1. Người lao động thử việc có bắt buộc phải ký hợp đồng lao động không?
Dựa trên Điều 24 của Bộ luật Lao động năm 2019, quy định về thử việc như sau:
- Người sử dụng lao động và người lao động có thể đạt được thỏa thuận về nội dung thử việc thông qua việc ghi rõ trong hợp đồng lao động hoặc ký kết một hợp đồng thử việc riêng. Trong một hợp đồng lao động, thông thường sẽ có các điều khoản liên quan đến thời gian và điều kiện của thời gian thử việc. Các điều khoản này có thể bao gồm thời gian thử việc, mục đích của việc thử việc, các quyền lợi và nghĩa vụ của cả hai bên trong thời gian này, và điều kiện cho việc chấm dứt thử việc. Ngoài ra, nếu có yêu cầu cụ thể hoặc mong muốn đặc biệt về việc thử việc, cả hai bên cũng có thể quyết định ký kết một hợp đồng thử việc riêng, trong đó sẽ cung cấp các điều khoản chi tiết hơn và rõ ràng hơn về nội dung và điều kiện của thử việc.
- Đối với những người lao động kí hợp đồng lao động có thời hạn dưới 01 tháng, không áp dụng thử việc theo quy định trên. Mục đích chính là tránh tình trạng lạm dụng thử việc và đảm bảo rằng người lao động nhận được các điều kiện công bằng và rõ ràng từ đầu.
Vì vậy, người sử dụng lao động và người lao động có thể thỏa thuận về việc người lao động sẽ tham gia thử việc trước khi kí hợp đồng chính thức. Thỏa thuận về thử việc có thể được thực hiện thông qua việc ký kết hợp đồng thử việc hoặc ghi rõ nội dung thử việc trong hợp đồng lao động. Tuy nhiên, pháp luật không quy định cụ thể về hình thức của hợp đồng thử việc, mà chỉ đề cập đến hình thức của hợp đồng lao động. Quan trọng nhất là cả hai bên nên hiểu rõ và đồng ý với các điều khoản và điều kiện của thử việc trước khi kí hợp đồng, để tránh các tranh chấp hoặc hiểu nhầm sau này.
Tóm lại, Bộ luật Lao động năm 2019 không yêu cầu người lao động phải ký hợp đồng thử việc trước khi kí hợp đồng chính thức.
2. Quy định về hình thức của hợp đồng thử việc
Hiện tại, Bộ luật Lao động 2019 không điều chỉnh về hình thức cụ thể của hợp đồng thử việc. Thay vào đó, Bộ luật này chỉ tập trung vào quy định về hình thức của hợp đồng lao động. Cụ thể, tại Điều 14 của Bộ luật Lao động 2019, quy định về hình thức của hợp đồng lao động như sau:
- Hợp đồng lao động phải được lập bằng văn bản và được làm thành 02 bản, một bản được giữ bởi người lao động và một bản được giữ bởi người sử dụng lao động, trừ trường hợp có quy định khác tại Điều này. Điều này nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quan hệ lao động, cũng như làm rõ quyền và nghĩa vụ của cả hai bên.
- Hợp đồng lao động có thể được lập qua các phương tiện điện tử dưới dạng thông điệp dữ liệu theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử, có giá trị như hợp đồng lao động bằng văn bản. Việc này giúp tạo ra sự linh hoạt và tiện lợi trong quá trình lập hợp đồng, đặc biệt là trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ.
- Hai bên có thể ký kết hợp đồng lao động bằng lời nói đối với hợp đồng có thời hạn dưới 01 tháng, trừ trường hợp có quy định khác tại Điều 18, điểm a của Điều 145 và Điều 162 của Bộ luật này.
Đối với hợp đồng lao động ký kết bằng lời nói, chỉ áp dụng cho hợp đồng có thời hạn dưới 01 tháng, và trong trường hợp này, người lao động sẽ không phải tham gia thử việc. Nếu các bên quyết định thỏa thuận về việc thử việc trong hợp đồng lao động, họ phải lập hợp đồng bằng văn bản hoặc qua dữ liệu điện tử. Tuy nhiên, nếu là hợp đồng thử việc, các bên được tự do chọn hình thức của hợp đồng. Do đó, trong quá trình thử việc, việc ký hợp đồng không bắt buộc. Dù đã thỏa thuận về thử việc nhưng việc không ký hợp đồng vẫn được coi là hợp lệ theo quy định của luật.
3. Những rủi ro khi người lao động thử việc mà thoả thuận miệng
Thỏa thuận miệng trong quá trình thử việc có thể mang lại rủi ro cho người lao động. Dưới đây là những vấn đề tiềm ẩn:
- Dễ bị xâm phạm quyền lợi cơ bản: Bộ luật Lao động 2019 quy định rõ ràng về các quyền lợi của người lao động trong thời gian thử việc. Tuy nhiên, khi thỏa thuận miệng, các quyền lợi này thường dễ bị vi phạm. Có nhiều trường hợp người sử dụng lao động chỉ trả lương thử việc dưới mức quy định hoặc kéo dài thời gian thử việc mà không tuân thủ quy định của pháp luật. Ví dụ như theo quy định tại Điều 26 Bộ luật Lao động năm 2019, lương thử việc phải trả ít nhất 85% tiền lương cho công việc thử việc. Tuy nhiên, nhiều trường hợp người lao động chỉ nhận được 80% lương thử việc hoặc thời gian thử việc kéo dài hơn quy định.
- Quyền tùy ý cho nghỉ việc: Bộ luật Lao động 2019 tại khoản 2 Điều 27 cho phép mỗi bên hủy bỏ hợp đồng thử việc hoặc hợp đồng lao động đã ký mà không cần báo trước và không phải bồi thường. Tuy nhiên, việc không có văn bản ràng buộc về pháp lý khiến cho người lao động dễ bị đối xử một cách không công bằng và dễ dàng bị đuổi việc.
- Thiếu căn cứ để giải quyết tranh chấp: Trong trường hợp xảy ra tranh chấp, việc không có văn bản pháp lý cụ thể về thỏa thuận thử việc khiến cho người lao động không có căn cứ để bảo vệ quyền lợi của mình. Điều này tạo ra một tình huống bất lợi đối với người lao động khi cần phải giải quyết tranh chấp với người sử dụng lao động.
4. Kết thúc thời gian thử việc mà không đạt thì người lao động có được thử việc lại không?
Dựa trên Điều 27 của Bộ Luật Lao động 2019 về kết thúc thời gian thử việc, quy định như sau:
- Khi thời gian thử việc kết thúc, người sử dụng lao động cần thông báo kết quả thử việc cho người lao động. Điều này nhằm đảm bảo sự minh bạch và công bằng trong quan hệ lao động, cũng như giúp người lao động biết được kết quả của quá trình thử việc của mình. Thông báo kết quả thử việc thường bao gồm việc thông báo liệu người lao động đã đạt được yêu cầu và sẽ tiếp tục làm việc hay không, hoặc nếu không đạt được yêu cầu thì cung cấp lý do cụ thể và quyết định của người sử dụng lao động về việc tiếp tục hợp đồng lao động.
- Trong trường hợp thử việc đạt yêu cầu, người sử dụng lao động tiếp tục thực hiện hợp đồng lao động đã ký hoặc phải ký hợp đồng lao động nếu thỏa thuận thử việc trong hợp đồng lao động. Quyết định giữa việc tiếp tục hợp đồng lao động hiện tại hoặc ký một hợp đồng mới thường phụ thuộc vào sự đồng ý của cả hai bên và các điều kiện cụ thể của trường hợp đó.
- Trong trường hợp thử việc không đạt yêu cầu, hợp đồng lao động có thể chấm dứt. Điều này có nghĩa là người sử dụng lao động có quyền chấm dứt hợp đồng lao động đó sau khi thử việc kết thúc và kết quả không đạt yêu cầu. Quyết định chấm dứt hợp đồng lao động thường được thông báo cho người lao động bằng văn bản, và cần tuân thủ các quy định về thời hạn thông báo và các điều kiện khác được quy định bởi pháp luật.
- Trong thời gian thử việc, cả hai bên đều có quyền hủy bỏ hợp đồng mà không cần thông báo trước và không phải bồi thường. Điều này cho phép cả hai bên chấm dứt quan hệ lao động một cách linh hoạt trong quá trình thử việc nếu họ không hài lòng với các điều kiện làm việc hoặc năng lực của nhau.
Dựa trên Điều 25 của Bộ luật Lao động 2019, thời gian thử việc phụ thuộc vào thỏa thuận của cả hai bên, nhưng chỉ được thử việc một lần cho một công việc và cần tuân thủ các điều kiện quy định. Do đó, nếu công ty tiếp tục yêu cầu người lao động thử việc lần thứ hai với cùng một công việc, hành động này sẽ vi phạm quy định của pháp luật.
Ngoài ra, quý bạn đọc có thể tham khảo thêm bài viết: Chưa hết hợp đồng thử việc, người lao động có thể hủy bỏ hợp đồng hay không?
Nếu có bất cứ vấn đề pháp lý nào cần hỗ trợ, vui lòng liên hệ tới bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua số điện thoại: 1900.6162 hoặc gửi yêu cầu qua địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn. Trân trọng!
