Cuộc sống của phạm nhân trong tù như thế nào?

1. Phạm nhân được hiểu là ai?

Thuật ngữ "phạm nhân" xuất phát từ tiếng Hán, theo nghĩa Hán Việt, nó ám chỉ người đã phạm tội. Trong lĩnh vực pháp lý, "phạm nhân" có hai định nghĩa chính. Theo định nghĩa rộng, đó là người đã bị Tòa án tuyên bố có tội và phải chịu hình phạt, với bản án đã có hiệu lực theo quy định của pháp luật. Theo định nghĩa hẹp, "phạm nhân" ám chỉ những người đã bị Tòa án kết án hình phạt tù và đang trong quá trình cải tạo tại các trại giam, hoặc là những người đã bị kết án tử hình nhưng chưa thi hành.

Theo Điều 3, Khoản 2 của Luật Thi hành án Hình sự 2019, "phạm nhân" được định nghĩa chi tiết như sau: "Phạm nhân là người đang chấp hành án phạt tù có thời hạn hoặc án phạt tù chung thân." Theo quy định này, "phạm nhân" là người đang thi hành hình phạt tù, bao gồm cả trường hợp án tù có thời hạn và án tù chung thân.

2. Cuộc sống của phạm nhân trong tù như thế nào?

Trong Điều 27 của Luật Thi hành án Hình sự 2019, có các quy định về quyền và nghĩa vụ của phạm nhân. Dựa trên những quy định này, cuộc sống của phạm nhân trong tù được tổ chức như sau:

- Phạm nhân được đảm bảo chế độ ăn, ở, mặc, và sử dụng đồ dùng sinh hoạt cá nhân theo các quy định. Họ cũng được chăm sóc y tế theo tiêu chuẩn được đặt ra.

- Phạm nhân có quyền tham gia các hoạt động thể dục và thể thao, cũng như tham gia vào các sinh hoạt văn hóa và nghệ thuật nhằm giúp họ giữ được tinh thần tích cực.

- Họ cũng được khuyến khích và có quyền lao động, học tập, và nâng cao kỹ năng nghề nghiệp để tạo điều kiện thuận lợi cho việc họ tái hòa nhập xã hội sau khi chấp hành xong án phạt tù.

Cụ thể:

2.1. Chế độ học tập đối với phạm nhân

Khi phạm nhân bước vào quá trình chấp hành án phạt tù, cơ sở giam giữ phải tổ chức một giai đoạn trải qua từ 04 đến 06 ngày để phổ biến thông tin cho phạm nhân. Cụ thể, các hoạt động sau sẽ được thực hiện:

- Phổ biến về quyền và nghĩa vụ của phạm nhân, giúp họ hiểu rõ về những quy định và trách nhiệm mà họ phải tuân thủ.

- Phổ biến về nội quy của cơ sở giam giữ phạm nhân, giúp xây dựng môi trường sống và làm việc có kỷ luật.

- Thông tin về quy định về đồ vật được sử dụng và đồ vật cấm trong khu vực chấp hành án phạt tù.

- Hướng dẫn về quy tắc về nếp sống văn hóa, giao tiếp, và ứng xử của phạm nhân trong cộng đồng tù.

- Chia sẻ về tiêu chuẩn thi đua và xếp loại chấp hành án phạt tù.

- Thông tin về chế độ ăn, mặc, ở, sinh hoạt, và chăm sóc y tế.

- Hướng dẫn về chế độ lao động và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân.

- Thông tin về các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, đọc sách, báo, và giải trí.

- Hướng dẫn về quy trình gặp thân nhân, nhận, gửi thư, tiền, và quà.

- Chia sẻ thông tin về liên lạc điện thoại và các quy định liên quan.

- Phổ biến về giá trị đạo đức và kỹ năng sống.

Khi phạm nhân đã được biên chế vào các đội (tổ), họ sẽ được cơ sở giam giữ bố trí một ngày mỗi tuần để tiếp tục quá trình học tập và phổ biến thông tin. Các hoạt động bao gồm:

- Giáo dục về các quy định của chính sách hình sự của Việt Nam.

- Hướng dẫn về tạm đình chỉ, giảm thời hạn chấp hành án, đặc xá, tha tù trước thời hạn có điều kiện, và miễn chấp hành án.

- Giáo dục về các điều cơ bản của Hiến pháp, Luật Thi hành án hình sự, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Dân sự, Bộ luật Lao động, Luật Đặc xá, Luật Phòng chống ma túy, Luật Phòng chống nhiễm vi rút gây ra hội chứng miễn dịch ở người, và Luật Giáo dục nghề nghiệp.

- Tư vấn tâm lý và hỗ trợ thủ tục pháp lý.

Trước khi phạm nhân chấp hành xong án, cơ sở giam giữ sẽ tổ chức từ 05 đến 07 ngày để phổ biến thông tin và học tập về:

- Chính sách và quy định của pháp luật về tái hòa nhập cộng đồng, vay vốn sản xuất, kinh doanh, và định hướng nghề nghiệp.

- Luật Cư trú, Luật Giao thông đường bộ và đường thủy, cùng các quy định liên quan đến tái phạm, tái phạm nguy hiểm, xóa án tích, bảo vệ an ninh, trật tự, an toàn xã hội, phòng chống tội phạm, và tệ nạn xã hội.

- Nội dung đạo đức, kỹ năng sống, và tư vấn tâm lý.

- Học tập về các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến lứa tuổi và giới tính đối với phạm nhân dưới 18 tuổi.

Đối với những phạm nhân không biết chữ, cơ sở giam giữ sẽ tổ chức các hoạt động như:

- Dạy chương trình xóa mù chữ.

- Phổ cập giáo dục tiểu học là bắt buộc đối với những phạm nhân dưới 18 tuổi không biết chữ hoặc chưa hoàn thành tiểu học.

- Hỗ trợ phổ cập giáo dục thường xuyên phù hợp với trình độ học vấn của phạm nhân chưa hoàn thành trung học cơ sở.

- Bảo lưu kết quả học tập để họ có thể tiếp tục giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân sau khi chấp hành xong án phạt.

2.2. Chế độ học nghề đối với phạm nhân

Cơ sở trại giam sẽ tổ chức chế độ học nghề cho phạm nhân theo một trong hai phương thức sau đây:

- Dạy những nghề phổ thông, đơn giản.

- Bồi dưỡng nâng cao tay nghề cho phạm nhân.

Quyết định về phương thức học nghề sẽ được đưa ra dựa trên các yếu tố như khả năng, trình độ văn hóa, sức khỏe, giới tính của phạm nhân, cũng như dựa trên thị trường lao động, điều kiện cụ thể, và khả năng hợp tác với tổ chức và cá nhân để thực hiện chế độ học nghề phù hợp nhất.

Phạm nhân tham gia chương trình học nghề sẽ được đào tạo ở trình độ sơ cấp hoặc theo hình thức đào tạo thường xuyên, với các điểm cụ thể như sau:

- Đào tạo trình độ sơ cấp:

+ Thời gian khoá dạy nghề: Từ 03 tháng đến dưới 01 năm.

+ Chương trình đào tạo tối thiểu 300 giờ, bao gồm kiến thức nghề, kỹ năng thực hành và thái độ nghề nghiệp.

+ Nội dung và cấu trúc chương trình đào tạo phải đảm bảo tính khoa học, hệ thống, thực tiễn, sử dụng từ ngữ nhất quán, dễ hiểu, và phải tương đương với mục tiêu đào tạo trình độ sơ cấp theo quy định của pháp luật.

- Chương trình đào tạo nghề thường xuyên:

+ Thời gian khoá dạy nghề: Dưới 03 tháng.

+ Phạm nhân sẽ được học nghề thông qua các hình thức như truyền nghề, kèm cặp nghề, tập nghề, với thời lượng thực học từ 100 giờ đến dưới 300 giờ.

+ Chương trình đào tạo thường xuyên sẽ giúp những người học có năng lực thực hiện công việc nghề nghiệp, tăng năng suất lao động, và sau khi hoàn thành, phạm nhân sẽ có khả năng tự thực hiện công việc đơn giản hoặc một số công việc của một nghề cụ thể, đồng thời có hiểu biết về an toàn và vệ sinh lao động.

2.3. Chế độ lao động đối với phạm nhân

- Tại các trại giam, phạm nhân sẽ tham gia vào các hoạt động lao động được tổ chức theo độ tuổi và tình trạng sức khỏe của họ, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về quản lý, giáo dục, và hòa nhập cộng đồng do cơ sở trại giam quy định.

- Các hoạt động lao động của phạm nhân phải diễn ra dưới sự giám sát và quản lý của cơ sở trại giam hoặc trại tạm giam.

- Thời gian lao động của phạm nhân được điều chỉnh như sau:

  + Không vượt quá 8 giờ trong một ngày và 5 ngày trong một tuần.

  + Phạm nhân được nghỉ vào các ngày chủ nhật, lễ, và các ngày tết theo quy định của pháp luật.

  + Trong trường hợp đột xuất hoặc thời vụ, Giám thị trại giam có thể yêu cầu phạm nhân làm thêm giờ, nhưng tổng số giờ làm thêm trong ngày không được vượt quá quy định của pháp luật về lao động.

  + Nếu phạm nhân làm thêm giờ hoặc lao động trong ngày nghỉ, họ sẽ được nghỉ bù hoặc nhận bồi dưỡng bằng tiền hoặc hiện vật, theo quy định của pháp luật.

2.4. Chế độ hoạt động thể dục, thể thao, sinh hoạt văn hoá, văn nghệ và chế độ sử dụng kinh sách, bày tỏ niềm tin với tín ngưỡng, tôn giáo đối với phạm nhân

- Phạm nhân sẽ tham gia vào các hoạt động thể dục, thể thao, sinh hoạt văn hóa và văn nghệ, cũng như có quyền đọc sách, báo, nghe đài, và xem truyền hình, tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của cơ sở chấp hành án.

- Thời gian thực hiện các hoạt động như thể dục, thể thao, sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, đọc sách, báo, nghe đài, và xem truyền hình của phạm nhân sẽ tuân thủ theo nội quy cụ thể của trại giam.

- Các phạm nhân theo đạo tôn giáo sẽ được cung cấp kinh sách xuất bản dưới dạng sách in, được phát hành hợp pháp. Họ có quyền tự do bày tỏ niềm tin tín ngưỡng và thực hành tôn giáo của mình, tuân theo các quy định của pháp luật về tự do tín ngưỡng và tôn giáo.

2.5. Chế độ ăn, ở của phạm nhân

- Phạm nhân sẽ được đảm bảo theo tiêu chuẩn định lượng về gạo, rau xanh, thịt, cá, đường, muối, nước mắm, dầu ăn, bột ngọt và chất đốt.

- Đối với phạm nhân tham gia lao động nặng nhọc hoặc độc hại, theo quy định của pháp luật, lượng thức ăn của họ sẽ được tăng thêm, nhưng không vượt quá 02 lần tiêu chuẩn ăn ngày thường.

- Trong những dịp lễ và ngày tết, theo quy định của pháp luật, phạm nhân sẽ được cung cấp thêm thức ăn, nhưng không vượt quá 05 lần so với tiêu chuẩn ăn ngày thường.

- Phạm nhân có thể sử dụng quà và tiền cá nhân để mua thêm thực phẩm, nhưng không được vượt quá 03 lần định lượng trong một tháng cho mỗi phạm nhân.

- Việc nấu ăn cho phạm nhân sẽ do chính các phạm nhân thực hiện dưới sự giám sát và kiểm tra của trại giam, trại tạm giam, và cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện.

- Phạm nhân sẽ được ở trong buồng giam tập thể, trừ những trường hợp đặc biệt như phạm nhân đang bị giam riêng. Diện tích tối thiểu của mỗi chỗ nằm cho phạm nhân là 02m2.

2.6. Chế độ mặc và tư trang đối với phạm nhân

- Phạm nhân sẽ được cung cấp quần áo theo mẫu thống nhất, kèm theo khăn mặt, chăn, chiếu, màn, dép, mũ hoặc nón, xà phòng, kem và bàn chải đánh răng.

- Phụ nữ phạm nhân sẽ được cấp thêm các đồ dùng vệ sinh cần thiết cho nữ giới.

- Các phạm nhân tham gia lao động sẽ được cung cấp thêm quần áo lao động, và tùy thuộc vào điều kiện công việc cụ thể, họ sẽ được cấp dụng cụ bảo hộ lao động phù hợp.

3. Đi tù có được cấp tiền không?

Theo Điều 46, Khoản 2 của Luật Thi hành án Hình sự 2019, quy định về việc trả tự do cho phạm nhân, ngày cuối cùng của thời gian chấp hành án phạt tù (bao gồm cả phạm nhân đặc xá và được tha tù trước thời hạn có điều kiện), phạm nhân sẽ nhận được một khoản tiền từ Quỹ hòa nhập cộng đồng của trại giam. Họ cũng sẽ được cung cấp tiền tàu xe và tiền ăn trong thời gian đi trở về nơi cư trú hoặc làm việc.

Theo Điều 32 của luật này, trong trường hợp đột xuất hoặc thời vụ, Giám thị tại trại giam có thể yêu cầu phạm nhân làm thêm giờ, nhưng số giờ làm thêm không được vượt quá tổng số giờ làm thêm trong ngày theo quy định của Bộ luật lao động. Nếu phạm nhân lao động thêm giờ hoặc lao động trong ngày nghỉ, họ có thể được nghỉ bù hoặc được bồi dưỡng bằng tiền hoặc hiện vật.

Điều 34 của luật này quy định về sử dụng kết quả lao động của phạm nhân. Phạm nhân có thể nhận số tiền thưởng nếu được khen thưởng tại trại giam và nhận tiền công lao động khi tham gia sản xuất. Cũng có khoản tiền hỗ trợ khi phạm nhân gặp tai nạn lao động.

Khi phạm nhân hưởng các khoản tiền trên, họ có thể sử dụng theo quy định hoặc gửi cho trại giam quản lý, và số tiền sẽ được trả lại khi họ hoàn thành án phạt tù. Tóm lại, khi ra tù, phạm nhân sẽ được nhận các khoản tiền từ Quỹ hòa nhập cộng đồng, tiền tàu xe, tiền ăn trong thời gian đi đường, tiền lao động trong ngày nghỉ hoặc lao động thêm giờ (nếu có), tiền thưởng (nếu có), và tiền công lao động, tiền chi hỗ trợ khi gặp tai nạn lao động (nếu có).

Bài viết liên quan: Thủ tục người thân vào thăm phạm nhân trong trại giam

Luật Minh Khuê xin tiếp nhận yêu cầu tư vấn về pháp luật của quý khách hàng qua số hotline: 1900.6162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn. Xin trân trọng cảm ơn!