Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh là yếu tố quan trọng thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ và mang lại nhiều lợi ích cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, không phải mọi hình thức cạnh tranh đều được pháp luật cho phép. Thực tế, một số chủ thể kinh doanh đã sử dụng các phương thức trái với chuẩn mực đạo đức và quy định pháp luật nhằm giành lợi thế trên thị trường. Những hành vi này được gọi là cạnh tranh không lành mạnh và có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường kinh doanh cũng như quyền lợi của các doanh nghiệp khác. Vậy cạnh tranh không lành mạnh là gì và những hành vi nào bị coi là cạnh tranh không lành mạnh theo quy định hiện hành?
1. Cạnh tranh không lành mạnh là gì?
Theo khoản 6 Điều 3 Luật Cạnh tranh năm 2018 quy định như sau: "Hành vi cạnh tranh không lành mạnh là hành vi của doanh nghiệp trái với nguyên tắc thiện chí, trung thực, tập quán thương mại và các chuẩn mực khác trong kinh doanh, gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác."
Vậy, vi phạm chuẩn mực đạo đức kinh doanh và trật tự thị trường, không nhất thiết phải làm biến dạng cấu trúc cạnh tranh như hành vi hạn chế cạnh tranh, nhưng lại tác động trực tiếp đến đối thủ hoặc người tiêu dùng thông qua các thủ đoạn không công bằng. Các dấu hiệu pháp lý để nhận diện hành vi cạnh tranh không lành mạnh bao gồm:
(i) chủ thể thực hiện là doanh nghiệp hoặc tổ chức kinh doanh;
(ii) hành vi đi ngược lại nguyên tắc trung thực, thiện chí trong kinh doanh;
(iii) gây thiệt hại hoặc có khả năng gây thiệt hại thực tế cho chủ thể khác trên thị trường.
Bên cạnh tính chất trái với chuẩn mực kinh doanh, hành vi cạnh tranh không lành mạnh còn phải gây thiệt hại hoặc có khả năng gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác. Những thiệt hại này có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức như làm giảm doanh thu, mất khách hàng, ảnh hưởng đến uy tín hoặc làm suy giảm vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường. Do đó, việc phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi cạnh tranh không lành mạnh có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của các chủ thể kinh doanh. Đồng thời, điều này còn góp phần duy trì trật tự, sự công bằng và ổn định của môi trường kinh doanh trong nền kinh tế thị trường.
2. Hành vi nào là hành vi cạnh tranh không lành mạnh?
Căn cứ Điều 45 Luật cạnh tranh năm 2018, hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị cấm bao gồm các hành vi sau đây:
- Xâm phạm thông tin bí mật trong kinh doanh
Đây là hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến việc xâm phạm các thông tin có giá trị thương mại của doanh nghiệp khác. Hành vi này có thể được thực hiện thông qua việc tiếp cận, thu thập thông tin bằng cách vô hiệu hóa hoặc chống lại các biện pháp bảo mật của chủ sở hữu. Ngoài ra, việc tiết lộ hoặc sử dụng thông tin bí mật mà không được phép cũng bị pháp luật nghiêm cấm. Những hành vi này có thể làm mất lợi thế cạnh tranh và gây thiệt hại cho doanh nghiệp bị xâm phạm. Vì vậy, Luật Cạnh tranh năm 2018 đã quy định đây là một trong những hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị cấm.
- Ép buộc khách hàng, đối tác kinh doanh của doanh nghiệp khác
Hành vi này xảy ra khi doanh nghiệp sử dụng các biện pháp đe dọa hoặc cưỡng ép nhằm tác động đến khách hàng, đối tác của doanh nghiệp khác. Mục đích của hành vi là buộc họ không giao dịch hoặc chấm dứt quan hệ giao dịch với doanh nghiệp đối thủ. Việc ép buộc như vậy làm ảnh hưởng đến quyền tự do lựa chọn của khách hàng và đối tác kinh doanh. Đồng thời, nó còn gây mất công bằng trong môi trường cạnh tranh trên thị trường. Do đó, pháp luật nghiêm cấm mọi hành vi ép buộc mang tính chất cản trở hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp khác.
- Cung cấp thông tin không trung thực về doanh nghiệp khác
Đây là hành vi trực tiếp hoặc gián tiếp đưa ra các thông tin sai sự thật liên quan đến doanh nghiệp khác. Những thông tin này có thể làm ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín, tình trạng tài chính hoặc hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bị tác động. Hành vi cung cấp thông tin không trung thực dễ gây hiểu lầm cho khách hàng và đối tác trên thị trường. Đồng thời, nó làm suy giảm niềm tin và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp bị xâm hại. Vì vậy, Luật Cạnh tranh năm 2018 đã nghiêm cấm hành vi này nhằm bảo đảm sự minh bạch trong kinh doanh.
- Gây rối hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp khác
Hành vi gây rối hoạt động kinh doanh được hiểu là việc trực tiếp hoặc gián tiếp cản trở, làm gián đoạn hoạt động hợp pháp của doanh nghiệp khác. Việc cản trở này có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất, cung ứng hàng hóa hoặc thực hiện dịch vụ của doanh nghiệp bị tác động. Hậu quả là doanh nghiệp có thể bị thiệt hại về doanh thu, uy tín hoặc mất cơ hội kinh doanh. Những hành vi này làm mất đi sự cạnh tranh lành mạnh trên thị trường. Do đó, pháp luật cạnh tranh đã quy định đây là hành vi bị cấm.
- Lôi kéo khách hàng bất chính
Lôi kéo khách hàng bất chính là hành vi sử dụng các phương thức không trung thực nhằm thu hút khách hàng của doanh nghiệp khác. Doanh nghiệp có thể đưa ra thông tin gian dối, gây nhầm lẫn về hàng hóa, dịch vụ hoặc điều kiện giao dịch để tạo lợi thế cạnh tranh. Ngoài ra, việc so sánh sản phẩm của mình với sản phẩm cùng loại của doanh nghiệp khác mà không chứng minh được nội dung cũng bị cấm. Các hành vi này làm sai lệch nhận thức của khách hàng và ảnh hưởng đến quyền lợi của đối thủ cạnh tranh. Vì vậy, đây là một trong những hành vi cạnh tranh không lành mạnh được Luật Cạnh tranh năm 2018 điều chỉnh.
- Bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ
Đây là hành vi doanh nghiệp bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ với mức giá thấp hơn giá thành toàn bộ của sản phẩm, dịch vụ đó. Việc định giá quá thấp có thể nhằm mục đích loại bỏ hoặc làm suy yếu các doanh nghiệp cùng kinh doanh trên thị trường. Hành vi này có khả năng tạo ra sự cạnh tranh không bình đẳng và dẫn đến tình trạng độc quyền sau khi đối thủ bị loại bỏ. Đồng thời, nó ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển lành mạnh của thị trường. Vì vậy, Luật Cạnh tranh năm 2018 đã nghiêm cấm hành vi bán phá giá mang tính chất loại trừ đối thủ cạnh tranh.
3. Các hành vi nghiêm cấm về cạnh tranh đối với cơ quan nhà nước
Căn cứ khoản 1 Điều 8 Luật Cạnh tranh 2018, cơ quan nhà nước bị nghiêm cấm thực hiện các hành vi gây cản trở cạnh tranh trên thị trường.
Trước hết, cơ quan nhà nước không được ép buộc, yêu cầu hoặc khuyến nghị doanh nghiệp phải mua, bán hàng hóa hay sử dụng dịch vụ của một chủ thể cụ thể, trừ trường hợp thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước hoặc tình huống khẩn cấp theo quy định pháp luật. Đồng thời, việc phân biệt đối xử giữa các doanh nghiệp cũng bị cấm nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng. Những hành vi này có thể làm méo mó quan hệ cung cầu và ảnh hưởng đến quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, cơ quan nhà nước cũng không được ép buộc hoặc khuyến nghị các hiệp hội ngành nghề, tổ chức xã hội – nghề nghiệp hoặc các doanh nghiệp liên kết với nhau để hạn chế cạnh tranh trên thị trường. Ngoài ra, việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để can thiệp trái pháp luật vào hoạt động cạnh tranh cũng là hành vi bị nghiêm cấm theo điểm c và điểm d khoản 1 Điều 8 Luật Cạnh tranh 2018. Quy định này nhằm ngăn ngừa sự lạm quyền của cơ quan công quyền và bảo đảm tính minh bạch trong quản lý nhà nước. Qua đó, Nhà nước tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
4. Các hình thức xử lý vi phạm pháp luật về cạnh tranh
Theo khoản 2 và khoản 3 Điều 110 Luật Cạnh tranh 2018 quy định như sau:
Điều 110. Nguyên tắc xử lý vi phạm, hình thức xử lý vi phạm và biện pháp khắc phục hậu quả vi phạm pháp luật về cạnh tranh
...
2. Đối với mỗi hành vi vi phạm pháp luật về cạnh tranh, tổ chức, cá nhân vi phạm phải chịu một trong các hình thức xử phạt chính sau đây:
a) Cảnh cáo;
b) Phạt tiền.
3. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về cạnh tranh còn có thể bị áp dụng một hoặc một số hình thức xử phạt bổ sung sau đây:
a) Thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc văn bản tương đương, tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề;
b) Tịch thu tang vật, phương tiện được sử dụng để vi phạm pháp luật về cạnh tranh;
c) Tịch thu khoản lợi nhuận thu được từ việc thực hiện hành vi vi phạm.
Theo đó, đối với mỗi hành vi vi phạm pháp luật về cạnh tranh, tổ chức, cá nhân vi phạm sẽ bị áp dụng một trong hai hình thức xử phạt chính là cảnh cáo hoặc phạt tiền.
Tùy thuộc vào tính chất và mức độ của hành vi, người vi phạm còn có thể bị áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung. Các biện pháp này bao gồm:
- Thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp,
- Tước quyền sử dụng giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề.
Ngoài ra, cơ quan có thẩm quyền có thể tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hoặc khoản lợi nhuận thu được từ hành vi vi phạm nhằm bảo đảm tính răn đe và phòng ngừa chung.
Bên cạnh các hình thức xử phạt, khoản 4 Điều 110 Luật Cạnh tranh 2018 còn quy định nhiều biện pháp khắc phục hậu quả đối với hành vi vi phạm pháp luật về cạnh tranh, cụ thể:
- Doanh nghiệp vi phạm có thể bị yêu cầu cơ cấu lại, loại bỏ các điều khoản trái pháp luật hoặc chia, tách, bán lại một phần hay toàn bộ vốn góp, tài sản sau tập trung kinh tế.
- Trong một số trường hợp, doanh nghiệp còn phải chịu sự kiểm soát của cơ quan nhà nước về giá cả và điều kiện giao dịch.
- Biện pháp cải chính công khai và các biện pháp cần thiết khác cũng có thể được áp dụng để khôi phục môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Những quy định này góp phần hạn chế hậu quả của hành vi vi phạm và bảo đảm trật tự cạnh tranh trên thị trường.
Kết luận
Như vậy, cạnh tranh không lành mạnh là những hành vi trái với nguyên tắc trung thực, thiện chí và thông lệ kinh doanh nhằm thu hút khách hàng hoặc gây bất lợi cho đối thủ cạnh tranh. Các hành vi này không chỉ làm méo mó môi trường cạnh tranh mà còn ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, người tiêu dùng và sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Vì vậy, pháp luật đã quy định cụ thể các hành vi bị cấm và cơ chế xử lý đối với các trường hợp vi phạm. Việc nhận diện đúng các hành vi cạnh tranh không lành mạnh sẽ giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý trong hoạt động kinh doanh.
Đồng thời, người tiêu dùng cũng có cơ sở để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình khi tham gia thị trường. Xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh, minh bạch là điều kiện quan trọng để thúc đẩy sự phát triển ổn định và bền vững của nền kinh tế. Do đó, việc tìm hiểu các quy định về cạnh tranh không lành mạnh là cần thiết đối với mọi tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động kinh doanh.
Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 hoặc gửi qua email để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.
Rất mong nhận được sự hợp tác!
Trân trọng./.
