Đánh giá xếp loại công chức nghỉ ốm và nghỉ thai sản từ 1/1/2026 theo Nghị định 335

Sự ra đời của Nghị định số 335/2025/NĐ-CP ngày 21/12/2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình cải cách chế độ công vụ, công chức tại Việt Nam. Văn bản này không chỉ đơn thuần thay thế các quy định cũ tại Nghị định số 90/2020/NĐ-CP mà còn tái định nghĩa toàn bộ quy trình, phương pháp và triết lý đánh giá nhân sự trong khu vực công. Từ ngày 01/01/2026, việc đánh giá xếp loại công chức sẽ chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình định tính, dựa trên nhận xét cảm tính sang mô hình định lượng, gắn chặt với sản phẩm đầu ra và hiệu quả công việc thực tế. Trong bối cảnh đó, các nhóm đối tượng đặc thù như công chức nghỉ ốm đau dài ngày và nghỉ thai sản nhận được sự quan tâm đặc biệt nhằm đảm bảo tính nhân văn của chính sách xã hội mà không làm mất đi tính nghiêm minh của công tác quản lý cán bộ.

1. Sự chuyển đổi mô hình đánh giá công chức theo Nghị định 335/2025/NĐ-CP

Nghị định 335/2025/NĐ-CP được ban hành trong kỷ nguyên đẩy mạnh chuyển đổi số và quản trị công hiện đại. Phạm vi điều chỉnh của văn bản bao quát toàn bộ các cơ quan hành chính nhà nước, các cơ quan của Đảng, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội từ cấp trung ương đến cấp xã. Điểm cốt lõi của sự thay đổi này là việc thiết lập hệ thống theo dõi, đánh giá thường xuyên theo tháng hoặc quý, thay vì chỉ tập trung vào một kỳ đánh giá duy nhất vào cuối năm như trước đây.

Triết lý mới đặt trọng tâm vào "đơn vị sản phẩm/công việc chuẩn", cho phép lượng hóa cụ thể khối lượng công việc của từng vị trí việc làm. Điều này tạo ra một hệ thống điểm số khách quan, giúp cấp có thẩm quyền có cái nhìn xuyên suốt về quá trình cống hiến của công chức thay vì bị ảnh hưởng bởi những sự kiện cục bộ tại thời điểm đánh giá. Đối với công chức, việc này giúp họ tự theo dõi được tiến độ và chất lượng công việc của bản thân, từ đó có những điều chỉnh kịp thời để hoàn thành mục tiêu năm.

Nguyên tắc đánh giá mới đòi hỏi sự công bằng tuyệt đối giữa các nhóm đối tượng. Việc đánh giá không chỉ dựa trên kết quả hoàn thành nhiệm vụ mà còn phải xem xét các yếu tố về phẩm chất chính trị, đạo đức và ý thức kỷ luật. Đối với những người nghỉ chế độ bảo hiểm xã hội, Nghị định 335/2025/NĐ-CP đã có những quy định chi tiết để đảm bảo thời gian nghỉ hợp pháp không trở thành rào cản đối với quyền lợi chính đáng của họ.

2. Đánh giá xếp loại công chức trong trường hợp nghỉ ốm đau dài ngày

Vấn đề công chức nghỉ ốm đau dài ngày luôn là một thách thức trong quản trị nhân sự, đặc biệt là khi phải cân bằng giữa quyền lợi sức khỏe của cá nhân và yêu cầu về tiến độ công việc của tổ chức. Nghị định 335/2025/NĐ-CP đã làm rõ các điều kiện và phương pháp đánh giá cho đối tượng này một cách khoa học.

Điều kiện thời gian làm việc thực tế và cơ sở đánh giá

Theo quy định chung, công chức có thời gian công tác trong năm chưa đủ 06 tháng thì thông thường sẽ không thực hiện việc xếp loại chất lượng. Tuy nhiên, một ngoại lệ quan trọng được thiết lập tại Điều 11 của Nghị định là đối với trường hợp nghỉ ốm theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội. Điều này có nghĩa là công chức nghỉ ốm, dù tổng thời gian làm việc thực tế trong năm không đủ 6 tháng, vẫn được xem xét đánh giá và xếp loại chất lượng dựa trên những tháng họ có mặt và làm việc tại cơ quan.

Việc phân tích trường hợp nghỉ ốm dưới và trên 3 tháng theo logic của Nghị định 335/2025/NĐ-CP không còn phụ thuộc vào con số 3 tháng một cách cứng nhắc như các văn bản hướng dẫn trước đây. Thay vào đó, trọng tâm nằm ở "kết quả xếp loại chất lượng của thời gian làm việc thực tế". Nếu công chức nghỉ ốm dưới 3 tháng, họ vẫn có đủ quỹ thời gian để tích lũy điểm số cao nếu năng suất làm việc trong các tháng còn lại đạt hiệu quả đột xuất. Ngược lại, nếu nghỉ ốm trên 3 tháng (ví dụ nghỉ 7-8 tháng do bệnh hiểm nghèo), việc đánh giá vẫn diễn ra dựa trên kết quả của 4-5 tháng làm việc thực tế đó.

Miễn đánh giá và bảo vệ quyền lợi công chức nghỉ bệnh

Quy định này ngăn chặn tình trạng công chức bị "bỏ quên" trong các đợt xét thi đua, khen thưởng chỉ vì không may gặp vấn đề về sức khỏe. Tuy nhiên, việc đánh giá vẫn phải tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về chất lượng sản phẩm đầu ra trong thời gian làm việc. Nếu trong thời gian đi làm, công chức không hoàn thành các chỉ tiêu công việc đã cam kết, họ vẫn có thể bị xếp loại ở mức "Hoàn thành nhiệm vụ" hoặc thấp hơn tùy theo điểm số thực tế đạt được.

Để được hưởng chế độ này, công chức nghỉ ốm phải cung cấp đầy đủ hồ sơ bệnh án, giấy xác nhận của cơ sở y tế có thẩm quyền và đảm bảo các thủ tục hưởng chế độ bảo hiểm xã hội đúng quy định. Đây là căn cứ pháp lý duy nhất để cấp có thẩm quyền xác định thời gian vắng mặt là hợp pháp và áp dụng cơ chế đánh giá đặc thù.

3. Cơ chế đánh giá xếp loại đối với công chức nghỉ thai sản từ năm 2026

Chính sách đối với công chức nghỉ thai sản trong Nghị định 335/2025/NĐ-CP thể hiện rõ nét tư duy bảo vệ quyền lợi phụ nữ và thúc đẩy bình đẳng giới trong khu vực công. Việc nghỉ thai sản là một quyền lợi hiến định và được cụ thể hóa trong các văn bản luật chuyên ngành, do đó công tác đánh giá xếp loại phải được thực hiện theo hướng tạo điều kiện tối đa cho nhóm đối tượng này.

Nguyên tắc tính thời gian công tác và bảo lưu kết quả

Nghị định 335/2025/NĐ-CP khẳng định thời gian nghỉ thai sản theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội được tính vào thời gian công tác để đánh giá, nhưng kết quả xếp loại sẽ dựa trên hiệu quả của thời gian làm việc thực tế. Đây là một sự điều chỉnh tinh tế: thời gian nghỉ không bị coi là "thời gian trống" để loại bỏ công chức khỏi danh sách đánh giá, nhưng cũng không thể lấy kết quả của những tháng nghỉ để chấm điểm công việc.

Một điểm đáng lưu ý là quy trình lấy kết quả xếp loại. Đối với công chức nghỉ thai sản trọn vẹn trong một năm đánh giá (trường hợp hiếm gặp nhưng có thể xảy ra khi nghỉ gối đầu giữa hai lần sinh hoặc nghỉ dưỡng sức dài ngày), cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét dựa trên kết quả xếp loại của năm liền kề trước đó hoặc các minh chứng về năng lực trong thời gian gần nhất để làm căn cứ thực hiện các chính sách cán bộ. Tuy nhiên, trong phần lớn các trường hợp, việc đánh giá sẽ dựa trên các tháng làm việc thực tế trước khi nghỉ hoặc sau khi quay lại làm việc trong năm đó.

Ưu tiên trong thi đua và khen thưởng

Công chức nghỉ thai sản không bị hạn chế ở mức xếp loại "Hoàn thành nhiệm vụ". Nếu trong thời gian làm việc thực tế, họ đạt được các thành tích xuất sắc, có sáng kiến được công nhận hoặc điểm số trung bình các tháng làm việc đạt từ 90 điểm trở lên, họ hoàn toàn đủ điều kiện để được xếp loại "Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ". Điều này đảm bảo rằng việc sinh con không làm gián đoạn lộ trình thăng tiến và cơ hội nhận tiền thưởng của công chức nữ.

Sự kết hợp giữa Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Nghị định 335/2025/NĐ-CP tạo thành một hệ thống bảo vệ kép. Trong khi Luật Bảo hiểm xã hội đảm bảo về thu nhập trợ cấp, thì Nghị định 335 đảm bảo về vị thế chính trị và sự ghi nhận nỗ lực nghề nghiệp của công chức.

4. Quy trình và hệ thống hồ sơ đánh giá xếp loại theo tiêu chuẩn mới

Từ năm 2026, quy trình đánh giá xếp loại công chức sẽ không còn là một đợt vận động cuối năm mà trở thành một hoạt động quản trị dữ liệu liên tục. Quy trình này được thiết kế để đảm bảo tính minh bạch, giảm thiểu các yếu tố nể nang, né tránh.

Các bước tự đánh giá và thẩm quyền quyết định

Quy trình đánh giá gồm các bước cơ bản được thực hiện định kỳ và hằng năm:

• Theo dõi và ghi nhận thường xuyên: Hằng tháng hoặc hằng quý, công chức thực hiện việc cập nhật kết quả công việc vào phần mềm quản lý hoặc Phiếu theo dõi đánh giá (Mẫu số 01). Đây là bước quan trọng nhất vì nó tạo ra minh chứng cho từng sản phẩm hoàn thành.
• Tự đánh giá cuối năm: Công chức căn cứ vào điểm trung bình cả năm để tự đề xuất mức xếp loại trong Phiếu xếp loại chất lượng (Mẫu số 02). Đối với công chức nghỉ ốm, thai sản, họ chỉ tổng hợp điểm của các tháng làm việc thực tế.
• Lấy ý kiến tập thể: Tổ chức các cuộc họp tại đơn vị để nhận xét, đánh giá. Ý kiến của đồng nghiệp và lãnh đạo trực tiếp sẽ là kênh tham chiếu quan trọng để xác nhận các tiêu chí định tính về thái độ, đạo đức.
• Cấp có thẩm quyền quyết định: Người đứng đầu cơ quan sử dụng công chức hoặc cơ quan quản lý công chức sẽ ban hành quyết định xếp loại cuối cùng. Đối với lãnh đạo quản lý, mức xếp loại cá nhân không được cao hơn mức xếp loại của tổ chức mà họ phụ trách.

Mẫu phiếu đánh giá và ứng dụng công nghệ số

Nghị định 335/2025/NĐ-CP ban hành kèm theo các mẫu biểu chuẩn hóa tại Phụ lục II. Mẫu số 01 được dùng để theo dõi hằng tháng, ghi nhận điểm số lượng, chất lượng và tiến độ của từng đầu việc. Mẫu số 02 là Phiếu xếp loại chất lượng năm, nơi tổng hợp toàn bộ quá trình công tác.

Việc ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số là bắt buộc trong quá trình này. Hệ thống phần mềm sẽ tự động tính toán điểm trung bình từ các kỳ đánh giá tháng/quý, giúp loại bỏ các sai sót thủ công và đảm bảo tính thống nhất trong toàn cơ quan. Đối với công chức nghỉ chế độ, hệ thống sẽ có tính năng đánh dấu "Special Case" (trường hợp đặc biệt) để không tính các tháng nghỉ vào mẫu số chung khi chia trung bình điểm, từ đó bảo vệ điểm số thực tế của họ.

5. Ảnh hưởng của kết quả xếp loại đến lương, phụ cấp và sự nghiệp

Trong hệ thống công vụ mới, kết quả xếp loại chất lượng không chỉ mang tính danh dự mà còn là chìa khóa mở ra các quyền lợi kinh tế và cơ hội thăng tiến. Sự liên kết chặt chẽ này tạo ra động lực thực chất để công chức phấn đấu.

Mối liên hệ với nâng lương và thu nhập tăng thêm

Kết quả xếp loại "Hoàn thành nhiệm vụ" trở lên là điều kiện tiên quyết để được xét nâng bậc lương thường xuyên theo định kỳ 3 năm (đối với ngạch chuyên viên và tương đương) hoặc 2 năm (đối với ngạch cán sự và tương đương). Nếu công chức đạt mức "Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ", họ có thể được xem xét nâng lương trước thời hạn nếu đáp ứng các điều kiện về lập thành tích xuất sắc theo quy chế của cơ quan.

Từ năm 2026, kết quả đánh giá hằng quý sẽ là căn cứ trực tiếp để chi trả thu nhập tăng thêm và tiền thưởng. Điều này có nghĩa là công chức làm việc tốt trong 6 tháng đầu năm, sau đó nghỉ thai sản 6 tháng cuối năm, vẫn nhận được đầy đủ tiền thưởng và thu nhập tăng thêm của giai đoạn 6 tháng đầu năm đó. Đây là một sự tiến bộ lớn so với trước đây khi tiền thưởng thường được xét chung cho cả năm và những người nghỉ chế độ thường chịu thiệt thòi.

Hệ quả pháp lý của mức "Không hoàn thành nhiệm vụ"

Ngược lại, nếu bị xếp loại "Không hoàn thành nhiệm vụ", công chức sẽ phải đối mặt với những hệ quả nghiêm trọng:

• Kéo dài thời hạn nâng lương: Thời gian xét nâng bậc lương thường xuyên bị kéo dài từ 06 tháng đến 12 tháng.
• Bố trí công tác: Cơ quan có thể xem xét chuyển sang vị trí việc làm thấp hơn hoặc không thực hiện quy hoạch, bổ nhiệm trong thời hạn quy định.
• Chế độ thôi việc: Nếu có 02 năm liên tiếp bị xếp loại "Không hoàn thành nhiệm vụ", cơ quan có thẩm quyền sẽ giải quyết cho thôi việc.

Đối với công chức nghỉ ốm quá thời hạn mà không có lý do chính đáng hoặc không cung cấp được hồ sơ bệnh án hợp lệ, dẫn đến việc bỏ bế nhiệm vụ, họ sẽ bị đánh giá điểm thấp (dưới 50 điểm) và rơi vào diện không hoàn thành nhiệm vụ. Nghị định 335/2025/NĐ-CP nhấn mạnh rằng các yếu tố khách quan, bất khả kháng (như tai nạn, bệnh tật hiểm nghèo) sẽ được xem xét thấu đáo, nhưng sự thiếu hụt trách nhiệm cá nhân sẽ bị xử lý nghiêm minh.

Việc thực hiện nghiêm túc các quy định này không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là quyền lợi chính trị của mỗi công chức. Sự minh bạch trong đánh giá sẽ tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh, nơi những giá trị thực chất được tôn vinh và những hạn chế được khắc phục kịp thời, hướng tới một nền công vụ liêm chính và hiệu quả.