Cảnh cáo là gì? Quy định về hình phạt kỷ luật cảnh cáo?

1. Cảnh cáo là gì?

Cảnh cáo là một biện pháp xử lý hoặc hình thức kỷ luật được pháp luật quy định nhằm nhắc nhở, răn đe và giáo dục người có hành vi vi phạm. Tuy nhiên, "cảnh cáo" không phải lúc nào cũng mang cùng một bản chất pháp lý. Tùy từng lĩnh vực, đây có thể là hình phạt hình sự, hình thức xử phạt vi phạm hành chính hoặc hình thức kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức.

Vì vậy, khi tra cứu quy định về cảnh cáo, cần xác định rõ đang đề cập đến lĩnh vực nào. Việc đồng nhất các quy định giữa các ngành luật có thể dẫn đến hiểu sai quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý của người bị xử lý.

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay, thuật ngữ "cảnh cáo" xuất hiện chủ yếu trong các trường hợp sau:

• Hình phạt chính trong pháp luật hình sự.
• Hình thức xử phạt vi phạm hành chính.
• Hình thức kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức.
• Hình thức kỷ luật của Đảng đối với đảng viên.

Đáng lưu ý, đối với quan hệ lao động trong doanh nghiệp theo Bộ luật Lao động năm 2019, pháp luật không quy định hình thức kỷ luật lao động mang tên "cảnh cáo". Đây là điểm rất dễ bị nhầm lẫn trong thực tiễn.

1.1. Bản chất của hình thức cảnh cáo

Mặc dù được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau nhưng cảnh cáo đều hướng đến mục đích giáo dục, phòng ngừa và răn đe người vi phạm trước khi phải áp dụng các chế tài nghiêm khắc hơn.

So với các hình thức xử lý khác như phạt tiền, cách chức, buộc thôi việc hoặc phạt tù, cảnh cáo là biện pháp có mức độ nhẹ hơn. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa người bị cảnh cáo không phải chịu hậu quả pháp lý.

Tùy từng lĩnh vực, việc bị cảnh cáo có thể dẫn đến các hệ quả như:

• Bị ghi nhận trong hồ sơ quản lý hoặc hồ sơ công vụ.
• Ảnh hưởng đến việc đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm, nâng lương hoặc xét thi đua.
• Là căn cứ để xử lý nặng hơn nếu tái phạm.
• Là căn cứ xác định tình trạng đã từng bị xử lý vi phạm trong thời hạn luật định.

Do đó, dù là hình thức xử lý nhẹ, cảnh cáo vẫn là một quyết định pháp lý chính thức do cơ quan hoặc người có thẩm quyền ban hành theo trình tự luật định.

1.2. Phân biệt các loại cảnh cáo

Để tránh nhầm lẫn, có thể phân biệt như sau:

Việc xác định đúng loại cảnh cáo có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá tính hợp pháp của quyết định xử lý cũng như xác định quyền khiếu nại, khởi kiện hoặc yêu cầu bảo vệ quyền lợi của người bị xử lý.

2. Hình thức xử phạt cảnh cáo trong vi phạm hành chính

Trong lĩnh vực xử lý vi phạm hành chính, cảnh cáo là một trong các hình thức xử phạt chính được quy định tại Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2020).

Đây là hình thức xử phạt có tính chất giáo dục, được áp dụng đối với những hành vi vi phạm có mức độ nguy hiểm thấp, người vi phạm có nhiều tình tiết giảm nhẹ và pháp luật chuyên ngành cho phép áp dụng hình thức cảnh cáo.

2.1. Khi nào được áp dụng hình thức cảnh cáo?

Theo Điều 22 Luật Xử lý vi phạm hành chính, cảnh cáo được áp dụng trong hai trường hợp chủ yếu:

Thứ nhất, đối với cá nhân hoặc tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính không nghiêm trọng, có tình tiết giảm nhẹ và nghị định xử phạt trong lĩnh vực đó quy định hình thức xử phạt là cảnh cáo.

Như vậy, không phải mọi vi phạm nhẹ đều được cảnh cáo. Người có thẩm quyền chỉ được áp dụng khi nghị định xử phạt chuyên ngành cho phép.

Thứ hai, cảnh cáo được áp dụng đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thực hiện hành vi vi phạm hành chính do cố ý theo quy định của pháp luật.

Quy định này thể hiện chính sách ưu tiên giáo dục đối với người chưa thành niên thay vì áp dụng các biện pháp xử phạt nghiêm khắc.

2.2. Quyết định cảnh cáo phải được lập bằng văn bản

Một điểm rất quan trọng là quyết định xử phạt cảnh cáo phải được ban hành bằng văn bản theo đúng trình tự luật định.

Trong thực tế, nhiều người cho rằng việc cán bộ chỉ nhắc nhở hoặc phê bình bằng lời nói đã được coi là "bị cảnh cáo". Cách hiểu này không chính xác.

Việc nhắc nhở, tuyên truyền hoặc phê bình bằng miệng không phải là quyết định xử phạt vi phạm hành chính và không làm phát sinh hậu quả pháp lý của hình thức cảnh cáo theo Luật Xử lý vi phạm hành chính.

2.3. Cảnh cáo có thể đi kèm biện pháp xử lý khác

Mặc dù là hình thức xử phạt nhẹ nhất nhưng cảnh cáo không phải lúc nào cũng là biện pháp xử lý duy nhất.

Trong một số lĩnh vực, người vi phạm vẫn có thể bị áp dụng các biện pháp xử lý bổ sung hoặc biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định của pháp luật, chẳng hạn như:

• Tịch thu tang vật vi phạm.
• Tịch thu phương tiện vi phạm.
• Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu.
• Buộc thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả khác theo nghị định chuyên ngành.

Do đó, việc chỉ bị cảnh cáo không đồng nghĩa với việc không phải thực hiện các nghĩa vụ pháp lý khác.

2.3. Sau bao lâu được coi là chưa bị xử phạt vi phạm hành chính?

Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, cá nhân hoặc tổ chức bị xử phạt cảnh cáo nếu không tái phạm trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày chấp hành xong quyết định xử phạt thì được coi là chưa bị xử phạt vi phạm hành chính.

Quy định này nhằm tạo điều kiện để người vi phạm sửa chữa sai sót và không bị kéo dài các hệ quả pháp lý nếu đã chấp hành tốt pháp luật sau khi bị xử lý.

3. Hình thức kỷ luật cảnh cáo đối với cán bộ, công chức, viên chức, người lao động

Khác với xử phạt vi phạm hành chính, cảnh cáo trong lĩnh vực công vụ là một hình thức kỷ luật nội bộ được áp dụng đối với cán bộ, công chức và viên chức khi có hành vi vi phạm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, công vụ hoặc vi phạm nghĩa vụ nghề nghiệp.

Tuy nhiên, đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động tại doanh nghiệp, pháp luật hiện hành lại có quy định hoàn toàn khác.

3.1. Kỷ luật cảnh cáo đối với cán bộ, công chức

Theo Luật Cán bộ, công chức năm 2025 và Nghị định số 172/2025/NĐ-CP, cảnh cáo là một trong các hình thức kỷ luật chính áp dụng đối với cán bộ, công chức.

Hiện nay, hệ thống kỷ luật đối với cán bộ, công chức gồm:

• Khiển trách.
• Cảnh cáo.
• Cách chức (đối với chức vụ lãnh đạo, quản lý).
• Buộc thôi việc hoặc bãi nhiệm theo quy định của pháp luật.

Thông thường, hình thức cảnh cáo được áp dụng khi:

• Công chức tái phạm hành vi đã từng bị khiển trách trong thời hạn luật định.
• Vi phạm lần đầu nhưng gây hậu quả nghiêm trọng.
• Vi phạm các quy định về đạo đức công vụ, kỷ luật hành chính hoặc chuyên môn nghiệp vụ ở mức chưa đến mức buộc thôi việc.
• Người đứng đầu thiếu trách nhiệm trong quản lý, để xảy ra vi phạm nghiêm trọng thuộc phạm vi phụ trách.

Ngoài việc bị xử lý kỷ luật, cán bộ, công chức còn có thể bị ảnh hưởng đến việc quy hoạch, bổ nhiệm, nâng ngạch, nâng lương, đánh giá chất lượng hoặc các chế độ khác theo quy định của pháp luật.

3.2. Kỷ luật cảnh cáo đối với viên chức

Theo Luật Viên chức năm 2025 và Nghị định số 234/2026/NĐ-CP, cảnh cáo tiếp tục là một trong các hình thức kỷ luật đối với viên chức.

Các hình thức kỷ luật hiện hành gồm:

• Khiển trách.
• Cảnh cáo.
• Cách chức (đối với viên chức quản lý).
• Buộc thôi việc.

Viên chức có thể bị kỷ luật cảnh cáo khi vi phạm quy tắc ứng xử, đạo đức nghề nghiệp, vi phạm quy trình chuyên môn hoặc có hành vi gây ảnh hưởng đến uy tín của đơn vị sự nghiệp công lập nhưng chưa đến mức phải áp dụng hình thức kỷ luật cao hơn.

Trong thời gian quyết định kỷ luật còn hiệu lực, viên chức có thể bị hạn chế quyền được xem xét bổ nhiệm, quy hoạch, nâng chức danh nghề nghiệp hoặc hưởng các chế độ liên quan theo quy định.

3.3. Người lao động trong doanh nghiệp có bị kỷ luật cảnh cáo không?

Đây là nội dung thường bị hiểu nhầm nhất trong thực tiễn.

Theo Điều 124 Bộ luật Lao động năm 2019, các hình thức xử lý kỷ luật lao động chỉ gồm:

• Khiển trách.
• Kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng.
• Cách chức.
• Sa thải.

Pháp luật không quy định hình thức kỷ luật lao động là "cảnh cáo".

Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không được ban hành quyết định kỷ luật người lao động bằng hình thức "cảnh cáo", dù là cảnh cáo miệng hay cảnh cáo bằng văn bản.

Nếu nội quy lao động hoặc quyết định xử lý kỷ luật của doanh nghiệp quy định thêm hình thức "cảnh cáo", quyết định đó có nguy cơ bị xác định là trái pháp luật khi phát sinh tranh chấp.

Trong trường hợp này, người lao động có quyền:

• Khiếu nại đến người sử dụng lao động.
• Yêu cầu hòa giải viên lao động hoặc cơ quan có thẩm quyền giải quyết.
• Khởi kiện tại Tòa án để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp nếu việc xử lý kỷ luật trái quy định gây ảnh hưởng đến quyền lợi của mình.

Vì vậy, doanh nghiệp cần rà soát nội quy lao động, quy chế quản lý và các mẫu quyết định kỷ luật để bảo đảm chỉ sử dụng các hình thức xử lý được Bộ luật Lao động cho phép, tránh phát sinh tranh chấp và rủi ro pháp lý.

4. Phạt cảnh cáo có phải nộp tiền không? Mức phạt cụ thể

Đây là một trong những câu hỏi được nhiều người quan tâm khi nhận quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Trên thực tế, nhiều người vẫn nhầm lẫn giữa hình thức "cảnh cáo" và "phạt tiền", dẫn đến việc cho rằng bị cảnh cáo vẫn phải nộp một khoản tiền nhất định.

Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, cảnh cáo và phạt tiền là hai hình thức xử phạt chính hoàn toàn độc lập với nhau.

4.1. Bị phạt cảnh cáo có phải nộp tiền không?

Câu trả lời là không.

Khi cơ quan có thẩm quyền quyết định áp dụng hình thức xử phạt cảnh cáo thì người vi phạm không phải nộp tiền phạt.

Điều này có nghĩa:

• Không phải nộp bất kỳ khoản tiền phạt hành chính nào.
• Không phải nộp tiền để "chuyển" từ cảnh cáo sang phạt tiền.
• Không phát sinh nghĩa vụ nộp tiền chỉ vì bị cảnh cáo.

Tuy nhiên, người vi phạm vẫn phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ khác (nếu có) theo quyết định xử phạt.

Ví dụ:

• Buộc khôi phục tình trạng ban đầu.
• Buộc tháo dỡ công trình vi phạm.
• Buộc tiêu hủy hàng hóa không bảo đảm điều kiện.
• Buộc trả lại khoản lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm.
• Tịch thu tang vật hoặc phương tiện vi phạm nếu pháp luật chuyên ngành quy định.

Do đó, mặc dù không bị phạt tiền nhưng người bị cảnh cáo vẫn phải chấp hành đầy đủ các biện pháp khắc phục hậu quả theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

4.2. Có mức tiền phạt tương ứng với hình thức cảnh cáo không?

Không.

Khác với phạt tiền được quy định theo từng khung tiền cụ thể, hình thức cảnh cáo không có mức tiền tối thiểu hoặc tối đa.

Cơ quan có thẩm quyền chỉ được lựa chọn một trong hai hình thức xử phạt chính mà pháp luật quy định đối với từng hành vi:

• Cảnh cáo; hoặc
• Phạt tiền.

Việc lựa chọn hình thức nào phải căn cứ vào:

• Tính chất của hành vi vi phạm.
• Mức độ nguy hiểm của hành vi.
• Các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ.
• Quy định tại nghị định xử phạt trong từng lĩnh vực.

Nếu nghị định chuyên ngành không quy định được áp dụng hình thức cảnh cáo thì người có thẩm quyền không được tự ý thay thế bằng cảnh cáo để giảm nhẹ cho người vi phạm.

4.3. Cảnh cáo có bị ghi nhận là đã từng vi phạm không?

Có.

Mặc dù không phải nộp tiền, quyết định cảnh cáo vẫn là một quyết định xử phạt vi phạm hành chính hợp pháp và được ghi nhận theo quy định.

Tuy nhiên, theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, nếu cá nhân hoặc tổ chức không tái phạm trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày chấp hành xong quyết định xử phạt thì được coi là chưa bị xử phạt vi phạm hành chính.

Đây là cơ chế nhằm tạo điều kiện để người vi phạm sửa chữa sai sót, đồng thời khuyến khích việc chấp hành pháp luật.

5. Thẩm quyền và thủ tục áp dụng hình thức cảnh cáo

Việc áp dụng hình thức cảnh cáo không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của người xử lý mà phải tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật về thẩm quyền, trình tự và thủ tục.

Nếu quyết định cảnh cáo được ban hành không đúng thẩm quyền hoặc không đúng trình tự thì có thể bị khiếu nại, hủy bỏ hoặc bị Tòa án tuyên trái pháp luật theo quy định.

5.1. Ai có thẩm quyền quyết định cảnh cáo?

Thẩm quyền áp dụng hình thức cảnh cáo phụ thuộc vào từng lĩnh vực pháp luật.

Đối với xử phạt vi phạm hành chính, người có thẩm quyền xử phạt được quy định trong Luật Xử lý vi phạm hành chính và các nghị định chuyên ngành, bao gồm tùy từng trường hợp:

• Chủ tịch UBND các cấp.
• Công an nhân dân.
• Thanh tra chuyên ngành.
• Hải quan.
• Quản lý thị trường.
• Bộ đội Biên phòng.
• Cảnh sát biển.
• Kiểm lâm.
• Các chức danh khác được pháp luật giao thẩm quyền xử phạt.

Đối với cán bộ, công chức, viên chức, quyết định kỷ luật cảnh cáo được ban hành bởi cơ quan hoặc người có thẩm quyền quản lý cán bộ, công chức, viên chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức và viên chức.

Trong lĩnh vực hình sự, chỉ có Tòa án mới có quyền tuyên hình phạt cảnh cáo đối với người phạm tội theo quy định của Bộ luật Hình sự.

5.2. Thủ tục áp dụng hình thức cảnh cáo

Mặc dù là hình thức xử lý nhẹ nhất nhưng cảnh cáo vẫn phải được thực hiện theo trình tự luật định.

Thông thường, quá trình xử lý gồm các bước cơ bản sau:

• Phát hiện hành vi vi phạm.
• Xác minh tình tiết vụ việc.
• Xác định đúng căn cứ pháp luật áp dụng.
• Xác định người có thẩm quyền xử lý.
• Ban hành quyết định cảnh cáo bằng văn bản (đối với xử phạt vi phạm hành chính).
• Giao hoặc công bố quyết định cho người vi phạm theo đúng quy định.

Đối với cán bộ, công chức và viên chức, trước khi ban hành quyết định kỷ luật còn phải thực hiện quy trình xem xét trách nhiệm, xác minh hành vi vi phạm, bảo đảm quyền giải trình và các thủ tục theo quy định của pháp luật về kỷ luật công vụ.

5.3. Người bị cảnh cáo có quyền khiếu nại không?

Có.

Nếu cho rằng quyết định cảnh cáo được ban hành trái pháp luật hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình thì cá nhân, tổ chức có quyền:

• Khiếu nại theo quy định của Luật Khiếu nại;
• Khởi kiện vụ án hành chính đối với quyết định xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của Luật Tố tụng hành chính (nếu thuộc trường hợp được khởi kiện);
• Yêu cầu cơ quan, người có thẩm quyền xem xét lại quyết định kỷ luật theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

Việc thực hiện quyền khiếu nại hoặc khởi kiện cần tuân thủ đúng thời hiệu, trình tự và thủ tục do pháp luật quy định.

6. Câu hỏi thường gặp về cảnh cáo

6.1. Cảnh cáo có phải là án tích không?

Không phải trong mọi trường hợp.

Nếu cảnh cáo là hình phạt chính trong vụ án hình sự thì theo khoản 2 Điều 69 Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017), người bị phạt cảnh cáo không bị coi là có án tích.

Trong khi đó, cảnh cáo trong xử phạt vi phạm hành chính hoặc kỷ luật công vụ không phải là án tích vì không thuộc lĩnh vực hình sự.

6.2. Bị cảnh cáo có ảnh hưởng đến công việc không?

Có thể có.

Đối với cán bộ, công chức và viên chức, quyết định kỷ luật cảnh cáo có thể ảnh hưởng đến việc đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm, nâng ngạch, nâng lương hoặc các chế độ khác theo quy định của pháp luật trong thời gian quyết định còn hiệu lực.

Đối với người bị xử phạt vi phạm hành chính, mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào từng lĩnh vực và quy định chuyên ngành.

6.3. Sau bao lâu thì được coi là chưa bị xử phạt vi phạm hành chính?

Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, cá nhân hoặc tổ chức bị xử phạt cảnh cáo nếu không tái phạm trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày chấp hành xong quyết định thì được coi là chưa bị xử phạt vi phạm hành chính.

6.4. Doanh nghiệp có được kỷ luật người lao động bằng hình thức cảnh cáo không?

Không.

Điều 124 Bộ luật Lao động năm 2019 không quy định "cảnh cáo" là một hình thức xử lý kỷ luật lao động.

Các hình thức kỷ luật hợp pháp chỉ gồm:

• Khiển trách.
• Kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng.
• Cách chức.
• Sa thải.

Vì vậy, doanh nghiệp không nên sử dụng thuật ngữ "cảnh cáo" trong nội quy lao động hoặc quyết định xử lý kỷ luật để tránh phát sinh tranh chấp.

6.5. Cảnh cáo và khiển trách khác nhau như thế nào?

Hai khái niệm này dễ gây nhầm lẫn nhưng không phải lúc nào cũng có thể thay thế cho nhau.

• Trong xử phạt vi phạm hành chính, pháp luật quy định hình thức "cảnh cáo", không sử dụng "khiển trách".
• Trong kỷ luật lao động theo Bộ luật Lao động, pháp luật quy định "khiển trách" nhưng không quy định "cảnh cáo".
• Đối với cán bộ, công chức và viên chức, cả khiển trách và cảnh cáo đều là các hình thức kỷ luật, trong đó cảnh cáo có mức độ nghiêm khắc cao hơn khiển trách.

Do đó, cần xác định đúng lĩnh vực pháp luật để áp dụng đúng thuật ngữ và đúng quy định hiện hành.

Ngoài ra, quý bạn đọc có thể tham khảo thêm một số nội dung liên quan đến cảnh cáo như:

• Mẫu biên bản cảnh cáo nhân viên vi phạm kỷ luật, nội quy công ty
• Chi bộ có đảng viên bị xử lý kỷ luật cảnh cáo có bị ảnh hưởng?
• Thời gian xóa kỷ luật đảng viên hình thức cảnh cáo là bao lâu?