1. Bảo hiểm xã hội tự nguyện là gì?

Bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình bảo hiểm do Nhà nước tổ chức mà người tham gia được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình. Công dân từ đủ 15 tuổi trở lên và không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc thì đều có thể tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Người dân có nhu cầu mua bảo hiểm xã hội tự nguyện thì liên hệ cơ quan bảo hiểm xã hội nơi mình cư trú (có thể nơi tạm trú hoặc thường trú) hoặc các đại lý thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế (Ủy ban nhân dân các xã, phường, thị trấn, Bưu điện) để được hướng dẫn thủ tục và lựa chọn mức đóng, phương thức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện phù hợp với thu nhập của mình.

2. Những chế độ được hưởng khi đóng Bảo hiểm xã hội tự nguyện?

Căn cứ tại Khoản 2 Điều 4 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 thì người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện sẽ được hưởng quyền lợi từ 02 chế độ hưu trí và tử tuất như đối với người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Theo đó, người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện sẽ được hưởng các khoản tiền trợ cấp như sau:

- Được hưởng tiền lương hưu hằng tháng.

- Người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện vẫn được rút tiền bảo hiểm xã hội một lần.

- Được hưởng tiền trợ cấp mai táng, tiền trợ cấp tuất một lần.

- Được hưởng những quyền lợi về khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế.

Như vậy, mặc dù người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện sẽ được hưởng ít quyền lợi hơn so với chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc. Cụ thể là người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện sẽ không được hưởng các chế độ ốm đau, chế thai sản và chế độ tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp. Tuy nhiên, nếu như người lao động không thuộc vào các đối tượng được tham gia đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thì nên tham gia đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện để có thể đảm bảo cho những lợi ích của mình.

3. Một số lợi ích mà bảo hiểm xã hội tự nguyện mang lại

Mặc dù không có nhiều các trợ cấp giống như bảo hiểm xã hội bắt buộc, song bảo hiểm xã hội tự nguyện vẫn mang lại cho người tham gia một số lợi ích cụ thể như sau:

3.1. Phương thức, mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện linh hoạt

Căn cứ Điều 87 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 thì mức đóng bảo hiểm xã hôi tự nguyện cho người lao động được hướng dẫn như sau:

Mức đóng hằng tháng = 22% x Mức thu nhập chọn đóng bảo hiểm xã hội - Mức nhà nước hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội

Trong đó, mức thu nhập tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội thấp nhất bằng mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn và cao nhất bằng 20 lần mức lương cơ sở.

Có 05 phương thức để người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện lựa chọn đóng bao gồm:

- Hằng tháng;

- 03 tháng một lần;

- 06 tháng một lần;

- 12 tháng một lần;

- Đóng 01 lần cho nhiều năm về sau với mức thấp hơn mức đóng hằng tháng hoặc 01 lần cho những năm còn thiếu với mức cao hơn mức đóng hằng tháng so với quy định.

Ngoài ra, căn cứ theo khoản 1 Điều 3 Nghị định 07/2021/NĐ-CP thì mức chuẩn nghèo của khu vực nông thôn là 1,5 triệu đồng/ tháng trong giai đoạn từ năm 2022 đến năm 2025. Do đó, mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện thấp nhất và mức hỗ trợ của Nhà nước đối với người lao tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện như sau:

(Đơn vị tính: đồng)

TT	Người tham gia	Mức đóng thấp nhất hàng tháng Nhà nước chưa hỗ trợ	Tỷ lệ (%) Nhà nước hỗ trợ	Số tiền Nhà nước hỗ trợ hàng tháng	Mức đóng thấp nhất hàng tháng sau khi Nhà nước hỗ trợ
1	Người thuộc hộ nghèo	330.000	30%	99.000	231.000
2	Người thuộc hộ cận nghèo	330.000	25%	82.500	247.500
3	Người thuộc đối tượng khác	330.000	10%	33.000	297.000

Như vậy, theo quy định thì trong bảo hiểm xã hội tự nguyện, người lao động được hoàn toàn lựa chọn mức đóng bảo hiểm xã hội cho mình. Đồng thời, Nhà nước cũng có những sự hỗ trợ nhằm tạo điều kiện để những người lao động có hoàn cảnh khó khăn cũng được tham gia bảo hiểm xã hội và hoàn thiện được mục tiêu an sinh xã hội.

3.2. Mức hưởng các chế độ của bảo hiểm xã hội tự nguyện khá hấp dẫn

Khi tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, người lao động sẽ được hưởng các chế độ cơ bản gồm chế độ hưu trí và tử tuất nếu đáp ứng đủ các điều kiện mà pháp luật nêu ra. Về mức hưởng các chế độ này cũng sẽ có khá hấp dẫn như sau:

Thứ nhất, về chế độ hưu trí

- Về lương hưu hằng tháng:

Khi người lao động đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định: 60 tuổi 09 tháng (nam nghỉ hưu năm 2023) và 56 tuổi (nữ nghỉ hưu năm 2023) và có đủ 20 năm bảo hiểm xã hội trở lên thì sẽ được hưởng lương hưu theo công thức sau:

Mức hưởng lương hưu = Tỷ lệ hưởng x Bình quân thu nhập tháng đóng bảo hiểm xã hội

Ngoài ra, đối với trợ cấp một lần thì mỗi năm đóng cao hơn số năm tương ứng tỷ lệ hưởng lương hưu 75% được tính bằng 0,5 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng bảo hiểm xã hội.

- Về bảo hiểm xã hội một lần:

Khi thỏa mãn điều kiện rút bảo hiểm xã hội một lần thì mức hưởng sẽ được tính theo số năm đã đóng bảo hiểm xã hội, cứ mỗi năm được tính bằng 1,5 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng bảo hiểm xã hội cho thời gian đóng bảo hiểm xã hội trước năm 2014. Và được tính bằng 02 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng bảo hiểm xã hội cho thời gian đóng bảo hiểm xã hội từ năm 2014 trở đi.

Đối với trường hợp đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện chưa đủ 01 năm thì hưởng bằng số tiền đã đóng, tối đa bằng 02 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng bảo hiểm xã hội.

Thứ hai, về chế độ tử tuất

- Trợ cấp mai táng:

Đối với trường hợp người lao động có thời gian đóng bảo hiểm xã hội từ đủ 60 tháng trở lên hoặc người đang hưởng lương hưu chết hoặc bị tuyên bố đã chết thì mức trợ cấp mai táng = 10 x Mức lương cơ sở = 29,8 triệu đồng.

- Trợ cấp tuất: Trường hợp tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện chỉ được giải quyết tuất một lần.

+ Đối với thân nhân của người đang đóng hoặc đang bảo lưu thời gian đóng, cứ mỗi năm được tính hưởng 1,5 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng bảo hiểm xã hội cho thời gian đóng bảo hiểm xã hội trước năm 2014; tính bằng 02 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng bảo hiểm xã hội cho thời gian đóng bảo hiểm xã hội từ năm 2014 trở đi.

Ngoài ra, cần lưu ý trong trường hợp đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện chưa đủ 01 năm thì mức hưởng trợ cấp tuất được tính như sau:

+ Trợ cấp tuất = Số tiền bảo hiểm xã hội đã đóng

+ Trợ cấp tối đa = 02 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng bảo hiểm xã hội

+ Nếu tham gia cả bảo hiểm xã hội bắt buộc và tự nguyện: Trợ cấp tối thiểu = 03 tháng mức bình quân tiền lương và thu nhập tháng đóng bảo hiểm xã hội.

4. Có nên đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện hay không?

Qua nội dung phân tích nêu trên thì ta có thể thấy bảo hiểm xã hội tự nguyện được đánh giá là loại hình bảo hiểm xã hội mà người lao động tự nguyện tham gia, được tự do lựa chọn mức đóng và phương thức đóng sao cho phù hợp với nhu cầu, hoàn cảnh, thu nhập của mỗi người. Bảo hiểm xã hội tự nguyện sẽ giúp cho người dân tích lũy được thời gian đóng bảo hiểm xã hội để được hưởng lương hưu khi họ thỏa mãn điều kiện hưởng hưu trí, và việc này đặc biệt có ý nghĩa đối với những người không có việc làm ổn định hay không có hợp đồng lao động,...

Ngoài ra, trên thực tế, lý do mà nhiều người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện là vì họ không muốn trở thành gánh nặng của con cái, gia đình và xã hội sau này. Đặc biệt, với những người lao động tự do, không được đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thì việc có một khoản tiền được hưởng khi về già cũng là cách giúp cho tinh thần của người lao động được an tâm hơn.

Bên cạnh lương hưu hàng tháng thì người lao động tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện cũng sẽ vẫn được cấp thẻ bảo hiểm y tế nếu họ không may bị ốm đau. Và quỹ khám chữa bệnh bảo hiểm y tế sẽ chi trả tiền khám chữa bệnh trong trường hợp này.

Và một lý do quan trọng để người lao động nên tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện là khi ngừng tham gia bảo hiểm xã hội mà người lao động đó có điều kiện đi làm thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc thì toàn bộ thời gian tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện sẽ được cộng dồn với thời gian tham gia bảo hiểm xã hội để tính hưởng chế độ hưu trí, tử tuất.

Như vậy, với những lý do nêu trên, với những sự hỗ trợ của Nhà nước thì người lao động tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện sẽ được hưởng nhiều lợi ích thiết thực. Do đó, tùy thuộc vào nhu cầu, hoàn cảnh của mỗi người lao động mà quý khách có thể xem xét lựa chọn có nên tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện hay không?

Ngoài ra, quý khách có thể tham khảo thêm về: Đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện có được hưởng chế độ thai sản không? của Luật Minh Khuê.

Mọi vướng mắc chưa rõ hoặc có nhu cầu hỗ trợ vấn đề pháp lý khác, quý khách vui lòng liên hệ với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại 24/7, gọi ngay tới số: 1900.6162 hoặc gửi email trực tiếp tại: lienhe@luatminhkhue.vn để được giải đáp. Ngoài ra, khách hành cũng có thể liên hệ trực tiếp với các luật sư của Luật Minh Khuê để được giải đáp các vấn đề liên quan đến bảo hiểm xã hội: Luật sư Bùi Thị Nhung qua số điện thoại: 0931626162. Cảm ơn quý khách hàng đã quan tâm theo dõi bài viết của Luật Minh Khuê.