1. Hướng dẫn xét xử vụ án hình sự về Tội cho vay lãi nặng
Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ra Nghị quyết số 01/2021/NQ-HĐTP ngày 20/12/2021, hướng dẫn về việc áp dụng Điều 201 của Bộ luật Hình sự năm 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung vào năm 2017) và quá trình xử lý vụ án hình sự liên quan đến "tội cho vay lãi nặng" trong giao dịch dân sự. Hướng dẫn xét xử vụ án hình sự về Tội cho vay lãi nặng được quy định chi tiết như sau:
Nguyên tắc xử lý đối với người phạm tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự:
- Tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự và tố tụng hình sự.
- Nghiên cứu khả năng áp dụng hình phạt tiền một cách nghiêm túc như là hình phạt chính đối với những cá nhân thực hiện hành vi phạm tội. Đối với các trường hợp phạm tội có tính chất chuyên nghiệp, hoạt động dưới hình thức tổ chức băng nhóm, ổ nhóm, cân nhắc và xem xét khả năng áp dụng hình phạt tù làm hình phạt chính.
- Trong trường hợp mà hình phạt chính không phải là hình phạt tiền, cân nhắc và xem xét khả năng áp dụng một cách nghiêm túc hình phạt bổ sung, đặc biệt là hình phạt tiền.
Xác định tư cách tố tụng của người vay:
Xác định số tiền thu lợi bất chính để xử lý trách nhiệm hình sự:
- Trong trường hợp cho vay lãi nặng đã hết thời hạn vay theo thỏa thuận, số tiền thu lợi bất chính để xác định Trách nhiệm hình sự (TNHS) bao gồm tiền lãi và các khoản thu trái pháp luật khác mà người vay phải trả cho người cho vay sau khi trừ đi số tiền lãi tương ứng với mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015 trong toàn bộ kỳ hạn vay.
- Trường hợp cho vay lãi nặng chưa hết thời hạn theo thỏa thuận và bị phát hiện, số tiền thu lợi bất chính để xác định TNHS bao gồm tiền lãi và các khoản thu trái pháp luật khác mà người vay phải trả cho người cho vay sau khi trừ đi số tiền lãi tương ứng với mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015 tính đến thời điểm cơ quan có thẩm quyền phát hiện và ngăn chặn.
- Trong trường hợp bên vay đã trả tiền lãi trước hạn và các khoản thu trái pháp luật khác, số tiền thu lợi bất chính để xác định TNHS bao gồm tiền lãi và các khoản thu trái pháp luật khác mà người vay thực tế đã trả cho người cho vay sau khi trừ đi số tiền lãi tương ứng với mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015.
2. Hướng dẫn xử lý số tiền liên quan trực tiếp đến tội cho vay lãi nặng
Cách xử lý tiền liên quan trực tiếp đến tội cho vay lãi nặng là nội dung tại Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP hướng dẫn áp dụng Điều 201 của Bộ luật Hình sự và việc xét xử vụ án hình sự về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.
Theo đó, vật, tiền liên quan trực tiếp đến tội cho vay nặng lãi trong giao dịch dân sự được xử lý như sau:
- Tịch thu sung quỹ nhà nước đối với:
+ Khoản tiền, tài sản khác người phạm tội dùng để cho vay;
+ Tiền lãi tương ứng mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 mà người phạm tội đã thu của người vay.
+ Tiền, tài sản khác mà người phạm tội có thêm được từ việc sử dụng tiền lãi và các khoản thu bất hợp pháp khác.
- Trả lại cho người vay tiền thu lợi bất chính mà người phạm tội thực tế đã thu.
- Trường hợp người vay sử dụng tiền vay vào mục đích bất hợp pháp (như đánh bạc, mua bán trái phép chất ma túy, lừa đảo chiếm đoạt tài sản...) thì khoản tiền thu lợi bất chính bị tịch thu sung quỹ nhà nước.
3. Quy định về cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
Hoạt động cho vay với lãi suất cao đã trở nên phổ biến trong giao dịch dân sự, gây ảnh hưởng tiêu cực đến trật tự xã hội và sự an toàn cũng như hiệu quả của hệ thống tín dụng ngân hàng. Đặc biệt, với sự phát triển của các hình thức cho vay trực tuyến, người vay thường phải chấp nhận lãi suất cao hơn so với các khoản vay thông qua kênh truyền thống, nhằm đáp ứng kịp thời các nhu cầu vốn cấp bách với các điều khoản cam kết phức tạp.
Hiện nay, pháp luật quy định rằng trần lãi suất không được vượt quá 20%/năm. Ngay cả trong hoạt động cho vay tiêu dùng của các công ty tài chính do Ngân hàng Nhà nước quản lý, mức lãi suất cao nhất dao động từ 50-70%/năm. Điều này làm nổi bật rằng lãi suất cho vay qua các ứng dụng của các công ty tài chính thường cao hơn nhiều so với các quy định pháp luật. Điều này không chỉ vi phạm nguyên tắc về lãi suất phải được bảo đảm hợp lý mà còn khiến người vay phải gánh chịu các thiệt hại. Mặc dù quan điểm chung cho rằng đây là hình thức "tín dụng đen" và cần bị trừng phạt, nhưng cho đến nay, khoa học pháp lý vẫn chưa có định nghĩa chính xác về "tín dụng đen" và chưa có nghiên cứu đầy đủ về các mức độ của hành vi cho vay lãi suất cao vượt quá quy định trong lĩnh vực này. Duy nhất, Bộ luật Hình sự đã và hiện nay vẫn đề cập đến tội "cho vay lãi nặng", trong đó người phạm tội phải đáp ứng các điều kiện để xác định hành vi sai phạm đó cấu thành tội phạm, thể hiện qua việc thu lợi bất chính từ các giao dịch vay dân sự này.
Như vậy, điều kiện tiên quyết để xác định hành vi "cho vay lãi nặng" vẫn là yếu tố quan trọng. Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao giải thích rằng "cho vay lãi nặng" xảy ra khi bên cho vay cung cấp khoản vay với mức lãi suất gấp 05 lần trở lên so với mức lãi suất cao nhất quy định tại khoản 1 Điều 468 của Bộ luật Dân sự 2015. Tuy nhiên, để cấu thành tội phạm, Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định như sau:
- Người nào trong giao dịch dân sự mà cho vay với lãi suất gấp 05 lần mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật Dân sự, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì sẽ bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
Thực tế trong quá trình lập pháp cho thấy việc đặt ra mức lãi suất cụ thể để áp dụng các biện pháp xử lý cho hành vi cho vay lãi suất cao là một thách thức. Điều này xuất phát từ sự phức tạp của việc đánh giá mức độ sai phạm trong lĩnh vực này, khiến cho quá trình xác định hành vi cho vay lãi nặng và áp dụng biện pháp xử lý trở nên phức tạp. Nếu chỉ dựa vào việc quy định mức lãi suất cụ thể mà không xem xét các yếu tố khác như mức độ sai phạm và hậu quả nguy hiểm đối với xã hội, có thể không đạt được sự thuyết phục và công bằng trong quá trình xử lý. Điều này đặt ra yêu cầu cần xem xét nhiều yếu tố để xác định cách xử lý thích hợp cho từng trường hợp cụ thể.
Xem thêm: Hướng dẫn mới về áp dụng và xét xử vụ án hình sự về tội cho vay nặng lãi trong giao dịch dân sự
Như vậy trên đây là toàn bộ thông tin về Cách xử lý số tiền liên quan trực tiếp đến tội cho vay lãi nặng mà Công ty Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách mang tính tham khảo. Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến theo số điện thoại 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc.
Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được thông tin sớm nhất! Rất mong nhận được sự hợp tác và tin tưởng của quý khách! Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!
