Để đảm bảo an ninh, an toàn thị trường chứng khoán, pháp luật chứng khoán đã quy định các biện pháp bảo đảm an ninh, an toàn thị trường chứng khoán và thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan quản lý về chứng khoán và thị trường chứng khoán trong việc thực hiện các biện pháp đó. Vậy pháp luật quy định những biện pháp đó như thế nào? Bài viết đây Luật Minh Khuê sẽ cung cấp các thông tin về biện pháp bảo đảm an ninh, an toàn thị trường chứng khoán.
1. Sự cần thiết về quy định biện pháp bảo đảm an ninh, an toàn thị trường chứng khoán
Thị trường chứng khoán luôn là thị trường mang lại những rủi ro cao kể cả đối với các nhà đầu tư cũng như các chủ thể khác hoạt động trên thị trường chứng khoán. Không những vậy, thị trường chứng khoán có khả năng ảnh hưởng rộng lớn đến nền kinh tế quốc dân, từ đó gây ảnh hưởng đến nhiều chủ thể khác. Do vậy, bảo đảm an ninh, an toàn trên thị trường chứng khoán là việc vô cùng cần thiết.
Việc quy định các biện pháp bảo đảm an ninh, an toàn thị trường chứng khoán để phù hợp với thông lệ quốc tế, tạo cơ sở pháp lý cũng như xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý thị trường trong việc thực hiện các biện pháp mang tính phòng ngừa cũng như kịp thời khắc phục, xử lý các sự cố, biến động bất thường của thị trường chứng khoán làm ảnh hưởng đến hoạt động giao dịch bình thường của thị trường giao dịch chứng khoán.
2. Các biện pháp bảo đảm an ninh, an toàn thị trường chứng khoán
Hiện nay, các biện pháp bảo đảm an ninh, an toàn thị trường chứng khoán được quy định tại Điều 7 Luật chứng khoán năm 2019 và được hướng dẫn áp dụng tại chương IX Nghị định số 155/2020/NĐ-CP ngày 31 tháng 12 năm 2020 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật chứng khoán. Theo đó, thì các biện pháp bảo đảm an ninh, an toàn thị trường chứng khoán bao gồm:
- Giám sát an ninh, an toàn thị trường chứng khoán
Đây là biện pháp đầu tiên được đề cập đến trong tổng số 07 biện pháp. Theo quy định của luật, thì giám sát an ninh, an toàn thị trường chứng khoán được hiểu là hoạt động do các chủ thể có thẩm quyền thực hiện. Các chủ thể này bao gồm Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở giao dịch chứng khoán, Tổng công ty lưu ý và bù trừ chứng khoán là những chủ thể chính trong hoạt động này. Ngoài ra có thể còn có sự tham gia của Bộ tài chính, Ngân hàng nhà nước Việt Nam, Bộ Công an và các cơ quan khác tham gia theo thẩm quyền. Các cơ quan có nhiệm vụ chính tiến hành thu thập, phân tích thông tin trên thị trường chứng khoán nhằm xác định nguy cơ, rủi ro hệ thống đe dọa đến an ninh, an toàn của thị trường chứng khoán. Từ việc xác định cá nguy cơ, rủi ro đó, thì các chủ thể này sẽ đưa ra những phương án, biện pháp nhằm bảo đảm tính ổn định, an ninh, an toàn của thị trường chứng khoán.
Pháp luật cũng đã có những quy định dự trù về các trường hợp, dấu hiệu mang lại nguy cơ, rủi ro hệ thống hệ thống bao gồm các trường hợp:
+ Một công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán quy mô lớn hoặc một số công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán ngừng hoạt động hoặc giải thể, phá sản;
+ Khi xảy ra hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động về chứng khoán và thị trường chứng khoán ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình hoạt động của thị trường hoặc khi có biến động đáng kể của một hoặc một số yếu tố sau ở quy mô toàn thị trường: Tổng giá trị vốn hóa, tổng giá trị giao dịch/ phiên, tổng giá trị vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trên thị trường chứng khoán, tổng giá trị cho vay giao dịch ký quỹ tại các công ty chứng khoán, tổng giá trị danh mục ủy thác đầu tư tại các công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán;
+ Có sự ảnh hưởng tiêu cực đến việc vận hành một cách ổn định, trật tự, thông suốt của thị trường chứng khoán hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân ở quy mô toàn thị trường. (Khoản 2 Điều 301 Nghị định 155/2020/NĐ-CP).
- Ứng phó, khắc phục sự cố, sự kiện, biến động ảnh hưởng đến an toàn, ổn định và tính toàn vẹn của thị trường chứng khoán.
Nếu như biện pháp giám sát an ninh, an toàn thị trường chứng khoán được thực hiện nhằm đề phòng những sự cố trên thị trường chứng khoán thì biện pháp này mang tính khắc phục những hậu quả khi có sự cố xảy ra trên thị trường chứng khoán. Tương tự như biện pháp trên, thì ở biện pháp này Ủy ban chứng khoán Nhà nước giữ vai trò chủ đạo tỏng việc áp dụng biện pháp này, bên cạnh đó không thể thiếu đi sự tham gia của Sở giao dịch chứng khoán, Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán - đây là những chủ thể chính hoạt động trên thị trường chứng khoán.
Việc ứng phó, khắc phục sự cố được thực hiện thông qua một loạt các hoạt động cụ thể khác, cụ thể đó chính là việc tiến hành xem xét, kiểm tra phát hiện, xác định những sự cố, sự kiện, biến động thị trường chứng khoán mà gây ảnh hưởng đến an toàn, ổn định và tính toàn vẹn của thị trường chứng khoán;
Sau khi phát hiện có những sự cố, thì các chủ thể có thẩm quyền đã liệt kê ở trên xác minh, phân tích, đánh giá và phân loại sự cố, sự kiện, biến động thị trường chứng khoán. Tiếp theo là tiến hành thực hiện các biện pháp nhằm giới hạn phạm vi ảnh hưởng, hạn chế thiệt hại do sự cố gây ra, tức không để xảy ra trường hợp tất cả các chủ thể trên thị trường chứng khoán đều bị ảnh hưởng bởi sự cố đó.
Ủy ban chứng khoán nhà nước cùng Sở giao dịch chứng khoán và các công ty triển khai phương án ứng phó, khắc phục những thiệt hại trên thị trường chứng khoán. Một sự cố, sự kiện, biến động thị trường chứng khoán có thể gây nên những ảnh hưởng khác nhau, đó có thể gây ảnh hưởng tới toàn thị trường chứng khoán hoặc toàn bộ hoạt động, gây ảnh hưởng tới phần lớn thị trường hoặc gây ảnh hưởng đến phần lớn hoạt động, một phần thị trường hoặc một phần hoạt động.
Sau khi đã ứng phó, khắc phục thì các chủ thể cần tiến hành xác minh nguyên nhân gây ra những sự cố, sự kiện, biến động thị trường chứng khoán, các chủ thể này có thể trực tiếp xử lý hoặc báo cáo cơ quan, người có thẩm quyền xử lý những trường hợp vi phạm theo thẩm quyền.
- Tạm ngừng, đình chỉ giao dịch đối với một hoặc một số chứng khoán niêm yết, đăng ký giao dịch trên hệ thống giao dịch chứng khoán;
Hoạt động này do Sở giao dịch chứng khoán trực tiếp thực hiện và Ủy ban chứng khoán nhà nước đóng vai trò quản lý, giám sát việc thực hiện này của sở giao dịch chứng khoán.
Biện pháp này được Sở giao dịch chứng khoán áp dụng khi Sở giao dịch chứng khoán nhận thấy hợp giá, khối lượng giao dịch chứng khoán có biến động bất thường, hoặc trường hợp các tổ chức niêm yết, tổ chức đăng ký giao dịch không có biện pháp khắc phục nguyên nhân dẫn đến việc chứng khoán bị đưa vào diện cảnh cáo, kiểm soát, hạn chế giao dịch Sở giao dịch chứng khoán cũng có thể áp dụng biện pháp này nếu Sở giao dịch chứng khoán nhận thấy cần thiết để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư và bảo đảm ổn định, an toàn của thị trường chứng khoán. Việc áp dụng biện pháp này được quy định cụ thể tại quy chế của Sở giao dịch chứng khoán.
- Tạm ngừng, đình chỉ một phần hoặc toàn bộ hoặc khôi phục hoạt động giao dịch của Sở giao dịch chứng khoán Việt nam và công ty con.
Khác với biện pháp trên, biện pháp này sẽ do Ủy ban chứng khoán Nhà nước quyết định.
Việc tạm ngừng, đình chỉ một phần hoặc toàn bộ hoạt động của Sở giao dịch chứng khoán được áp dụng khi thực tiễn xảy ra chiến tranh, hay xảy ra thảm họa tựu nhiên như sóng thần,... hoặc có những biến động lớn của nền kinh tế hoặc xảy ra những sự cố hệ thống giao dịch hoặc các sự kiện bất khả kháng khác làm ảnh hưởng đến hoạt động giao dịch bình thường của thị trường giao dịch chứng khoán hoặc khi thị trường giao dịch chứng khoán có biến động bất thường.
Còn việc khôi phục một phần hoặc toàn bộ hoạt động của Sở giao dịch chứng khoán được thực hiện khi những nguyên nhân dẫn đến việc tạm ngừng, tạm đình chỉ không còn.
- Tạm ngừng, đình chỉ một phần hoặc toàn bộ khôi phục hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ, thanh toán chứng khoán của Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam.
Biện pháp này cũng do Ủy ban chứng khoán nhà nước áp dụng. thời hạn để áp dụng biện pháp này là dưới ngày làm việc. Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định về việc gia hạn thời gian áp dụng biện pháp này khi có sự đồng ý của Bộ trưởng Bộ tài chính, thời gian gia hạn thêm mỗi lần không quá 05 ngày làm việc.
- Cấm đảm nhiệm chức vụ tại công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán, chi nhánh công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ nước ngoài tại Việt Nam, công ty đầu tư chứng khoán có thời hạn hoặc vĩnh viễn, cấm thực hiện các hoạt động về chứng khoán và thị trường chứng khoán có thời hạn hoặc vĩnh viễn do thực hiện hành vi nghiêm cấm trong hoạt động về chứng khoán và thị trường chứng khoán;
Biện pháp này được áp dụng đối với các cá nhân làm việc trong thị trường chứng khoán khi có những hành vi vi phạm pháp luật. Việc áp dụng hình thức này mang tính trừng trị hợp lý các trường hợp vi phạm.
- Phong tỏa tài khoản chứng khoán, yêu cầu người có thẩm quyền phong tỏa tài khoản tiền có liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán.
Biện pháp này được áp dụng đối với các nhà đầu tư chứng khoán, có thể là tổ chức hoặc cá nhân
Luật minh Khuê xin cung cấp các biện pháp tăng cường quản lý, giám sát, bảo đảm ổn định thị trường chứng khoán
Thứ nhất, Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý
Giao UBCK phối hợp với Vụ tài chính ngân hàng và tổ chức tín dụng (Vụ TCNH), Vụ pháp chế, Cục tài chính doanh nghiệp (Cục TCDN), Cục quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán (Cục KTKT) và các đơn vị liên quan khẩn trương rà soát tổng thể Luật chứng khoán và các văn bản hướng dẫn để đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định mới phù hợp với sự phát triển của thị trường, hạn chế nguy cơ gây mất an ninh, an toàn của thi trường, bảo vệ doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Giám sát, kiểm tra hoạt động đăng ký niêm yết, thay đổi cơ cấu vốn doanh nghiệp.
Giao Cục KTKT phối hợp với Thanh tra Bộ, Vụ TCNH, UBCK và các đơn vị liên quan trong và ngoài Bộ Tài chính xây dựng kế hoạch kiểm tra, thanh tra toàn diện hoạt động của doanh nghiệp kế toán, kiểm toán, của các tổ chức cung cấp dịch vụ tư vấn, hỗ trợ niêm yết. Kịp thời phát hiện, kiên quyết xử lý nghiêm cá tổ chức, cá nhân vi phạm đạo đức nghề nghiệp, tùy theo mức độ vi phạm; có biện pháp nghiêm khắc, có tính răn đe như: Rút giấy phép hành nghề, đình chỉ kinh doanh,... đồng thời khẩn trương chuyển hồ sơ sang cơ quan cảnh sát điều tra phối hợp điều tra các hành vi cố tình vi phạm, góp phần tạo điều kiện cho một số doanh nghiệp lợi dụng để qua mắt cơ quan quản lý tiến hành lừa đảo, chiếm đoạt tiền của nhà đầu tư.
Giao Cục KTKT chủ trì, phối hợp với UBCK xem xét, phân công lại nhiệm vụ quản lý các công ty kiểm soát có lợi ích công chứng theo hướng chuyên môn hóa, tách biệt cơ quan xây dựng chính sách với cơ quan kiểm tra, giám sát thực hiện việc tuân thủ chính sách pháp luật.
Bên cạnh đó, giao UBCK chủ trì, phối hợp với vụ TCNH, thanh tra Bộ, Tổng cục thuế nghiên cứu, đề xuất với ngân hàng nhà nước các giải pháp giám sát chặt chẽ quá trình tăng vốn, góp vốn, chuyển nhượng vốn của các công ty đại chúng để đảm bảo hoạt động này diễn ra nghiêm túc, thực chất, theo đúng quy định của pháp luật, hạn chế tối đa tình trạng tăng vốn và chuyển tiền lòng vòng, tiền thu được từ quá trình thay đổi cơ cấu vốn sử dụng không đúng mục đích đăng ký, giám sát chặt chẽ hiện tượng chủ doanh nghiệp hoặc các cổ đông chi phối lợi dụng vai trò điều hành doanh nghiệp rút lại khoản tiền đi vay khi thực hiện nghĩa vụ góp vốn...
Thứ hai, giám sát chặt chẽ hoạt động của các công ty thành viên thị trường.
Trên cơ sở báo cáo của các công ty chứng khoán, Giao UBKT chủ trì phối hợp với Vụ TCNH, Thanh tra Bộ và các đơn vị liên quan kiểm tra, xác minh tính chính xác của báo cáo, phân tích số liệu để từ đó chỉ ra những dấu hiệu bất thường (nếu có) trong hoạt động của các công ty chứng khoán. Xem xét có hay không việc cá nhân, doanh nghiệp lợi dụng cấu kết với các công ty chứng khoán để thao túng, làm giả cố phiếu cũng như tư vấn, lách luật phân phối trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ cho nhà đầu tư không phải nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp.
Chủ động tăng cường giám sát chặt chẽ hoạt động của các thành viên thị trường và đồng thời đề xuất bổ sung trách nhiệm, xem xét giới hạn một số nghiệp vụ của các công ty chứng khoán nhằm hạn chế tình trạng tăng trưởng nóng, thúc đẩy thị trường phát triển theo hướng bền vững, an toàn.
Thứ ba, tăng cường giám sát chứng khoán cơ sở và phái sinh
Tăng cường công tác giám sát TTCK cơ sở và TTCK phái sinh; Giám sát chặt chẽ các mã chứng khoán có thanh khoản lớn, diễn biến bất thường, tăng giảm liên tục, đột biến, giá trị cổ phiếu không phù hợp với tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp; Thanh tra, kiểm tra xử lý quỹ đầu tư trái phép, quỹ không hoạt động để rút giấy phép và xử lý theo quy định của pháp luật.
Nghiên cứu, đề xuất xây dựng bộ tiêu chí cảnh báo cũng như tăng cường hệ thống công nghệ thông tin, áp dụng trí tuệ nhân tạo chủ động phân tích cảnh báo sớm hoạt động bất thường của các tài khoản giao dịch, các nhóm các tài khoản có dấu hiệu liên kết, cùng thời điểm liên tục mua và bán tạo ra thanh khoản ảo, đẩy giá trục lợi. Chủ động theo dõi chặt chẽ các tài khoản này và khẩn trương báo cáo UBCK, Bộ tài chính để phối hợp với Ngân hàng nhà nước, Bộ công an để xử lý, trong trường hợp cần thiết đề nghị ngân hàng nhà nước có biện pháp giám sát dòng tiền, đặc biệt là việc rút tiền, chuyển tiền số lượng lớn.
Bên cạnh đó, cần chủ động thanh tra, giám sát việc phát ành tăng vốn của các công ty đại chúng, niêm yết trên sàn chứng khoán, phối hợp các Sở GDCK tăng cường hơn nữa việc công bố thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng, kịp thời cảnh báo nhà đầu tư về các hiện tượng bất thường trên thị trường; có cơ chế công bố thông tin, phân tích về hoạt động, tình hình tài chính của doanh nghiệp có mã chứng khoán đang được giao dịch bất thường, đột biến.
Trên đây là toàn bộ bài viết mà Luật Minh Khuê muốn cung cấp đến bạn đọc tham khảo. Nếu có thắc mắc vui lòng liên hệ tới tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến hotline 1900.6162 để được chuyên viên pháp luật tư vấn trực tiếp. Xin chân thành cảm ơn!
