường hợp này có ý nghĩa quan trọng không chỉ để định tội danh và còn để xác định khung hình phạt đối với người phạm tội.

Nhân thân người phạm tội là một trong những căn cứ để quyết định hình phạt được quy định tại Khoản 1, Điều 50 Bộ luật Hình sự năm 2015. Một số tình tiết về nhân thân của người phạm tội (người phạm tội là phụ nữ có thai, là người già, người có bệnh, tái phạm, tái phạm nguy hiểm...) được quy định tại Điều 51 và Điều 52 Bộ luật Hình sự năm 2015 là những tình tiết để giảm nhẹ hoặc tăng nặng trách nhiệm hình sự.

Ngoài ra, dựa trên cơ sở mối liên hệ giữa hành vi phạm tội và nhân thân người đã thực hiện hành vi này, các cơ quan tiến hành tố tụng có thể làm sáng tỏ một số tình tiết khác (như: Lỗi, động cơ, mục đích phạm tội) thuộc về các yếu tố của cấu thành tội phạm.