1. Tại sao cần bảo hộ sở hữu trí tuệ cho công thức pha chế?

Công thức pha chế, công thức điều chế là phương pháp, quy trình, bí quyết để một sản phẩm vừa đạt yêu cầu về mặt chất lượng, màu sắc, công dụng, vừa tối ưu hóa về mặt sản xuất số lượng lớn và đơn giản hóa quy trình, tiết kiện chi phí sản xuất. Việc nghiên cứu và sáng tạo ra công thức pha chế mới là điều không hề dễ dàng, cá nhân, tổ chức phải mất rất nhiều thời gian, chi phí cũng như qua quá trình thử nghiệm khắt khe mới có thể tìm ra được.

Việc bảo hộ sở hữu trí tuệ cho công thức pha chế có vai trò vô cùng quan trọng bởi các lợi ích sau:

- Giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho tác giả và chủ sở hữu là các cá nhân, tổ chức thực sự sáng tạo ra công thức pha chế;

- Giúp phát triển sản xuất kinh doanh, đạt hiệu quả kinh doanh cao bởi lợi ích vượt trội từ công thức mới và việc sử dụng độc quyền công thức;

- Giúp khuyến khích hoạt động đổi mới, sáng tạo;

- Nâng tầm vị thế cạnh tranh của cá nhân, tổ chức trên thị trường;

- Giúp xây dựng một thị trường ổn định, cạnh tranh lành mạnh, đóng góp vào sự phát triển kinh tế xã hội chung của đất nước;

- Đảm bảo quyền và lợi ích của người tiêu dùng sản phẩm từ công thức pha chế.

Tuy nhiên, chủ thể quyền sở hữu trí tuệ chỉ được thực hiện quyền của mình trong phạm vi và thời hạn bảo hộ theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ.

Công thức pha chế có thể được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ theo các hình thức gồm bảo hộ bản quyền tác giả và bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp. Với quyền sở hữu công nghiệp thì công thức pha chế có thể được bảo hộ dưới danh nghĩa sáng chế hoặc bí mật kinh doanh. Mỗi hình thức bảo hộ đều có các ưu điểm và nhược điểm riêng.

 

2. Bảo hộ bản quyền tác giả cho tác phẩm viết về công thức pha chế

Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ thì quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Đối tượng quyền tác giả bao gồm tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học.

Để một công thức pha chế được bảo hộ dưới hình thức bảo hộ quyền tác giả thì công thức đó phải được định hình dưới dạng vật chất nhất định, cụ thể là tác phẩm viết về công thức pha chế đó. Nội dung tác phẩm có thể xoay quanh việc giới thiệu công thức, sự sáng tạo ra công thức, nguyên liệu và tỷ lệ thành phần nguyên vật liệu, phương pháp hay quy trình triển khai công thức, thời gian pha chế, hiệu quả và các lưu ý khi ứng dụng công thức...

Tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả đối với công thức pha chế sẽ có các quyền nhân thân và các quyền tài sản theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ.

Hình thức bảo hộ này có các ưu điểm sau:

- Không bắt buộc phải đăng ký bởi quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện d­ưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay ch­ưa công bố, đã đăng ký hay ch­ưa đăng ký. Người trực tiếp sáng tạo ra công thức (tác giả) và chủ sở hữu quyền tác giả (người đầu tư chi phí, phương tiện cho tác gải sáng tạo công thức) sẽ được bảo hộ quyền tác giả đối với vông thức pha chế đó.

- Việc đăng ký bảo hộ để có chứng nhận đăng ký bản quyền, là căn cứ quan trọng để bảo vệ và xử lý xâm phạm bản quyền tác giả diễn ra đơn giản, nhanh chóng, chỉ mất khoảng 45-60 ngày với chi phí thấp, thời hạn bảo hộ dài (quyền nhân thân gồm đặt tên, đứng tên trên tác phẩm, bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm... có thời hạn bảo hộ vĩnh viễn; quyền công bố và các quyền tài sản có thời hạn bảo hộ là suốt cuộc đời tác giả và năm mươi năm tiếp theo năm tác giả chết; trường hợp tác phẩm có đồng tác giả thì thời hạn bảo hộ chấm dứt vào năm thứ năm mươi sau năm đồng tác giả cuối cùng chết).

Tuy vậy, hình thức bảo hộ này cũng có nhược điểm là công thức pha chế sẽ bị bộc lộ công khai một phần hoặc toàn bộ, và quyền tác giả chỉ bảo hộ về mặt hình thức, không bảo hộ về nội dung bên trong tác phẩm.

 

3. Bảo hộ bí mật kinh doanh cho công thức pha chế

Bí mật kinh doanh là thông tin thu được từ hoạt động đầu tư tài chính, trí tuệ, chưa được bộc lộ và có khả năng sử dụng trong kinh doanh. Đối tượng bảo hộ bí mật kinh doanh được xác định trên cơ sở các tài liệu thể hiện nội dung, bản chất của bí mật kinh doanh và thuyết minh, mô tả về biện pháp bảo mật tương ứng. Phạm vi quyền đối với bí mật kinh doanh được xác định theo phạm vi bảo hộ bí mật kinh doanh, gồm tập hợp các thông tin tạo thành bí mật kinh doanh, được sắp xếp theo một trật tự chính xác và đầy đủ đến mức có thể khai thác được. 

Công thức pha chế hoàn toàn có thể được bảo hộ dưới danh nghĩa bí mật kinh doanh nếu chủ sở hữu công thức pha chế đó đã đầu tư tài chính, trí tuệ hay bất kỳ cách thức hợp pháp nào để tìm ra, tạo ra hoặc đạt được thông tin và bảo mật thông tin tạo thành công thức pha chế đó mà không cần thực hiện thủ tục đăng ký.

Điều kiện bảo hộ bí mật kinh doanh bao gồm:

- Không phải là hiểu biết thông thường và không dễ dàng có được;

- Khi được sử dụng trong kinh doanh sẽ tạo cho người nắm giữ bí mật kinh doanh lợi thế so với người không nắm giữ hoặc không sử dụng bí mật kinh doanh đó;

- Được chủ sở hữu bảo mật bằng các biện pháp cần thiết để bí mật kinh doanh đó không bị bộc lộ và không dễ dàng tiếp cận được.

Các đối tượng không được bảo hộ với danh nghĩa bí mật kinh doanh bao gồm:

- Bí mật về nhân thân;

- Bí mật về quản lý nhà nước;

- Bí mật về quốc phòng, an ninh;

- Thông tin bí mật khác không liên quan đến kinh doanh.

Hình thức bảo hộ bí mật kinh doanh có ưu điểm sau:

- Giúp chủ sở hữu giữ được bí mật sáng tạo ra công thức, bí mật công nghệ hay toàn bộ những thành phần, điều kiện để tạo ra công thức đó;

- Không cần phải đăng ký tại cơ quan nhà nước;

- Thời hạn bảo hộ không bị xác định hay giới hạn.

Tuy vậy, hình thức bảo hộ này cũng có nhược điểm là có thể có khó khăn trong bảo vệ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, chủ sở hữu phải thực hiện các biện pháp để bảo mật cho công thức pha chế đó. Trường hợp nếu người khác giải mã ngược ra công thức một cách hợp pháp, cạnh tranh lành mạnh tức là công thức không còn là bảo mật thì việc bảo hộ bí mật kinh doanh cũng sẽ chấm dứt.

 

4. Bảo hộ sáng chế/ giải pháp hữu ích cho công thức pha chế

Sáng chế là giải pháp kỹ thuật dưới dạng sản phẩm hoặc quy trình nhằm giải quyết một vấn đề xác định bằng việc ứng dụng các quy luật tự nhiên.

Công thức pha chế có thể được bảo hộ dưới danh nghĩa sáng chế nếu đáp ứng các quy định về đối tượng và điều kiện bảo hộ sáng chế. Công thức pha chế phải được thể hiện bằng một tập hợp các thông tin xác định cách thức tiến hành một quá trình pha chế, được đặc trưng bởi các dấu hiệu (đặc điểm) về trình tự, thành phần, biện pháp, phương tiện thực hiện các thao tác nhằm đạt được hiệu quả của công thức.

Quyền sở hữu công nghiệp đối với sáng chế được xác lập trên cơ sở quyết định cấp văn bằng bảo hộ của Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam theo thủ tục đăng ký sáng chế theo Luật Sở hữu trí tuệ hoặc công nhận đăng ký quốc tế theo điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

Điều kiện bảo hộ sáng chế:

- Sáng chế được bảo hộ dưới hình thức cấp Bằng độc quyền sáng chế nếu đáp ứng các điều kiện về tính mới; trình độ sáng tạo và khả năng áp dụng công nghiệp.

- Sáng chế được bảo hộ dưới hình thức cấp Bằng độc quyền giải pháp hữu ích nếu đáp ứng các điều kiện về tính mới; không phải là hiểu biết thông thường và khả năng áp dụng công nghiệp.

Các đối tượng không được bảo hộ dưới danh nghĩa sáng chế bao gồm:

Các đối tượng không được bảo hộ dưới danh nghĩa sáng chế được quy định trong Điều 59 Luật Sở hữu trí tuệ. Cụ thể là:

- Phát minh, lý thuyết khoa học, phương pháp toán học;

- Sơ đồ, kế hoạch, quy tắc và phương pháp để thực hiện các hoạt động trí óc, huấn luyện vật nuôi, thực hiện trò chơi, kinh doanh; chương trình máy tính;

- Cách thức thể hiện thông tin;

- Giải pháp chỉ mang đặc tính thẩm mỹ;

- Giống thực vật, giống động vật;

- Quy trình sản xuất thực vật, động vật chủ yếu mang bản chất sinh học mà không phải là quy trình vi sinh;

- Phương pháp phòng ngừa, chẩn đoán và chữa bệnh cho người và động vật.

Hình thức bảo hộ sáng chế có các ưu điểm sau:

- Khi được cấp Bằng độc quyền sáng chế, chủ sở hữu sáng chế có quyền sử dụng độc quyền và ngăn cấm người khác sử dụng sáng chế đã được bảo hộ

- Thời gian bảo hộ kéo dài 20 năm bắt đầu từ ngày cấp văn bằng bảo hộ tính từ ngày nộp đơn.

Tuy nhiên, hình thức bảo hộ này có nhược điểm là sau khi đăng ký sáng chế sẽ bị bộc lộ công khai. Trường hợp người khác giải mã ngược ra sáng chế một cách hợp pháp thì họ được phép sử dụng mà không bị coi là xâm phạm quyền đối với sáng chế đó.

Trên đây là bài viết về nội dung đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ cho công thức pha chế, Luật Minh Khuê mong muốn gửi đến Quý khách hàng các thông tin hữu ích. Để được hỗ trợ các vấn đề pháp luật liên quan đến lĩnh vực sở hữu trí tuệ, Quý khách hàng vui lòng liên hệ chúng tôi qua số điện thoại: 0986.386.648 hoặc gửi yêu cầu đến email: lienhe@luatminhkhue.vn. Để được tư vấn hỗ trợ các vấn đề pháp luật khác, Quý khách hàng vui lòng liên hệ: 1900.6162, chúng tôi luôn sẵn sàng giải đáp!