Công khai danh sách 18 số tài khoản ngân hàng của lừa đảo

3. Phân tích kỹ thuật và vận hành: từ thủ đoạn tội phạm đến công nghệ ngăn chặn

3.1. Phương thức tạo và vận hành tài khoản ma (Mule Accounts)

Tài khoản ma (mule accounts) là công cụ cốt lõi trong các đường dây lừa đảo và rửa tiền trực tuyến. Tội phạm thường sử dụng hai phương thức chính để tạo lập các tài khoản này:

• Tuyển mộ người dùng thiếu hiểu biết: Đây là thủ đoạn phổ biến nhất tại Việt Nam. Tội phạm đăng các tin tuyển dụng cộng tác viên hoặc cho thuê tài khoản trên mạng xã hội, nhắm đến những đối tượng là sinh viên hoặc người có thu nhập thấp, thiếu hiểu biết pháp luật. Các đối tượng này được trả từ 500.000 đến 1.000.000 đồng cho mỗi tài khoản đã mở. Bằng cách này, kẻ lừa đảo có thể nhanh chóng xây dựng một mạng lưới tài khoản lớn để phục vụ các hoạt động bất hợp pháp.  
• Tạo tài khoản bằng danh tính giả hoặc tự động hóa: Tội phạm cũng sử dụng danh tính bị đánh cắp hoặc danh tính tổng hợp (synthetic identities) để mở các tài khoản mới không thể truy vết. Sau khi tài khoản được mở, chúng có thể để tài khoản ở trạng thái "ngủ đông" một thời gian để tránh bị ngân hàng gắn cờ rủi ro. Ngoài ra, tội phạm còn có thể sử dụng các công cụ tự động hóa hoặc bot để mở tài khoản mới với số lượng lớn.  

Sau khi có trong tay mạng lưới tài khoản ma, kẻ lừa đảo sẽ vận hành chúng để nhận tiền từ các nạn nhân. Tiền chiếm đoạt được sẽ được chuyển lòng vòng giữa nhiều tài khoản khác nhau hoặc rút ra ngay lập tức qua ATM, ví điện tử hoặc các kênh khác như sàn giao dịch tiền điện tử. Việc này nhằm mục đích che giấu nguồn gốc của dòng tiền, khiến việc truy vết trở nên cực kỳ khó khăn cho cơ quan chức năng.  

3.2. Công nghệ và hệ thống ngân hàng đang sử dụng để phòng chống

Ngành ngân hàng Việt Nam, đặc biệt là các ngân hàng lớn như BIDV và Vietcombank, đã chủ động triển khai các giải pháp công nghệ tiên tiến để chống lại các thủ đoạn tinh vi của tội phạm.

• Hệ thống cảnh báo tự động thông minh: Các ngân hàng đã áp dụng hệ thống cảnh báo tự động dựa trên Trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (Machine Learning) để phân tích giao dịch theo thời gian thực. Khi khách hàng thực hiện giao dịch chuyển tiền, hệ thống sẽ tự động nhận diện và đưa ra cảnh báo nếu tài khoản nhận tiền có các dấu hiệu nghi vấn. Các tiêu chí cảnh báo bao gồm: thông tin người nhận không trùng khớp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, tài khoản nhận tiền thuộc danh sách cảnh báo của các cơ quan chức năng (danh sách đen), hoặc có biểu hiện giao dịch bất thường (ví dụ: nhận số tiền lớn đột ngột, nhận tiền từ nhiều nguồn không rõ ràng trong thời gian ngắn). Hệ thống này đã chứng minh hiệu quả ban đầu, với BIDV ghi nhận đã giúp ngăn chặn hơn 100 tỷ đồng chuyển đến các tài khoản của tội phạm.  
• Các công nghệ phát hiện gian lận khác:
• Phân tích hành vi (Behavioral Biometrics): Công nghệ này phân tích các hành vi của người dùng trong quá trình mở tài khoản hoặc giao dịch, như tốc độ gõ phím, cách sao chép/dán thông tin, hoặc việc sử dụng các phím tắt nâng cao. Những hành vi này thường không phổ biến ở người dùng hợp pháp, giúp ngân hàng nhận diện các tài khoản được tạo ra hoặc vận hành bởi tội phạm.  
• Xác thực sinh trắc học và KYC (Know Your Customer) nâng cao: AI được sử dụng để xác minh danh tính người dùng bằng cách nhận diện tài liệu giả mạo và đối chiếu với các dữ liệu sinh trắc học như dấu vân tay, nhận dạng khuôn mặt hoặc giọng nói. Điều này giúp ngăn chặn kẻ gian mở tài khoản hoặc chiếm đoạt tài khoản hiện có.

4. Giải pháp và đề xuất: Hành động của các bên liên quan

4.1. Hướng dẫn toàn diện cho người dân

Phòng, chống lừa đảo trực tuyến không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng và ngân hàng, mà còn đòi hỏi sự chủ động từ phía người dân. Dưới đây là các bước cụ thể mà người dân nên áp dụng để tự bảo vệ mình và xử lý khi bị lừa đảo.

Các bước phòng ngừa:

• Cảnh giác với các thủ đoạn phổ biến: Không cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP, mật khẩu cho bất kỳ ai, ngay cả khi họ tự xưng là nhân viên ngân hàng, công an hoặc cơ quan nhà nước. Cảnh giác với các tin nhắn/email giả mạo, các lời mời đầu tư "lợi nhuận khủng" và các yêu cầu cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc (như VNeID, điện nước giả mạo). 
• Tuân thủ nguyên tắc an toàn: Chỉ truy cập vào các website và tải ứng dụng chính thức của ngân hàng hoặc các tổ chức uy tín. Không nhấp vào các đường link lạ được gửi qua tin nhắn, email hoặc mạng xã hội. 

Các bước xử lý khi phát hiện đã bị lừa đảo:

• Bước 1: Ngừng mọi giao dịch và liên hệ ngay với ngân hàng: Ngay khi phát hiện bị lừa đảo, người bị hại cần ngừng ngay việc gửi thêm tiền và chặn tất cả các liên lạc từ kẻ lừa đảo. Sau đó, cần liên hệ ngay lập tức với ngân hàng để báo cáo vụ việc và yêu cầu họ dừng hoặc phong tỏa các giao dịch có liên quan.  
• Bước 2: Thu thập và lưu lại bằng chứng: Để phục vụ cho việc tố giác tội phạm, người bị hại cần lưu lại toàn bộ các bằng chứng liên quan, bao gồm: nội dung tin nhắn, email, hình ảnh, ghi âm cuộc gọi, sao kê giao dịch và các thông tin về tài khoản ngân hàng của kẻ lừa đảo.  
• Bước 3: Làm đơn tố giác tội phạm gửi cơ quan công an: Sau khi thu thập đủ bằng chứng, người bị hại cần làm đơn tố giác tội phạm. Đơn tố cáo cần ghi rõ thông tin cá nhân của người tố cáo, thông tin của người bị tố cáo (nếu có), và tường thuật chi tiết hành vi lừa đảo. Hồ sơ tố cáo bao gồm đơn tố giác, bản sao công chứng căn cước công dân và sổ hộ khẩu của người bị hại, cùng với các bằng chứng đã thu thập. Người bị hại có thể nộp đơn trực tiếp hoặc qua đường bưu điện đến cơ quan công an cấp xã/huyện nơi cư trú hoặc nơi xảy ra vụ việc.

Các ngân hàng lớn như Vietcombank đã tiên phong triển khai tính năng cảnh báo này trên ứng dụng của mình, giúp người dùng chủ động quyết định có tiếp tục giao dịch hay không khi hệ thống phát hiện các dấu hiệu rủi ro, ví dụ như tài khoản nhận tiền nằm trong danh sách cảnh báo của cơ quan chức năng hoặc có các giao dịch bất thường. Cách tiếp cận này cho thấy một sự chuyển dịch mạnh mẽ từ việc xử lý bị động sau khi lừa đảo xảy ra sang một cơ chế phòng ngừa chủ động, dựa trên dữ liệu và công nghệ để ngăn chặn tội phạm ngay từ đầu.   

5. Kết luận  

Phòng, chống lừa đảo trực tuyến là một bài toán phức tạp đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa khung pháp lý chặt chẽ, công nghệ hiện đại và ý thức cảnh giác của người dân. Mặc dù các quy định pháp luật hiện hành đã tạo ra hành lang xử lý hình sự mạnh mẽ, sự phát triển nhanh chóng của tội phạm công nghệ cao đòi hỏi các cơ quan quản lý phải liên tục cập nhật và hoàn thiện các quy định, đặc biệt là các biện pháp phòng ngừa.

Các giải pháp công nghệ mới của ngành ngân hàng, như hệ thống cảnh báo tự động, đại diện cho một bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, một điều đáng chú ý là ngay cả với các lá chắn công nghệ này, quyền quyết định cuối cùng vẫn thuộc về người dùng. Điều này tạo ra một sự đối lập giữa việc xây dựng các hệ thống bảo vệ mạnh mẽ và việc vẫn trao quyền tự chịu trách nhiệm cho cá nhân. Do đó, bên cạnh việc tăng cường đầu tư công nghệ, cần có một chiến lược giáo dục và truyền thông liên tục, mạnh mẽ để nâng cao nhận thức và kỹ năng của người dân.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162  để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.