Loại hình bảo hiểm được thực hiện trên cơ sở ý chí tự nguyện của người tham gia bảo hiểm, người được bảo hiểm kí hợp đồng với tổ chức bảo hiểm để thực hiện.

Bảo hiểm tự nguyện là phương thức áp dụng phổ biến cho các loại hình bảo hiểm thương mại. Theo phương thức này, bên bảo hiểm và bên tham gia bảo hiểm tự thỏa thuận về các điều kiện bảo hiểm, mức phí bảo hiểm. Bảo hiểm tự nguyện được áp dụng cả đối với các loại bảo hiểm thân thể và bảo hiểm tài sản, không theo chế độ bảo hiểm bắt buộc. Bảo hiểm tự nguyện có hiệu lực khi người được bảo hiểm đã nộp đủ tiền hoặc từng phần phí bảo hiểm theo hợp đồng và có kì hạn cho tổ chức bảo hiểm. Người được bảo hiểm có quyền xác định số tiền bảo hiểm cho tài sản được bảo hiểm.

Trong kinh doanh bảo hiểm, bảo hiểm tự nguyện là loại dịch vụ chủ yếu mà doanh nghiệp bảo hiểm cung cấp cho khách hàng, thể hiện nguyên tắc Nhà nước bảo đảm quyền tự chủ, tự định đoạt trong kinh doanh của doanh nghiệp, nhưng do không bắt buộc nên bảo hiểm tự nguyện có thể gặp sự hạn chế về số lượng người tham gia, nhưng nếu số lượng người tham gia càng lớn thì càng tạo thuận lợi cho việc thực hiện kết quả cao.