1. Khái niệm bình đẳng giới là gì theo quy định pháp luật

Theo Luật Bình đẳng giới năm 2006, bình đẳng giới là việc nam và nữ có vị trí, vai trò ngang nhau, được tạo điều kiện và cơ hội phát huy năng lực của mình cho sự phát triển của cộng đồng, của gia đình và được thụ hưởng như nhau về thành quả của sự phát triển đó.

Cần phân biệt rõ bình đẳng giới với sự giống nhau tuyệt đối giữa nam và nữ. Bình đẳng giới không có nghĩa là nam và nữ phải làm mọi việc giống nhau, mà là không bị phân biệt đối xử, không bị hạn chế cơ hội chỉ vì giới tính. Pháp luật Việt Nam cũng phân biệt giữa “giới tính” là đặc điểm sinh học và “giới” là vai trò, vị trí xã hội của nam và nữ.

Luật Bình đẳng giới còn xác định một số khái niệm liên quan như định kiến giới, phân biệt đối xử về giới và biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới. Trong đó, các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới được áp dụng khi cần tạo điều kiện thực chất hơn cho nam hoặc nữ và không bị coi là phân biệt đối xử về giới.

2. Ý nghĩa và tầm quan trọng của bình đẳng giới trong đời sống xã hội

Bình đẳng giới có ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển bền vững của xã hội. Trước hết, đây là một biểu hiện quan trọng của quyền con người và mức độ văn minh của một quốc gia. Khi nam và nữ được đối xử công bằng, xã hội sẽ giảm bớt bất công, định kiến và những rào cản không cần thiết trong học tập, lao động và tham gia đời sống xã hội.

Về mặt kinh tế, bình đẳng giới giúp khai thác đầy đủ hơn nguồn nhân lực của đất nước. Khi phụ nữ có cơ hội học tập, việc làm, thăng tiến và tiếp cận nguồn lực như nam giới, xã hội có thêm nhiều người có năng lực đóng góp cho tăng trưởng, đổi mới và giảm nghèo.

Về mặt gia đình, bình đẳng giới giúp các thành viên tôn trọng nhau hơn, cùng chia sẻ trách nhiệm và quyền quyết định. Một gia đình bình đẳng sẽ bền vững hơn, giảm bớt mâu thuẫn và tạo môi trường tốt cho con cái phát triển.

Về mặt giáo dục và xã hội, bình đẳng giới góp phần xóa bỏ tư tưởng trọng nam khinh nữ, giảm bạo lực trên cơ sở giới, mở rộng cơ hội nghề nghiệp cho cả nam và nữ, đồng thời xây dựng lối sống văn minh, nhân văn hơn. Đây cũng là nội dung gắn chặt với các mục tiêu phát triển bền vững mà Việt Nam đang thực hiện.

3. Các biểu hiện và ví dụ thực tế về bình đẳng giới tại Việt Nam

Bình đẳng giới tại Việt Nam được thể hiện khá rõ trong nhiều lĩnh vực của đời sống.

Trong giáo dục, nam và nữ đều có cơ hội đến trường, học lên cao và lựa chọn ngành nghề phù hợp với năng lực. Thực tế cho thấy tỷ lệ nữ sinh ở bậc đại học ngày càng cao, nhiều bạn nữ theo học các ngành trước đây thường bị xem là “phù hợp với nam giới” như công nghệ thông tin, kỹ thuật, điện tử hay tự động hóa.

Trong lĩnh vực chính trị và quản lý nhà nước, ngày càng có nhiều phụ nữ tham gia giữ chức vụ lãnh đạo, đại biểu dân cử, cán bộ quản lý ở các cấp. Điều này cho thấy phụ nữ không chỉ tham gia đời sống xã hội mà còn có tiếng nói trong những quyết định quan trọng của đất nước.

Trong lao động và kinh tế, nhiều phụ nữ đã trở thành chủ doanh nghiệp, chủ hợp tác xã, nhà quản lý, kỹ sư, bác sĩ, nhà khoa học hoặc người lao động có tay nghề cao. Ở nhiều địa phương, phụ nữ được hỗ trợ vay vốn, học nghề, khởi nghiệp và tạo việc làm cho người khác.

Trong gia đình, bình đẳng giới thể hiện ở việc vợ chồng cùng bàn bạc các vấn đề lớn, cùng chia sẻ việc nhà, chăm sóc con cái và chăm lo đời sống chung. Việc đàn ông tham gia nấu ăn, chăm con, dọn dẹp nhà cửa không còn là điều lạ, mà ngày càng được xem là biểu hiện của trách nhiệm và tôn trọng.

Trong văn hóa và giáo dục, nhiều tác phẩm văn học đã phản ánh thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ, từ đó giúp người học hiểu hơn giá trị của bình đẳng giới hôm nay. Những hình ảnh người phụ nữ vượt lên định kiến, tự khẳng định mình trong học tập, lao động và cuộc sống cũng ngày càng phổ biến.

4. Phân biệt đối xử về giới: Nhận diện và căn cứ pháp lý xử lý

Phân biệt đối xử về giới là việc hạn chế, loại trừ, không công nhận hoặc không coi trọng vai trò, vị trí của nam hoặc nữ, làm phát sinh bất bình đẳng giữa nam và nữ trong các lĩnh vực của đời sống xã hội và gia đình.

Một số biểu hiện thường gặp gồm:

Không tuyển dụng hoặc không đề bạt người lao động chỉ vì họ là nam hoặc nữ, dù họ đủ điều kiện chuyên môn.
Áp đặt định kiến rằng nam phải làm việc nặng, nữ chỉ nên làm việc nhẹ hoặc chỉ nên ở nhà.
Không tạo điều kiện cho phụ nữ tiếp cận đào tạo, thăng tiến, hoặc ngược lại, hạn chế nam giới tham gia một số công việc chăm sóc, giáo dục, nghệ thuật chỉ vì khuôn mẫu giới.
Có lời nói, hành vi xúc phạm, kỳ thị, xem nhẹ năng lực của một giới.
Phân biệt đối xử trong gia đình như chia tài sản, quyền học tập, quyền quyết định theo hướng ưu tiên con trai hoặc coi nhẹ con gái.

Về căn cứ pháp lý, Luật Bình đẳng giới năm 2006 nghiêm cấm phân biệt đối xử về giới và khẳng định nam, nữ bình đẳng trong các lĩnh vực của đời sống xã hội và gia đình. Đồng thời, Nghị định 125/2021/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bình đẳng giới, tạo cơ sở để xử lý các hành vi vi phạm theo mức độ cụ thể.

Cần lưu ý rằng các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới không bị coi là phân biệt đối xử. Ví dụ, chính sách hỗ trợ phụ nữ mang thai, hỗ trợ nữ giới trong một số ngành nghề còn ít đại diện, hoặc quy định tỷ lệ phù hợp để bảo đảm cơ hội thực chất cho giới yếu thế hơn là những biện pháp hợp pháp nhằm đạt được bình đẳng thực chất.

5. Quyền và trách nhiệm trong việc thực hiện bình đẳng giới

Quyền của công dân trong lĩnh vực bình đẳng giới trước hết là quyền được đối xử công bằng, không bị phân biệt vì giới tính, được học tập, lao động, tham gia quản lý xã hội, tiếp cận dịch vụ công và thụ hưởng thành quả phát triển như nhau.

Công dân cũng có quyền lên tiếng, tố cáo hoặc phản ánh các hành vi phân biệt đối xử, bạo lực trên cơ sở giới, quấy rối hay xúc phạm danh dự, nhân phẩm liên quan đến giới. Khi quyền lợi bị xâm phạm, người bị ảnh hưởng có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý theo quy định pháp luật.

Bên cạnh quyền, mỗi cá nhân và gia đình có trách nhiệm:

Tôn trọng sự khác biệt giữa nam và nữ.
Không kỳ thị, không dùng định kiến giới trong giao tiếp, học tập và lao động.
Chia sẻ công việc gia đình, chăm sóc con cái và trách nhiệm chung giữa các thành viên.
Khuyến khích con trai và con gái học tập, rèn luyện và lựa chọn nghề nghiệp theo năng lực, sở thích.
Phối hợp với nhà trường, cơ quan, tổ chức trong việc xây dựng môi trường an toàn, bình đẳng, không bạo lực và không quấy rối.
Chủ động học tập, tìm hiểu pháp luật để biết quyền của mình và tôn trọng quyền của người khác.

Đối với cơ quan, tổ chức và nhà trường, trách nhiệm còn là xây dựng môi trường làm việc, học tập công bằng; không đặt ra quy định trái nguyên tắc bình đẳng giới; đồng thời thực hiện các biện pháp thúc đẩy phù hợp để bảo đảm cơ hội phát triển thực chất cho cả nam và nữ.

Quý bạn đọc cũng có thể xem thêm: