Chế định bồi thường cho người tiêu dùng tại một số quốc gia

1. Chế định bồi thường cho người tiêu dùng tại Trung Quốc

Luật bảo vệ các quyền và lợi ích của người tiêu dùng năm 1993, được sửa đổi bổ sung năm 2014 của Trung Quốc, đã quy định một chương riêng nhằm đảm bảo rõ ràng các quyền của người tiêu dùng. Chương này bao gồm những quyền quan trọng sau đây:

- Quyền được an toàn: Người tiêu dùng có quyền được bảo đảm an toàn trong quá trình sử dụng sản phẩm hoặc dịch vụ. Nhà sản xuất và nhà cung cấp phải chịu trách nhiệm đảm bảo chất lượng và tính an toàn của sản phẩm, đồng thời cung cấp thông tin liên quan để người tiêu dùng có thể đánh giá rủi ro và lựa chọn đúng.

- Quyền được thông tin xác thực: Người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin chính xác và đầy đủ về tình trạng và điều kiện của sản phẩm, dịch vụ trước khi quyết định mua hàng. Thông tin này phải được đưa ra một cách rõ ràng và dễ hiểu để người tiêu dùng có thể đưa ra quyết định thông minh.

- Quyền được giao kết hợp đồng công bằng: Người tiêu dùng có quyền được tham gia vào quá trình đàm phán và ký kết hợp đồng công bằng với nhà cung cấp. Mọi điều khoản và điều kiện cần được nêu rõ và đàm phán theo nguyện vọng và lợi ích của cả hai bên, đồng thời không được áp đặt một cách bất công hay gian lận.

- Quyền được bồi thường: Trong trường hợp sản phẩm hoặc dịch vụ không đáp ứng được chất lượng hoặc các tiêu chuẩn đã cam kết, người tiêu dùng có quyền yêu cầu bồi thường hoặc đòi hỏi sửa chữa, đổi trả, hoặc hoàn tiền.

- Quyền được thành lập tổ chức xã hội để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp: Người tiêu dùng có quyền thành lập và tham gia vào tổ chức xã hội nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Những tổ chức này có nhiệm vụ giám sát và đưa ra đề xuất, phản đối, hoặc khởi kiện các vi phạm quyền của người tiêu dùng.

- Quyền được nhận các kiến thức về tiêu dùng và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp: Người tiêu dùng có quyền nhận được các kiến thức và thông tin liên quan đến tiêu dùng, giúp họ hiểu rõ quyền và lợi ích của mình. Các tổ chức, cơ quan có trách nhiệm cung cấp thông tin này và tổ chức các hoạt động giáo dục nhằm nâng cao nhận thức tiêu dùng cho người dân.

- Quyền được tôn trọng phẩm giá cũng như các phong tục tập quán theo bản sắc dân tộc: Người tiêu dùng có quyền được tôn trọng về giá trị và các phong tục tập quán theo bản sắc dân tộc. Điều này đảm bảo rằng người tiêu dùng không bị đánh giá hay phân biệt xem xét dựa trên nguồn gốc, tôn giáo, giới tính, hoặc dân tộc.

- Quyền được giám sát hàng hóa và dịch vụ, công tác bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp: Người tiêu dùng có quyền giám sát và đánh giá chất lượng hàng hóa và dịch vụ trên thị trường. Họ cũng có quyền yêu cầu các cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra, kiểm định, và xử lý các vi phạm liên quan đến quyền và lợi ích của người tiêu dùng.

Luật bảo vệ các quyền và lợi ích của người tiêu dùng năm 1993, sửa đổi bổ sung năm 2014 của Trung Quốc, đã tạo ra một cơ sở pháp lý vững chắc để bảo vệ quyền và lợi ích của người tiêu dùng. Điều này nhằm đảm bảo rằng người tiêu dùng có quyền được an toàn, được thông tin xác thực, được giao kết hợp đồng công bằng, được bồi thường, được thành lập tổ chức xã hội để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Họ cũng có quyền nhận kiến thức về tiêu dùng và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, được tôn trọng giá trị và phong tục tập quán theo bản sắc dân tộc, và có quyền giám sát hàng hóa và dịch vụ, cũng như công tác bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Qua đó, luật này đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự công bằng và bảo vệ người tiêu dùng trong quá trình giao dịch thương mại. 

Luật bảo vệ người tiêu dùng Trung Quốc được coi là một bộ luật chi tiết và tỉ mỉ, đặc biệt coi trọng yếu tố công bằng trong giao dịch và tôn trọng đa dạng dân tộc trong một quốc gia đa dân tộc và đa vùng lãnh thổ. Luật này đã trải qua sự sửa đổi và bổ sung nhằm đáp ứng những thách thức mới trong hoạt động tiêu dùng, đặc biệt là việc mua sắm trực tuyến. Bản sửa đổi đã bổ sung quyền "hối hận" cho người tiêu dùng trực tuyến, cho phép họ đổi trả hàng hóa trong vòng 7 ngày mà không cần phải giải thích lý do. Điều này tạo cơ hội cho người tiêu dùng để kiểm tra và đánh giá sản phẩm một cách thận trọng trước khi quyết định cuối cùng.

Bên cạnh quyền hối hận, bộ luật cũng tăng cường quyền được thông tin của người tiêu dùng. Điều này đảm bảo rằng người tiêu dùng nhận được thông tin đầy đủ, chính xác và dễ hiểu về sản phẩm và dịch vụ trước khi quyết định mua hàng. Việc đảm bảo quyền này giúp người tiêu dùng trở thành những người quyết định thông minh và có khả năng so sánh và lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu và sở thích của mình.

Để giải quyết các tranh chấp, Trung Quốc đã đưa ra năm phương thức chính, bao gồm bàn bạc và hòa giải, yêu cầu hiệp hội người tiêu dùng can thiệp và đàm phán, gửi khiếu nại cho các cơ quan có liên quan, trình lên các cơ quan phân xử để giải quyết theo thỏa thuận với người kinh doanh, và cuối cùng, khởi kiện ra tòa án. Những phương thức này cung cấp các lựa chọn linh hoạt và đa dạng để giải quyết tranh chấp, tuỳ thuộc vào tính chất và mức độ của vấn đề. Điều này giúp người tiêu dùng có cơ hội tìm kiếm sự công bằng và bồi thường khi các quyền của họ bị vi phạm.

Thông qua việc thi hành luật bảo vệ người tiêu dùng và các biện pháp bổ sung, Trung Quốc đã tạo ra một môi trường tiêu dùng công bằng và an toàn cho người dân. Luật này đã chứng tỏ tầm quan trọng trong việc xây dựng lòng tin và tăng cường quyền lợi của người tiêu dùng. Tuy nhiên, việc thực thi hiệu quả luật và nâng cao nhận thức tiêu dùng vẫn là những thách thức tiếp tục đối mặt, và cần sự đồng lòng và nỗ lực từ tất cả các bên liên quan để đảm bảo sự bảo vệ tốt nhất cho người tiêu dùng Trung Quốc.

Theo quy định tại điều 35 của Luật Bảo vệ Quyền và Lợi ích Người Tiêu dùng Trung Quốc, nguyên tắc chung là khi người tiêu dùng bị vi phạm quyền lợi và lợi ích, họ có quyền yêu cầu người bán đền bù, trong khi không có quyền yêu cầu nhà sản xuất đền bù. Trách nhiệm của nhà sản xuất và bên cung ứng hàng hóa chỉ là hỗ trợ người bán trong việc thanh toán tiền bồi thường cho người tiêu dùng. Đây được coi là trách nhiệm liên đới trong quá trình bồi thường thiệt hại.

Tuy nhiên, có một ngoại lệ đối với trường hợp người tiêu dùng gặp tổn thương cá nhân hoặc thiệt hại tài sản từ một sản phẩm lỗi, trong trường hợp này, người tiêu dùng có quyền yêu cầu cả người bán và nhà sản xuất đền bù.

Ngoài ra, Luật Bảo vệ Quyền và Lợi ích Người Tiêu dùng Trung Quốc cũng đã xem xét đến trách nhiệm của người quảng cáo và người tổ chức các sự kiện triển lãm, xúc tiến thương mại. Trong tình huống người tiêu dùng gặp thiệt hại do sử dụng sản phẩm hoặc dịch vụ từ một triển lãm thương mại, người cho thuê gian hàng hoặc quảng cáo không cung cấp thông tin về nhà sản xuất gây ra thiệt hại, thì họ phải bồi thường cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, việc áp dụng trách nhiệm bồi thường giữa người cho thuê gian hàng và người tiêu dùng gặp khó khăn vì không có mối quan hệ tiêu dùng trực tiếp giữa hai bên này.

Chế tài đối với hành vi vi phạm quyền lợi của người tiêu dùng được Luật Bảo vệ Quyền và Lợi ích Người Tiêu dùng Trung Quốc quy định bao gồm các hình thức chế tài hình sự, chế tài dân sự và chế tài hành chính. Chế tài hình sự được áp dụng theo quy định của pháp luật hình sự, trong khi chế tài dân sự được áp dụng theo các quy định của pháp luật liên quan. Ngoài ra, còn có những hình thức chế tài khác như sau:

- Trả toàn bộ chi phí y tế và điều dưỡng trong suốt quá trình khám chữa bệnh, đồng thời phải bồi thường khoản thu nhập bị giảm trong thời gian không làm việc (Điều 41).

- Trả chi phí tang lễ, bồi thường cho cái chết và chi phí cho người đã nuôi dưỡng người đã qua đời (Điều 42).

- Từ chối ngay lập tức hành động vi phạm lại, phục hồi danh dự, giải quyết hậu quả và bồi thường, xin lỗi cho sự mất mát của người tiêu dùng (Điều 43).

- Chịu trách nhiệm dân sự theo luật về sửa chữa, sản xuất, thay thế, hoàn trả hàng hóa, đền bù thiếu hụt hàng hóa, hoàn trả tiền cho hàng hóa hoặc dịch vụ theo yêu cầu của người tiêu dùng (Điều 44).

- Trong trường hợp doanh nghiệp cung cấp hàng hóa hoặc dịch vụ giả mạo, lừa đảo, họ phải tăng số tiền bồi thường theo yêu cầu của người tiêu dùng, và khoản bồi thường bổ sung này sẽ bù đắp cho số tiền người tiêu dùng đã chi trả khi mua hàng hoặc dịch vụ (Điều 49).

Tuy nhiên, do hiện tại Trung Quốc chưa có Bộ luật Dân sự, nên các quy định về chế tài dân sự trong Luật Bảo vệ Quyền và Lợi ích Người Tiêu dùng khá chi tiết. Điều 50 của Bộ luật Dân sự Trung Quốc quy định các hình thức chế tài hành chính bao gồm:

- Phạt tiền với số tiền không quá 10.000 tệ trong trường hợp không có thu nhập phạm pháp nào.

- Yêu cầu đền bù, trừng phạt dưới hình thức cảnh cáo.

- Công bố các thu nhập phạm pháp.

- Đóng cửa kinh doanh và thu hồi giấy phép kinh doanh.

Do đó, ngoài hình thức chính thức của chế tài, Luật Bảo vệ Quyền và Lợi ích Người Tiêu dùng Trung Quốc còn quy định các hình thức bổ sung, trong đó có biện pháp mang tính đặc trưng của pháp luật bảo vệ người tiêu dùng là hình thức cảnh cáo.

2. Bồi thường cho người tiêu dùng tại Anh theo chế định nào?

Theo Đạo luật Bán hàng hóa năm 1979, sửa đổi vào năm 1994 (Sale of Goods Act 1979), nhà sản xuất phải chịu trách nhiệm nghiêm ngặt đối với người mua trực tiếp. Quy định mục 14 (1) cho biết rằng hàng hóa được bán bởi một người chuyên nghiệp phải "đạt yêu cầu chất lượng". Theo mục 14 (2) (A), hàng hóa được coi là đạt yêu cầu chất lượng khi chúng đáp ứng tiêu chuẩn mà một người hợp lý sẽ coi là đạt yêu cầu, bao gồm giá cả, mô tả hàng hóa và các trường hợp liên quan khác. Điều luật cũng liệt kê một số trường hợp liên quan, trong đó bao gồm sự an toàn của hàng hoá.

Chương 2 của Luật bảo vệ người tiêu dùng năm 1987 đã áp đặt trách nhiệm đối với thiệt hại do khuyết tật của sản phẩm, bất kể là toàn bộ hoặc một phần. Người khiếu nại vẫn phải chứng minh rằng sản phẩm có khuyết tật và khuyết tật đã gây thiệt hại cho họ, đồng thời thiệt hại có thể khắc phục được theo Đạo luật. Tuy nhiên, không cần phải chứng minh sự sơ suất nữa.

Tuy nhiên, do tòa án Anh áp dụng nghiêm ngặt nguyên tắc hợp đồng, người tiêu dùng hiếm khi có hợp đồng trực tiếp với nhà sản xuất. Thông thường, họ sẽ phải kiện nhà sản xuất và các nhà cung cấp trung gian khác nếu có sơ suất xảy ra. Để đánh giá tiêu chuẩn trách nhiệm dự kiến của nhà sản xuất trong việc kiểm tra sơ suất, các cơ quan thi hành pháp luật cần phân biệt giữa khuyết tật do quá trình sản xuất và khuyết tật trong thiết kế sản phẩm.

Trong trường hợp 1, khi có thiệt hại do lỗi sản xuất, người tiêu dùng không cần chứng minh sản phẩm có lỗi gây ra thiệt hại cho họ, ngay cả khi nhà sản xuất tuân thủ quy trình kiểm soát chất lượng đã được phê duyệt. Bởi vì thực tế đã có khuyết tật khi sản phẩm được đưa ra thị trường, điều này coi như một bằng chứng cho thấy sự cẩu thả từ phía nhà sản xuất. Theo hệ thống pháp luật Anh, có thể thấy cách tiếp cận trách nhiệm của nhà sản xuất trong những trường hợp này tương tự như việc áp đặt trách nhiệm pháp lý nghiêm ngặt.

Trường hợp khác, luật pháp Anh không đặt ra trách nhiệm cho nhà sản xuất đối với các rủi ro phát triển do sơ suất. Người bán chỉ sẽ chịu trách nhiệm đối với người tiêu dùng nếu có bằng chứng về sự sơ suất của mình trong việc sản xuất sản phẩm bị lỗi. Trách nhiệm của người bán sẽ được thực hiện nếu khiếm khuyết là do cách bảo quản, bảo trì hoặc lắp ráp sản phẩm, hoặc nếu nhà sản xuất không cung cấp cảnh báo cho người mua. Trong một số trường hợp cụ thể, nhà sản xuất sẽ phải kiểm tra sản phẩm trước khi bán và sửa chữa các khiếm khuyết hoặc ít nhất là cảnh báo về chúng cho người mua.

3. Chế định bồi thường thiệt hại người tiêu dùng ở Pháp

Pháp luật về trách nhiệm sản phẩm của Pháp đã lâu nay áp dụng phương pháp tiếp cận theo phương pháp đại diện, với sự can thiệp chủ yếu của tòa án. Điều này có nghĩa là người mua hàng có thể yêu cầu bồi thường từ người bán đối với các khuyết tật tiềm ẩn của sản phẩm mà họ đã mua.

Điều 1641 BLDS trong pháp luật này quy định rằng người bán sản phẩm phải đảm bảo rằng hàng hóa bán ra không có các khuyết tật tiềm ẩn và phù hợp với mục đích sử dụng của nó.

Để được áp dụng quyền bảo hành, có bốn điều kiện cần phải đáp ứng. Thứ nhất, sản phẩm phải có khuyết tật. Thứ hai, khuyết tật này phải được che giấu. Thứ ba, khuyết tật này phải tồn tại trước khi hàng hóa được chuyển giao cho người mua. Và cuối cùng, khuyết tật này phải là đủ để làm cho sản phẩm không thích hợp để sử dụng hoặc làm giảm đáng kể giá trị của nó.

Trên nguyên tắc, trách nhiệm sản phẩm theo hợp đồng yêu cầu sự tồn tại của một hợp đồng mua bán giữa người mua và người bán. Tuy nhiên, tòa án đã mở rộng khái niệm "bảo hành lỗi tiềm ẩn" để áp dụng cho tất cả người mua và các bên mua hàng khác trong chuỗi cung ứng. Do đó, người tiêu dùng có quyền kiện trực tiếp nhà sản xuất đối với các lỗi tiềm ẩn trong các sản phẩm được bán cho họ thông qua các nhà phân phối.

Điều này đồng nghĩa với việc người mua hàng có quyền đòi bồi thường từ nhà sản xuất cho các khuyết tật tiềm ẩn của sản phẩm mà họ đã mua thông qua các đại lý bán hàng. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và tạo động lực cho các nhà sản xuất để đảm bảo chất lượng sản phẩm của mình.

Tuy nhiên, việc áp dụng pháp luật này cũng có thể gặp phải một số khó khăn. Có thể xảy ra tranh chấp về việc xác định liệu khuyết tật đã tồn tại trước khi sản phẩm được chuyển giao hay không. Điều này có thể dẫn đến các tranh cãi pháp lý và kéo dài quá trình giải quyết tranh chấp. Ngoài ra, việc áp dụng quyền bảo hành cũng có thể phức tạp đối với các công ty nhỏ và các nhà sản xuất nhỏ lẻ, đặc biệt là khi đối mặt với sự tranh cãi về trách nhiệm và tài chính.

Hệ thống luật pháp của Pháp có những quy định cụ thể về trách nhiệm của người bán và nhà sản xuất đối với khuyết tật và lỗi sản phẩm. Theo Điều 1641 của Bộ Luật Dân sự Pháp, người bán phải đảm bảo rằng hàng hóa được bán không có khuyết tật tiềm ẩn (vices caché) gây ra sự không phù hợp với mục đích sử dụng. Tuy nhiên, theo Điều 1645, người bán chỉ phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người mua nếu có thể xác định rằng họ đã biết về lỗi tại thời điểm sản phẩm được bán.

Kể từ những thập kỷ đầu của thế kỷ 20, người Pháp đã công nhận giả định rằng tất cả người bán hàng chuyên nghiệp đều nhận thức được các khuyết tật tại thời điểm bán hàng, và do đó, nạn nhân có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại. Giả định này đã được chuyển thành một quy tắc cơ bản: người bán hàng chuyên nghiệp phải chịu trách nhiệm nghiêm ngặt đối với thiệt hại gây ra bởi các khuyết tật tiềm ẩn trong hàng hoá.

Tuy nhiên, theo quy định tại điều 1648, thời hạn khởi kiện của người tiêu dùng phải bắt đầu trong một khoảng thời gian ngắn (gọi là "bref delai") kể từ khi phát hiện ra lỗi. Điều này được giải thích là người tiêu dùng phải nộp đơn khiếu nại trong một khoảng thời gian ngắn kể từ ngày phát hiện ra khiếm khuyết tiềm ẩn, hoặc ngày có thể xảy ra khiếm khuyết một cách hợp lý. Ngoài ra, lỗi cũng phải được "ẩn" tại thời điểm mua hàng và người tiêu dùng sẽ không được bồi thường nếu khiếm khuyết là lỗi mà đáng lẽ phải được phát hiện ra với một người bình thường.

Với những trở ngại này, các thẩm phán đã bắt đầu áp dụng các điều khoản khác của Bộ luật Dân sự để cung cấp cho người tiêu dùng một hành động trong hợp đồng. Các tòa án đã công nhận dựa trên cơ sở: "Người bán chuyên nghiệp có nghĩa vụ cung cấp các sản phẩm không có bất kỳ sai sót hoặc lỗi sản xuất nào có thể gây nguy hiểm cho người hoặc hàng hóa. Thiệt hại sau đó có thể được tính theo điều 1147 quy định về bồi thường thiệt hại trong trường hợp không thực hiện hợp đồng."

Khác với luật pháp tại Anh, ở Pháp, hành động theo hợp đồng quy định rất cụ thể các phương tiện bồi thường do hành vi xâm phạm quyền lợi của người tiêu dùng. Tuy nhiên, những lợi thế mà hệ thống luật của Pháp mang lại cho nạn nhân không bị hạn chế bởi thực tế là, đồng thời với việc xây dựng hợp đồng trách nhiệm chặt chẽ, các thẩm phán cũng công nhận một yêu cầu trách nhiệm pháp lý nghiêm ngặt ngoài hợp đồng.

Điều 1384.1 của Bộ luật Dân sự Pháp đã được các thẩm phán sử dụng như một công cụ chính để áp đặt trách nhiệm pháp lý nghiêm ngặt. Điều 1384.1 quy định rằng "Một người không chỉ chịu trách nhiệm về thiệt hại do hành động của riêng mình, mà còn vì những hành động đó gây ra... bởi những thứ mà người đó kiểm soát". Tòa án sử dụng công thức này để áp đặt trách nhiệm pháp lý đối với nhà sản xuất. Mối liên hệ nhân quả giữa hành vi và thiệt hại được xem là tồn tại khi nó đang diễn ra.

Tuy nhiên, khi sản phẩm không còn trong tình trạng nguyên vẹn, người tiêu dùng sẽ phải chứng minh rằng nó đang ở một vị trí bất thường hoặc trong tình trạng tồi tệ. Mặc dù thực tế là nhà sản xuất không có quyền "sở hữu, sử dụng và quyết định" về sản phẩm sau khi đã cung cấp nó cho người khác, nhưng nhà sản xuất vẫn kiểm soát được cấu trúc của sản phẩm đó. Do đó, tòa án Pháp có thể áp đặt trách nhiệm nghiêm ngặt đối với nhà sản xuất trong trường hợp có lỗi xảy ra.

Như vậy, hệ thống luật pháp tại Pháp đã tạo ra các cơ chế bồi thường và trách nhiệm pháp lý nghiêm ngặt đối với các nhà sản xuất khi có lỗi xảy ra trong sản phẩm. Quy định tại điều 1648 và điều 1384.1 của Bộ luật Dân sự Pháp đặt ra những ràng buộc về thời hạn khởi kiện và trách nhiệm pháp lý đối với người tiêu dùng và nhà sản xuất.

Xem thêm >> Thông tin sai về chất lượng sữa: Ai bồi thường cho người tiêu dùng ?

Quý khách có thể liên hệ với chúng tôi thông qua hotline: 1900.6162 hoặc gửi email tới địa chỉ lienhe@luatminhkhue.vn. Chúng tôi cam kết sẽ phản hồi và giải quyết mọi thắc mắc của quý khách hàng một cách nhanh chóng và hiệu quả.