1. Thế nào là viên chức tập sự?

Công chức và viên chức hình thành một phần không thể thiếu của nguồn nhân lực xã hội, với vai trò đặc biệt quan trọng. Đóng góp của họ chịu trách nhiệm quyết định đến sự phát triển toàn diện của cả địa phương cũng như quốc gia. Do đó, chất lượng của đội ngũ công chức, viên chức luôn được Nhà nước ta tập trung chú ý, bao gồm cả khía cạnh trình độ, năng lực chuyên môn và phẩm chất đạo đức, chính trị.

Khi viên chức được tuyển dụng vào các cơ quan công lập, họ phải trải qua giai đoạn tập sự. Chế độ tập sự đóng một vai trò quan trọng trong quá trình xác lập hợp đồng làm việc và thực hiện nhiệm vụ tại cơ quan có thẩm quyền. Người được tuyển dụng vào viên chức phải thực hiện chế độ tập sự để làm quen với môi trường công tác, tập làm những công việc của vị trí việc làm được tuyển dụng. Mặc dù khi trúng tuyển viên chức, người trúng tuyển phải trải qua thời gian tập sự nhưng không phải bất cứ trường hợp nào đây cũng là yêu cầu bắt buộc.

Dưới góc độ pháp lý, theo khoản 1 của Điều 2 trong Nghị định 115/2020/NĐ-CP, thuật ngữ "chế độ tập sự" được giải thích như sau: "Chế độ tập sự" là tập hợp các quy định liên quan đến giai đoạn mà người được tuyển dụng vào viên chức thực hiện để làm quen với môi trường làm việc và thực hiện các nhiệm vụ thuộc vị trí công việc kèm theo chức danh nghề nghiệp, như đã quy định trong hợp đồng làm việc.

Theo quy định của Điều 2 trong Luật Viên chức 2010, một cá nhân sẽ được coi là viên chức khi thoả mãn các điều kiện sau đây:

- Là công dân của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam;

- Được tuyển dụng theo vị trí công việc cụ thể;

- Thực hiện công việc tại các cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống ngành công lập theo thỏa thuận hợp đồng lao động;

- Được hưởng mức lương từ nguồn quỹ lương của đơn vị công tác theo quy định của luật pháp.

Khi mới được chọn làm viên chức, người trúng tuyển sẽ ký một hợp đồng làm việc có thời hạn, thời gian này thường từ 12 tháng đến 36 tháng. Hợp đồng này cũng có thể chứa các điều khoản liên quan đến giai đoạn tập sự (nếu có).

Tóm lại, viên chức tại giai đoạn tập sự cần đáp ứng một chuỗi các điều kiện như là công dân Việt Nam, được tuyển dụng vào vị trí công việc, ký hợp đồng làm việc và hưởng lương từ nguồn quỹ lương của đơn vị công tác công lập... Từ đó, có thể thấy rằng ngay cả trong giai đoạn tập sự, người được chọn làm viên chức vẫn được xem như là viên chức.

2. Chế độ tập sự đối với viên chức

(1) Về thời gian tập sự đối với viên chức:

Thời kỳ tập sự đối với viên chức được xác định như sau:

- 12 tháng cho trường hợp tuyển dụng vào chức danh nghề nghiệp đòi hỏi tiêu chuẩn trình độ đào tạo đại học. Riêng đối với chức danh nghề nghiệp bác sĩ, thời kỳ này là 09 tháng.

- 09 tháng cho trường hợp tuyển dụng vào chức danh nghề nghiệp đòi hỏi tiêu chuẩn trình độ đào tạo cao đẳng.

- 06 tháng cho trường hợp tuyển dụng vào chức danh nghề nghiệp đòi hỏi tiêu chuẩn trình độ đào tạo trung cấp.

Thời gian nghỉ thai sản theo quy định của chế độ bảo hiểm xã hội, thời gian nghỉ bệnh từ 14 ngày trở lên, thời gian nghỉ không lương, thời gian bị tạm giam, tạm giữ hoặc tạm đình chỉ công tác theo quy định pháp luật sẽ không được tính vào thời gian tập sự. Nếu người tập sự nghỉ bệnh hoặc có lý do chính đáng dưới 14 ngày và được sự đồng ý của người đứng đầu đơn vị nơi công tác, thì thời gian này sẽ được tính vào thời gian tập sự.

(2) Về nội dung tập sự:

Nội dung của giai đoạn tập sự bao gồm:

- Hiểu rõ các quy định pháp luật liên quan đến quyền và nghĩa vụ của viên chức, những hạn chế về hành vi của họ.

- Nắm vững cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của đơn vị công tác trong ngành công lập.

- Hiểu rõ nội quy, quy chế làm việc của đơn vị.

- Hiểu biết về chức trách, nhiệm vụ và yêu cầu của vị trí việc làm mà họ đã được tuyển dụng.

- Nâng cao kiến thức và phát triển kỹ năng chuyên môn, nghiệp vụ phù hợp với yêu cầu của vị trí việc làm.

(3) Về quản lý và đào tạo trong giai đoạn tập sự:

Trong giai đoạn thực hiện chế độ tập sự, đơn vị sự nghiệp công lập sẽ quản lý và sử dụng viên chức bằng cách tham gia khóa đào tạo, bồi dưỡng. Mục tiêu là để hoàn thiện tiêu chuẩn và điều kiện của chức danh nghề nghiệp trước khi bổ nhiệm. Thời gian tham gia khóa đào tạo, bồi dưỡng này sẽ được tính vào thời gian tập sự.

(4) Về trường hợp không áp dụng chế độ tập sự:

Chế độ tập sự sẽ không được áp dụng trong các trường hợp sau:

- Người có thời gian công tác đã đóng bảo hiểm xã hội theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội, và đã làm việc trong ngành, nghề đào tạo hoặc chuyên môn nghiệp vụ liên quan trước đó. Thời gian công tác và bảo hiểm xã hội này (nếu có gián đoạn) phải bằng hoặc lớn hơn thời gian tập sự theo quy định tương ứng với chức danh nghề nghiệp họ được tuyển dụng.

- Trong trường hợp không áp dụng chế độ tập sự, người đứng đầu đơn vị công tác công lập phải sắp xếp cho viên chức tham gia khóa đào tạo, bồi dưỡng để đáp ứng đủ tiêu chuẩn và điều kiện của chức danh nghề nghiệp trước khi bổ nhiệm.

- Không bố trí hoặc phân công công việc khác ngoài vị trí việc làm mà viên chức được tuyển dụng đang thực hiện chế độ tập sự, bất kể là trong cùng đơn vị công tác hoặc trong các đơn vị công tác khác.

3. Viên chức tập sự được hưởng 100% mức lương và phụ cấp của chức danh nghề nghiệp tương ứng với trình độ đào tạo trong các trường hợp nào?

Dựa theo quy định trong Nghị định 115/2020/NĐ-CP, việc tuyển dụng vào vị trí viên chức đòi hỏi thực hiện giai đoạn tập sự, nhằm giúp người được tuyển dụng làm quen với môi trường làm việc và thực hành các nhiệm vụ của vị trí công việc tương ứng. Thời gian tập sự được xác định tùy thuộc vào vị trí công việc, có thể kéo dài 06 tháng, 09 tháng hoặc 12 tháng.

Trong quá trình thực hiện giai đoạn tập sự, người tập sự sẽ được trả mức lương 85% của bậc 1 tương ứng với chức danh nghề nghiệp tuyển dụng. Trong trường hợp người tập sự có trình độ thạc sĩ phù hợp với yêu cầu công việc, họ sẽ được hưởng mức lương 85% của bậc 2 chức danh nghề nghiệp tương ứng. Nếu người tập sự có trình độ tiến sĩ phù hợp, họ sẽ được hưởng mức lương 85% của bậc 3 chức danh nghề nghiệp tương ứng. Các khoản phụ cấp khác sẽ tuân theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, nếu người tập sự thuộc một trong những trường hợp sau đây, họ sẽ được hưởng mức lương và phụ cấp 100% của chức danh nghề nghiệp tương ứng với trình độ đào tạo:

Trường hợp 1: Làm việc tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn;

Trường hợp 2: Hoạt động trong các ngành, nghề độc hại, nguy hiểm;

Trường hợp 3: Hoàn thành nghĩa vụ quân sự; nghĩa vụ tham gia công an nhân dân; sĩ quan quân đội, sĩ quan công an, quân nhân chuyên nghiệp phục viên, người làm công tác cơ yếu chuyển ngành, học viên tốt nghiệp đào tạo sĩ quan dự bị, tốt nghiệp đào tạo chỉ huy trưởng Ban chỉ huy quân sự cấp xã ngành quân sự cơ sở được phong quân hàm sĩ quan dự bị đã đăng ký ngạch sĩ quan dự bị, đội viên thanh niên xung phong, đội viên trí thức trẻ tình nguyện tham gia phát triển nông thôn, miền núi từ 24 tháng trở lên và đã hoàn thành nhiệm vụ.