1. Cách xây dựng dàn ý của bài văn tự sự
Lập dàn ý bài văn tự sự giúp xác định các nội dung chính của câu chuyện mà mình sẽ viết. Dưới đây là một ví dụ về việc lập dàn ý cho bài văn kể về một việc tốt mà mình đã làm:
Ví dụ: Lập dàn ý cho bài văn kể về một việc tốt mà em đã làm, người viết phải trình bày được những nội dung chính cho câu chuyện đó của mình như:
- Giới thiệu tình huống cụ thể như thời gian, địa điểm, và hoàn cảnh mà câu chuyện diễn: Nêu hoàn cảnh, thời gian diễn ra sự việc
Kể lại diễn biến sự việc:
+ Mô tả việc tốt em đã thực hiện và nơi nó diễn ra: Việc tốt đó là gì? Xảy ra ở đâu?
+ Trình bày suy nghĩ, cảm xúc và tư duy của bạn khi em bắt đầu suy nghĩ về việc tốt này: Gặp công việc đó, em đã suy nghĩ như thế nào?
+ Kể chi tiết về những hành động em đã thực hiện để thực hiện việc tốt đó: Hành động cụ thể của em khi đó là gì?
- Đánh giá tác động tích cực của việc tốt em đã làm đối với người khác hoặc cộng đồng: Việc làm của em đã mang lại ích lợi như thế nào cho người khác?
- Thể hiện cảm xúc của em sau khi hoàn thành việc tốt đó và những bài học em rút ra từ trải nghiệm đó: Sau khi làm được một việc tốt, em cảm giác ra sao?
Để chuẩn bị viết một văn bản tự sự, cần hình thành ý tưởng, dự kiến cốt truyện, suy nghĩ, tưởng tượng về các nhân vật cùng các sự việc, chi tiết tiêu biểu đặc sắc làm nên cốt truyện. Những dự kiến này giúp cho quá trình lập dàn ý được rõ ràng hơn và dàn ý cũng cụ thể, chi tiết hơn.
Ví dụ: Cho đoạn văn
“Tôi sẽ viết chuyện về cuộc khởi nghĩa của anh Đề, cuộc đời, số phận anh Đề. Tôi có ngay cảm giác phải tìm một tên khác cho anh Đề. Tên Đề nó Kinh quá, người Kinh quá. Tnú, tôi gọi anh bằng tên ấy. Nó “không khí” hơn nhiều.
Tôi chưa hình dung câu chuyện, cốt truyện sẽ diễn biến cụ thể ra sao, nhưng tôi đã thấy rõ, cái truyện ngắn này sẽ bắt đầu bằng một khu rừng xà nu - mà tôi sẽ ra sức tả một cách hết sức tạo hình, và truyện sẽ kết thúc cũng bằng một cảnh rừng xà nu, như một vĩ thanh cứ xa mờ dần và bất tận, nghĩa là “bố cục” cơ bản đã thấy được rồi...Sau đấy mọi sự bỗng trở nên rõ ràng, dễ dàng đến kì lạ. Chị Dít “đến” - như là tất yếu vậy. Nhưng tôi muốn Dít sẽ là mối tình sau của Tnú, một mối tình sẽ lờ mờ mà chắc chắn hiện lên ở cuối truyện. Vậy thì có phải Mai, chị của Dít. Mai đối với tôi chẳng khó khăn gì. Tôi đã “có” hàng trăm cô gái Tây Nguyên để hình dung và dựng lên một cô Mai [...]. Và cái gì để dẫn đến cuộc bùng dậy ghê gớm như vậy của Tnú? Tức phải có một nỗi đau riêng bức bách dữ dội, bật ra từ nỗi đau chung của làng xóm, dân tộc: đứa con bị đánh chết tàn bạo, Mai gục xuống, ngay trước mắt Tnú. Chi tiết ấy đến một cách tất yếu. Và ông cụ Mết của tôi cũng tất yếu phải đến. Ông là cội nguồn. Là Tây Nguyên của thời Đất nước đứng lên trường tồn đến hôm nay [...]
Tất cả trở nên dễ dàng đến ngạc nhiên đối với tôi. Tôi hình dung ra, thấy hiển hiện ra tất cả. Các chi tiết tự nó đến: các bà cụ già lụm cụm bò từ trên thang nhà sàn xuống, các cô gái lấy nước ở vòi nước đầu làng..., cả đến tiếng nước lanh tanh trong đêm khuya,...cả mười ngọn lửa xà nu cháy giần giật trên mười đầu ngón tay đau đớn của Tnú... Tất cả, tôi không phải “bịa” thêm gì cả, tôi thấy rõ hết. Mặc dầu tất cả đây hoàn toàn là một câu chuyện bịa. Mà như thật. Với tôi, nó hoàn toàn có thật.”
(Nguyên Ngọc, ‘Về truyện ngắn Rừng xà nu', Nhà văn nói về tác phẩm, Hà Minh Đức biên soạn, Nxb Giáo dục, 2000)
→ Trong văn bản, nhà văn Nguyên Ngọc kể lại câu chuyện về quá trình suy nghĩ, chuẩn bị để sáng tác truyện ngắn Rừng xà nu. Từ những con người có thật mà nhà văn đã gặp, từ câu chuyện được nghe, Nguyên Ngọc dự kiến, truyện sẽ mở ra và kết thúc bằng hình ảnh rừng xà nu; phần giữa kể câu chuyện đánh Mĩ qua cuộc đời, số phận của Tnú, ở đó ông sẽ miêu tả quan hệ của Tnú với các nhân vật khác.
Dàn ý chung
- Mở bài: Giới thiệu câu chuyện (hoàn cảnh, không gian, thời gian, nhân vật,...)
- Thân bài: những sự việc, chi tiết chính theo diễn biến câu chuyện.
- Kết bài: kết thúc câu chuyện (có thể nêu cảm nghĩ của nhân vật hoặc một chi tiết thật đặc sắc, ý nghĩa).
2. Bài tập vận dụng về lập dàn ý cho bài văn tự sự
Câu 1: Lập dàn ý cho bài văn viết về câu chuyện: “một học sinh tốt phạm phải một số sai lầm trong “những phút yếu mềm” nhưng đã kịp thời tỉnh ngộ, “chiến thắng bản thân...”, vươn lên trong cuộc sống, trong học tập
Trả lời:
a. Mở bài: giới thiệu câu chuyện (một học sinh học tập chăm ngoan nhưng do bị bạn bè lôi kéo đi chơi điện tử nhiều nên bê trễ việc học nhưng đã kịp thởi tỉnh ngộ do đọc được một cuốn sách của Nguyễn Ngọc Kí về nghị lực sống vượt qua nghịch cảnh).
b. Thân bài:
- Linh là học sinh chăm ngoan, học giỏi môn Tiếng anh, vị trí luôn đứng đầu lớp
- Giữa học kì Linh ngày càng thân thiết với một nhóm bạn xấu hay rủ rê bạn bè đi chơi, và đánh điện tử.
- Ban đầu, Linh đi cùng chỉ đứng xem, sau đó thấy thích đã lao vào chơi. Càng chơi lại càng ham, Linh quên ăn, quên ngủ, quên luôn cả việc học chỉ vì chơi điện tử. Thành tích học không được duy trì, ngày càng thụt lùi.
- Bị mẹ bắt được trong quán nét sau 2 ngày không về nhà, Linh xấu hổ không dám đến trường
- Cô giáo chủ nhiệm đến hỏi thăm, động viên, khuyên bảo.
- Sáng hôm sau, em đến lớp với sự hứng khởi và xin cô thêm bài tập để làm ở nhà.
- Linh nỗ lực bắt đầu lại từ đầu và lại dành vị trí số 1 của lớp.
c. Kết bài: Bài học về sự sa ngã trong những phút yếu lòng của Linh là lời cảnh tỉnh cho tất cả các bạn học sinh
Câu 2: Lập dàn ý cho bài văn về một kỉ niệm mà em nhớ mãi.
a. Mở bài:
Thấy các em nhỏ chuẩn bị sách vở, quần áo đón năm học mới, tôi lại nôn nao nhớ đến ngày đầu tiên đi học của mình.
b. Thân bài:
* Trước ngày khai giảng:
- Trước ngày đi học, tôi được mẹ mua quần áo mới, tập sách mới. Lòng nôn nao không ngủ được.
- Trằn trọc, rồi lại ngồi dậy mân mê chiếc cặp mới và những quyển tập còn thơm mùi giấy.
Sáng, tôi dậy thật sớm, thay bộ đồng phục mới tinh mẹ mua từ mấy hôm trước. Trong lòng bồi hồi khó tả.
* Trên đường đến trường:
- Chỉnh tề trong bộ đồng phục áo trắng quần xanh, đội nón lúp xúp đi bên cạnh mẹ.
- Bầu trời buổi sớm mai trong xanh, cao vòi vọi, vài tia nắng xuyên qua cành cây, tán lá. Vài chú chim chuyền cành hót líu lo.
- Xe cộ đông đúc, bóp còi inh ỏi.
- Hàng quán hai bên đường đã dọn ra, buôn bán nhộn nhịp.
- Có nhiều anh chị học sinh với khăn quàng đỏ trên vai, tươi cười đi đến trường.
- Hôm ấy là ngày tổng khai giảng năm học mới nên phụ huynh đưa con đến trường thật đông.
- Tôi trông thấy vài anh chị trong xóm, các bạn học mẫu giáo chung cũng được ba mẹ đưa đến trường.
- Cảnh vật quen thuộc mọi ngày sao hôm nay thấy khác lạ.
- Lòng tôi hồi hộp pha lẫn cảm giác e ngại rụt rè khi gần đến cổng trường tiểu học.
* Vào sân trường:
- Ngôi trường bề thế, khang trang hơn trường mẫu giáo nhiều.
- Trước cổng trường được treo một tấm băng rôn màu đỏ có dòng chữ mà tôi lẩm nhẩm đánh vần được: “Chào mừng năm học mới”.
- Sân trường thật nhộn nhịp với cờ hoa, học sinh, phụ huynh, giáo viên,…trông ai cũng tươi vui rạng rỡ, áo quần tươm tất.
- Các anh chị lớp lớn vui mừng tíu tít trò chuyện với nhau sau ba tháng hè mới gặp lại.
* Vào lớp học:
- Ngồi vào chỗ, đón nhận giờ học đầu tiên. (Ấn tượng sâu đậm về tâm trạng vừa bỡ ngỡ vừa sợ sệt, hồi hộp, gần gũi và tự tin,..).
- Mùi vôi mới, bàn ghế sạch sẽ …
- Quan sát khung cảnh lớp học: Các bạn ai cũng ngồi ngay ngắn, háo hức đón giờ học đầu tiên.
c. Kết bài: Nhớ mãi kỉ niệm trong sáng êm đềm của tuổi thơ.
3. Vai trò của lập dàn ý đối với một bài văn tự sự
Khi làm phần tập làm văn, bao gồm cả bài văn nghị luận xã hội và văn học, việc lập dàn ý trước đây là một bước quan trọng. Hãy bắt đầu bằng việc viết khung chung của dàn ý và ghi lại một số thông tin cũng như ý tưởng khi bạn đọc đề bài.
Một bố cục rõ ràng là điểm đầu tiên mà người chấm sẽ chú ý khi xem bài thi của bạn. Việc lập dàn ý trước khi viết giúp duy trì tính mạch lạc và sự rõ ràng của bài văn. Dàn ý giúp bạn sắp xếp ý một cách logic trước khi viết. Khi người chấm đọc bài của bạn, họ sẽ cảm thấy thoải mái và không gặp khó khăn trong việc theo dõi bố cục. Một bố cục rõ ràng thể hiện khả năng suy nghĩ có logic của thí sinh và khả năng viết của họ. Điều này giúp người chấm dễ dàng hơn trong việc đánh giá và không bỏ sót các ý quan trọng trong bài làm của thí sinh. Cách trình bày ý một cách rõ ràng cũng giúp thể hiện sự vững vàng về kiến thức của bạn "vừa đúng - vừa trúng" với trọng tâm của câu hỏi.
Trong quá trình làm bài, đặc biệt đối với phần bài tập làm văn, hãy chia bố cục thành từng đoạn rõ ràng để tránh viết một đoạn quá dài hoặc mất trọng tâm. Toàn bài thi, bạn có thể lựa chọn theo hình thức diễn dịch, phân loại, hoặc tổng hợp, tùy thuộc vào cấu trúc viết của bạn. Mỗi đoạn nên bao gồm một nội dung chính để thể hiện ý cần diễn đạt một cách trọn vẹn. Ngoài ra, bạn nên có một phần riêng dành cho phần liên hệ mở rộng để kết nối các ý trong bài viết.
Quý khách có thể đọc thêm bài viết liên quan cùng chủ đề: Viết đoạn văn tự sự có sử dụng yếu tố miêu tả và biểu cảm chọn lọc hay nhất
