Bị lừa đảo hình thức đầu tư ngoại hối thì phải làm thế nào?

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, các hình thức đầu tư trực tuyến ngày càng trở nên phổ biến, trong đó đầu tư ngoại hối (Forex) được quảng cáo như một kênh kiếm lợi nhuận hấp dẫn. Tuy nhiên, đằng sau những lời mời chào "ngọt ngào" về lợi nhuận "khủng" và "rủi ro bằng không" là vô số cạm bẫy và chiêu trò lừa đảo tinh vi. Nhiều người, với mong muốn làm giàu nhanh chóng, đã sa bẫy và mất đi toàn bộ số tiền tích lũy của mình, rơi vào tình trạng hoang mang và tuyệt vọng. Khi phát hiện ra mình là nạn nhân, họ không chỉ đối mặt với tổn thất tài chính nặng nề mà còn lúng túng không biết phải làm gì để lấy lại công bằng.

Những sàn giao dịch ngoại hối bất hợp pháp này thường hoạt động dưới vỏ bọc chuyên nghiệp, với các nền tảng trực quan, đội ngũ "chuyên gia" giàu kinh nghiệm và những lời hứa hẹn đầy hấp dẫn. Chúng đánh vào tâm lý hám lợi và thiếu hiểu biết của người tham gia, khiến họ tin tưởng và nạp tiền vào hệ thống. Đến khi nhận ra mình đã bị lừa, việc đòi lại số tiền đã mất gần như là không thể. Câu hỏi đặt ra là, trong tình huống "tiền mất tật mang" này, nạn nhân phải làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình? Có những con đường pháp lý nào để tố cáo và khả năng lấy lại được tài sản là bao nhiêu?

1. Ngoại hối là gì? Tại sao đầu tư ngoại hối là hình thức lừa đảo?

Pháp luật Việt Nam định nghĩa rõ ràng về ngoại hối. Theo Pháp lệnh Ngoại hối năm 2005 (đã được sửa đổi, bổ sung) và Nghị định 70/2014/NĐ-CP, ngoại hối bao gồm ngoại tệ, các phương tiện thanh toán bằng ngoại tệ, các loại giấy tờ có giá bằng ngoại tệ, vàng dự trữ ngoại hối và tiền Việt Nam trong một số trường hợp nhất định. Hoạt động quản lý nhà nước về ngoại hối do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) thực hiện. Các quy định cũng nêu rõ các hoạt động được phép của cá nhân và tổ chức, ví dụ người cư trú là cá nhân có thể thu ngoại tệ chuyển khoản từ nước ngoài, bán ngoại tệ cho tổ chức tín dụng được phép.  

Một điểm đáng chú ý là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chưa từng cấp phép cho bất kỳ sàn giao dịch ngoại hối nào hoạt động tại Việt Nam. Điều này có nghĩa là các sàn forex hiện nay đều hoạt động không có cơ sở pháp lý và nhà đầu tư tham gia vào các sàn này sẽ không được pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.  

2. Hình phạt hình sự đối với hành vi lừa đảo đầu tư ngoại hối

Hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua đầu tư ngoại hối thường được xử lý theo Bộ luật Hình sự. Hai tội danh thường được áp dụng là Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174) và Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để chiếm đoạt tài sản (Điều 290).  

Theo Điều 174, tội danh lừa đảo chiếm đoạt tài sản được cấu thành khi một người có hành vi "bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác". Tùy thuộc vào giá trị tài sản chiếm đoạt và tính chất của hành vi phạm tội, các khung hình phạt sẽ khác nhau:  

• Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm: Áp dụng khi chiếm đoạt tài sản từ 2 triệu đồng đến dưới 50 triệu đồng, hoặc dưới 2 triệu đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp như đã bị xử phạt vi phạm hành chính, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội hoặc tài sản đó là phương tiện kiếm sống chính của bị hại.
• Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm: Áp dụng nếu chiếm đoạt tài sản từ 50 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng hoặc phạm tội có tổ chức, chuyên nghiệp, dùng thủ đoạn xảo quyệt.
• Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm: Áp dụng nếu chiếm đoạt tài sản từ 200 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng hoặc lợi dụng thiên tai, dịch bệnh.
• Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân: Áp dụng nếu chiếm đoạt tài sản từ 500 triệu đồng trở lên.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đến 100 triệu đồng, bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Theo Điều 290 tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông để chiếm đoạt tài sản chủ yếu tập trung vào phương tiện thực hiện hành vi phạm tội. Theo quy định, hành vi lừa đảo trong "kinh doanh tiền tệ, huy động vốn... hoặc giao dịch chứng khoán qua mạng nhằm chiếm đoạt tài sản" cũng sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Các khung hình phạt cũng được quy định tương ứng với giá trị tài sản chiếm đoạt và các tình tiết tăng nặng khác.  

Thực tiễn cho thấy, các vụ án lừa đảo ngoại hối tại Việt Nam thường được khởi tố và xét xử theo Điều 174, bởi bản chất cốt lõi của hành vi này là lừa dối để chiếm đoạt tài sản, trong khi việc sử dụng công nghệ chỉ là phương tiện để thực hiện hành vi phạm tội.  

3. Cơ chế xử lý, tố tụng và vụ án thực tiễn

3.1. Quy trình tố giác tội phạm lừa đảo qua mạng

Khi phát hiện hành vi lừa đảo, cần hành động nhanh chóng để bảo vệ bản thân và phục vụ công tác điều tra, đảm bảo thực hiện theo các bước sau:

Bước 1. Ngăn chặn thiệt hại ngay lập tức:

• Dừng mọi giao dịch và liên lạc: Ngay lập tức ngừng gửi thêm bất kỳ khoản tiền nào cho kẻ lừa đảo và chặn mọi liên hệ từ chúng.  
• Liên hệ ngân hàng: Nhanh chóng liên hệ với ngân hàng hoặc tổ chức tài chính của bạn để báo cáo vụ lừa đảo và yêu cầu họ tạm dừng hoặc phong tỏa các giao dịch liên quan.  

Bước 2. Thu thập và lưu trữ bằng chứng: Đây là bước cực kỳ quan trọng. Bạn cần thu thập và lưu giữ tất cả các bằng chứng có liên quan đến hành vi lừa đảo, bao gồm các bản ghi âm cuộc gọi, tin nhắn qua Zalo/Facebook/Telegram, hình ảnh chụp màn hình các trang web/sàn giao dịch, và đặc biệt là biên lai chuyển tiền hoặc sao kê giao dịch ngân hàng.

Bước 3. Tố giác tội phạm: Khi đã có đầy đủ bằng chứng, bạn cần nhanh chóng tố giác vụ việc đến cơ quan công an để được giải quyết. Bạn có thể thực hiện theo một trong hai cách sau:  

Trình báo trực tiếp tại cơ quan công an: Chuẩn bị hồ sơ gồm đơn tố cáo, bản sao Căn cước công dân hoặc Chứng minh nhân dân và các bằng chứng đã thu thập. Nộp hồ sơ tại cơ quan công an nơi đối tượng thường trú hoặc tạm trú. Nếu không xác định được địa điểm của đối tượng, bạn có thể nộp đơn tại cơ quan công an nơi mình cư trú để được hỗ trợ.  

Tố giác qua ứng dụng VNeID: Đây là một phương thức tiện lợi và nhanh chóng do Bộ Công an triển khai.  

• Đăng nhập vào ứng dụng VNeID và chọn mục "Dịch vụ khác".  
• Chọn "Kiến nghị, phản ánh về ANTT" và nhấn "Tạo mới yêu cầu".  
• Điền đầy đủ thông tin về vụ việc và đính kèm các bằng chứng. Bạn có thể chọn tố giác ẩn danh, tuy nhiên, kiến nghị này có thể bị từ chối nếu thiếu thông tin để xác minh.  

Cơ quan công an không được từ chối tiếp nhận tố giác của người dân. Quá trình xử lý tố giác được quy định cụ thể, trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày nhận được, cơ quan điều tra phải kiểm tra, xác minh và ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án. Các cơ quan chức năng như Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) thuộc Bộ Công an đóng vai trò nòng cốt trong việc điều tra và triệt phá các đường dây này.  

3.2. Các vụ án lừa đảo ngoại hối điển hình

Các vụ án lừa đảo gần đây cho thấy thủ đoạn của tội phạm ngày càng tinh vi.

Vụ án sàn giao dịch Verbo Capital: Vào tháng 5/2025, Công an tỉnh Bắc Ninh đã phối hợp với Bộ Công an triệt phá sàn giao dịch ngoại hối ảo Verbo Capital, do các đối tượng người Trung Quốc cầm đầu. Nhóm này đã chiếm đoạt khoảng 300 tỷ đồng của hơn 4.000 bị hại trên cả nước. Thủ đoạn của chúng là tạo ra sàn giao dịch ảo, dụ dỗ nạn nhân nạp tiền và sau đó can thiệp vào giao dịch, thao túng giá để chiếm đoạt tiền. Cơ quan công an đã khởi tố 10 bị can về tội danh Lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 BLHS.

Vụ án đường dây lừa đảo Mr. Pips: Đây là một đường dây lừa đảo quy mô lớn do Phó Đức Nam (Mr. Pips), một TikToker nổi tiếng, cầm đầu. Đường dây này đã lừa đảo hơn 2.600 bị hại, chiếm đoạt và phong tỏa số tài sản hơn 5.200 tỷ đồng. Các đối tượng xây dựng "vỏ bọc" hào nhoáng, sử dụng mạng xã hội để lôi kéo nạn nhân. Chúng thành lập nhiều công ty "ma", lập các trang web giao dịch giả mạo để chiếm đoạt tiền của nhà đầu tư. Công an TP Hà Nội đã khởi tố 31 đối tượng, trong đó có 26 bị can về hành vi Lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

3.3. Cơ chế hợp tác quốc tế

Do tính chất xuyên biên giới của tội phạm công nghệ cao, việc xử lý các đối tượng lừa đảo ngoại hối thường đòi hỏi sự hợp tác quốc tế thông qua các cơ chế tương trợ tư pháp hình sự và dẫn độ tội phạm. 

Việt Nam có thể thực hiện tương trợ tư pháp ngay cả khi chưa có điều ước quốc tế, theo nguyên tắc có đi có lại. Các hình thức tương trợ bao gồm thu thập chứng cứ, lấy lời khai, khám xét, phong tỏa tài sản và trao đổi thông tin xuyên quốc gia. Dẫn độ là biện pháp điển hình để truy bắt những kẻ phạm tội bỏ trốn ra nước ngoài, được thực hiện nếu tội phạm đó là tội phạm theo pháp luật của cả hai quốc gia liên quan.  

4. Đánh giá hiệu quả và các lỗ hổng chính sách

Hệ thống pháp luật hiện hành đã chứng tỏ được khả năng áp dụng các tội danh hình sự để xử lý các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng. Sự phối hợp giữa Bộ Công an, NHNN và các cơ quan khác đã mang lại hiệu quả trong việc triệt phá các đường dây lừa đảo quy mô lớn.  

Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều lỗ hổng:

• Thiếu cơ chế quản lý giao dịch xuyên biên giới: Các sàn giao dịch lừa đảo thường đặt máy chủ ở nước ngoài và hoạt động online, gây khó khăn cho cơ quan chức năng trong việc giám sát.
• Lỗ hổng trong quy định về quảng cáo trực tuyến: Pháp luật về quảng cáo trên không gian mạng chưa theo kịp sự phát triển của các nền tảng mạng xã hội và sức ảnh hưởng của người nổi tiếng.
• Thiếu cơ chế bảo vệ nhà đầu tư: Do hoạt động đầu tư forex chưa được pháp luật công nhận, người bị hại không được bảo vệ quyền lợi đầu tư. Họ chỉ có thể trông chờ vào việc khởi tố hình sự tội danh "lừa đảo," trong khi việc thu hồi tài sản gặp nhiều khó khăn.

Kết luận

Bài viết đã phân tích một cách rõ ràng khung pháp lý và cơ chế xử lý đối với tội phạm lừa đảo đầu tư ngoại hối tại Việt Nam. Hoạt động của các sàn giao dịch ngoại hối hiện chưa được pháp luật Việt Nam công nhận và cấp phép, tạo ra một "vùng xám" pháp lý. Mặc dù vậy, nhờ sự quyết liệt của các cơ quan chức năng, đặc biệt là Bộ Công an, nhiều vụ án lừa đảo quy mô lớn đã được triệt phá thành công bằng việc áp dụng các tội danh hiện hành như "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" (Điều 174 BLHS). Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật là một yêu cầu cấp thiết. Cần sớm nghiên cứu và xây dựng các văn bản pháp lý chuyên biệt cho lĩnh vực này, thiết lập một cơ quan quản lý chuyên trách, đồng thời tăng cường sự phối hợp liên ngành và hợp tác quốc tế. Chỉ khi có một nền tảng pháp lý vững chắc và các biện pháp phòng ngừa chủ động, Việt Nam mới có thể tạo ra một môi trường đầu tư an toàn, minh bạch, góp phần bảo vệ tài sản của người dân và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế số.

Trên đây là toàn bộ nội dung thông tin mà Luật Minh Khuê cung cấp tới quý khách hàng. Còn điều gì vướng mắc, quy khách vui lòng liên hệ: 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật hình sự hỗ trợ. Trân trọng./.