Đi cai nghiện có được dụng điện thoại không?

Trong xã hội hiện đại, điện thoại di động không chỉ là một công cụ liên lạc mà còn là một phần không thể thiếu của cuộc sống. Đối với nhiều người, việc bị tước đi chiếc điện thoại có thể được coi là một sự cô lập hoặc hình phạt. Tuy nhiên, trong bối cảnh điều trị nghiện, đây lại là một yếu tố trị liệu cốt lõi, được các cơ sở chuyên môn áp dụng một cách có chủ đích. Bài viết này đi sâu vào phân tích lý do đằng sau quy định nghiêm ngặt này tại Việt Nam, từ cơ sở pháp lý vững chắc, các nguyên lý tâm lý và trị liệu, đến các cân nhắc về an ninh và an toàn. Đồng thời, bài viết cũng cung cấp một cái nhìn toàn diện bằng cách so sánh với các mô hình quốc tế và đưa ra những lời khuyên thiết thực cho người thân, nhằm cung cấp một nguồn thông tin đáng tin cậy, chuyên sâu và hữu ích, đáp ứng các tiêu chuẩn cao nhất về tính chuyên môn và thẩm quyền.

1. Đi cai nghiện có được sử dụng điện thoại không?

Căn cứ Điểm 9 Điều 3 Thông tư 10/2020/TT-BCA cũng như quy chế nội bộ của các cơ sở cai nghiện người đang điều trị không được phép sử dụng điện thoại di động, máy tính bảng hoặc các thiết bị điện tử có chức năng liên lạc, ghi âm, ghi hình khác. Quy định này được áp dụng một cách nghiêm ngặt tại các cơ sở cai nghiện bắt buộc và cũng được nhiều cơ sở cai nghiện tự nguyện áp dụng để đảm bảo hiệu quả điều trị và duy trì an ninh trật tự.

Sự nghiêm cấm này không phải là một quy tắc tùy tiện mà là sự phản ánh của các mục tiêu điều trị và quản lý rõ ràng. Việc pháp luật hóa một quy định về vật dụng cấm cho thấy tầm quan trọng mà nhà nước đặt vào việc tạo ra một môi trường cô lập, có kiểm soát như một yếu tố then chốt cho sự thành công của quá trình phục hồi. Lệnh cấm này có nguồn gốc từ nhu cầu bảo mật thông tin và an ninh nội bộ của các cơ sở giam giữ, và trong bối cảnh cai nghiện, nó được mở rộng để phục vụ mục đích trị liệu: loại bỏ sự phân tâm và các yếu tố kích hoạt có thể gây hại cho quá trình phục hồi.

2. Các quy định pháp luật về cơ sở cai nghiện

2.1. Quy định đối với cơ sở cai nghiện bắt buộc

Pháp luật Việt Nam quy định rõ danh mục các đồ vật bị cấm mang vào các cơ sở giam giữ, trong đó có các cơ sở cai nghiện bắt buộc. Các văn bản pháp lý như Thông tư 10/2020/TT-BCA và các văn bản liên quan quy định rõ ràng rằng các thiết bị thông tin liên lạc cá nhân, phương tiện ghi âm, ghi hình bị cấm hoàn toàn. Việc đưa các vật phẩm này vào cơ sở cai nghiện có thể bị xử lý nghiêm khắc.

Các hành vi vi phạm quy định này có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, và trong một số trường hợp, nếu hành vi đó có dấu hiệu cấu thành tội phạm hình sự (ví dụ: liên quan đến tổ chức sử dụng ma túy, buôn lậu chất cấm), người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều này thể hiện sự quyết liệt của pháp luật trong việc bảo vệ môi trường điều trị và ngăn chặn các hành vi tiếp tay cho việc tái sử dụng ma túy.

2.2. Quy định đối với cơ sở cai nghiện tự nguyện

Mặc dù các cơ sở cai nghiện tự nguyện không phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về vật dụng cấm như cơ sở bắt buộc, hầu hết các cơ sở tư nhân đều tự xây dựng quy chế nội bộ tương tự để đảm bảo hiệu quả điều trị. Các văn bản pháp luật như Nghị định 116/2021/NĐ-CP của Chính phủ không đề cập trực tiếp đến việc cấm điện thoại, nhưng nghiêm cấm các hành vi vi phạm quy trình điều trị, gián tiếp ủng hộ một môi trường trị liệu có kỷ luật cao. Mức độ kiểm soát có thể khác nhau tùy thuộc vào chính sách của từng trung tâm. Một số trung tâm có thể cho phép học viên sử dụng điện thoại có giới hạn vào những giai đoạn nhất định của quá trình điều trị hoặc theo lịch trình cụ thể, nhưng sự linh hoạt này rất hiếm và chỉ áp dụng trong các trường hợp đặc biệt.

3. Tại sao sử dụng điện thoại lại bị cấm ở trung tâm cai nghiện?

3.1. Lý do trị liệu và tâm lý

Việc cấm điện thoại là một phần không thể thiếu của liệu trình phục hồi. Môi trường cai nghiện được thiết kế để giúp người nghiện thoát khỏi sự phụ thuộc vào chất kích thích và tập trung vào việc phục hồi sức khỏe thể chất và tinh thần.

Giảm thiểu yếu tố gây xao nhãng và kích hoạt (Triggers):

• Gây xao nhãng: Việc liên tục kiểm tra điện thoại, lướt mạng xã hội hoặc chơi game làm gián đoạn nghiêm trọng quá trình điều trị. Nó khiến người cai nghiện không thể tập trung vào các liệu pháp tâm lý, tư vấn nhóm, hoặc các hoạt động phục hồi khác.
• Kích hoạt: Các cuộc gọi, tin nhắn, hoặc hình ảnh trên mạng xã hội có thể là yếu tố kích hoạt nguy hiểm. Chúng nhắc nhở người cai nghiện về những mối quan hệ cũ, môi trường sử dụng ma túy, hoặc những cảm xúc tiêu cực đã từng dẫn đến việc sử dụng chất cấm, làm tăng nguy cơ tái nghiện [9].

Mối liên kết giữa nghiện ma túy và nghiện điện thoại:

• Cơ chế Dopamine: Khoa học đã chỉ ra rằng nghiện điện thoại di động và nghiện ma túy có một số điểm tương đồng đáng ngạc nhiên trong cách chúng tác động lên não bộ. Cả hai đều kích hoạt mạnh mẽ trung tâm khoái cảm của não, dẫn đến sự gia tăng bài tiết dopamine. Điều này tạo ra một "vòng lặp phần thưởng" tương tự, khiến người dùng luôn khao khát cảm giác hưng phấn tức thời.
• Tính chất gây nghiện hành vi: Điện thoại không chỉ là một công cụ; nó có thể trở thành một dạng nghiện hành vi, giống như nghiện game hoặc cờ bạc, và có thể gây ra những vấn đề sức khỏe tâm thần tương tự như trầm cảm và lo âu. Một chuyên gia hàng đầu về trị liệu cai nghiện thậm chí đã ví tác hại của điện thoại thông minh đối với trẻ em không khác gì ma túy hay rượu. Việc cấm điện thoại là một bước cần thiết để giải quyết cả hai dạng nghiện này một cách đồng thời, giúp người cai nghiện học cách đối phó với sự cô đơn và cảm giác trống rỗng mà không cần đến sự kích thích tức thời từ công nghệ.

3.2. Lý do an ninh và an toàn

Ngoài mục đích trị liệu, lệnh cấm điện thoại còn đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh và an toàn tại các cơ sở cai nghiện. Các quy định này nhằm:

• Ngăn chặn liên lạc với bên ngoài: Hạn chế liên hệ với những đối tượng có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình cai nghiện, ví dụ như những người buôn bán ma túy, hoặc những người bạn cũ có thể kích động việc tái sử dụng.
• Bảo mật thông tin và quyền riêng tư: Cấm ghi âm, ghi hình nhằm bảo vệ hình ảnh, thông tin cá nhân của các học viên khác và nhân viên tại trung tâm. Đây là một yêu cầu pháp lý  và cũng là một yếu tố đạo đức để tạo ra một môi trường an toàn và tin cậy cho quá trình phục hồi, nơi mà học viên có thể chia sẻ và tham gia các hoạt động trị liệu mà không phải lo lắng về việc bị ghi lại.

4. Cách để giữ liên lạc khi không có điện thoại

Việc không có điện thoại không đồng nghĩa với việc bị cô lập hoàn toàn. Thay vào đó, các cơ sở cai nghiện cung cấp các kênh liên lạc truyền thống nhưng có giá trị và ý nghĩa lớn hơn, khuyến khích sự tương tác trực tiếp, có ý thức.

4.1. Sử dụng điện thoại công cộng của trung tâm

Các cơ sở cai nghiện bắt buộc thường có hệ thống điện thoại công cộng có giám sát, được sắp xếp theo lịch cố định để học viên có thể gọi điện về cho gia đình. Các cuộc gọi thường có giới hạn về thời gian và tần suất và được nhân viên trung tâm giám sát để đảm bảo nội dung cuộc gọi mang tính xây dựng, hỗ trợ quá trình phục hồi.

4.2. Hình thức thăm gặp trực tiếp

Đây là kênh liên lạc phổ biến và hiệu quả nhất. Các cơ sở cai nghiện có quy định cụ thể về việc thăm gặp, thường là định kỳ (ví dụ: một lần một tuần), tại phòng thăm gặp của cơ sở. Quy định này không chỉ để quản lý mà còn có mục đích trị liệu: khuyến khích sự tương tác trực tiếp, có ý thức, loại bỏ sự phụ thuộc vào các hình thức liên lạc ảo. Hơn nữa, việc giới hạn số người (tối đa 3 người) và kiểm tra giấy tờ kỹ lưỡng nhằm ngăn chặn việc "thẩm lậu" ma túy hoặc các vật phẩm cấm khác vào cơ sở, bảo vệ môi trường an toàn cho tất cả học viên.

Thời gian: Thường không quá 02 giờ mỗi lần, tối đa 04 giờ nếu được Giám đốc cơ sở đồng ý. Một số trung tâm quy định học viên phải ở trong cơ sở ít nhất 15 ngày mới được thăm gặp.

Số lượng người: Tối đa 03 thân nhân được phép thăm gặp.

Thủ tục: Người đến thăm phải xuất trình giấy tờ tùy thân và giấy tờ chứng minh quan hệ với người đang cai nghiện (như sổ hộ khẩu, giấy đăng ký kết hôn).

4.3. Thư từ tay

Mặc dù chậm hơn, việc viết và nhận thư từ tay mang lại giá trị tinh thần lớn và giúp người cai nghiện duy trì kết nối với thế giới bên ngoài một cách có ý thức. Thư từ đều được kiểm tra bởi nhân viên trung tâm trước khi trao cho học viên để đảm bảo nội dung phù hợp với quá trình phục hồi.

Bảng 1:  So sánh chính sách sử dụng điện thoại giữa các mô hình cai nghiện

Bảng 2: Tóm tắt các kênh liên lạc thay thế tại cơ sở cai nghiện

5. Tương lai của công nghệ trong điều trị cai nghiện

5.1. Công nghệ như một công cụ hỗ trợ phục hồi

Mặc dù điện thoại có thể là một yếu tố gây nghiện và kích hoạt, một số nghiên cứu và mô hình điều trị tiên tiến trên thế giới lại đang sử dụng công nghệ như một công cụ hỗ trợ phục hồi. Có một sự nghịch lý khi công nghệ vừa là "nguồn gốc" của một số dạng nghiện hành vi vừa có thể trở thành một "giải pháp" trị liệu. Một số ứng dụng trị liệu kỹ thuật số (digital therapeutics) được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, như Pear reSET-O, cung cấp các chương trình trị liệu nhận thức hành vi (CBT) qua điện thoại. Các ứng dụng này giúp người nghiện theo dõi quá trình cai nghiện, quản lý cơn thèm thuốc, và kết nối với các nhóm hỗ trợ đồng đẳng. Các tổ chức như Hazelden Betty Ford Foundation cũng cung cấp các dịch vụ trị liệu ảo, chứng minh rằng công nghệ có thể được tích hợp một cách có kiểm soát để duy trì việc điều trị và hỗ trợ từ xa.

Một mô hình lý tưởng có thể bao gồm việc cấm hoàn toàn trong giai đoạn đầu của quá trình điều trị, nhưng sau đó cho phép sử dụng có kiểm soát các công cụ hỗ trợ trị liệu được phê duyệt trong giai đoạn phục hồi. Việc loại bỏ hoàn toàn điện thoại, mặc dù hiệu quả trong giai đoạn đầu, có thể không chuẩn bị tốt cho người cai nghiện khi họ tái hòa nhập xã hội.

5.2. Cơ chế kiểm soát và giám sát trong tương lai

Thay vì cấm hoàn toàn, các trung tâm cai nghiện có thể xem xét các mô hình cho phép sử dụng công nghệ một cách có kiểm soát, tương tự như các trung tâm tại Anh và Mỹ. Các mô hình này có thể bao gồm:

• Điện thoại chỉ có tính năng cơ bản: Chỉ cho phép sử dụng các thiết bị đơn giản, chỉ có chức năng gọi và nhắn tin, không có internet, camera, hoặc các ứng dụng giải trí.
• Ứng dụng được phê duyệt: Cung cấp cho học viên các điện thoại hoặc máy tính bảng đã được cài sẵn các ứng dụng hỗ trợ phục hồi được chuyên gia phê duyệt, giúp họ theo dõi trạng thái, thực hành chánh niệm, và kết nối với các nhóm hỗ trợ.
• Giám sát chặt chẽ: Sử dụng các giải pháp công nghệ như mã vạch, nhận diện khuôn mặt để quản lý việc sử dụng thiết bị, đảm bảo tuân thủ các quy tắc bảo mật và riêng tư.

Tương lai của việc cai nghiện có thể là sự kết hợp hài hòa giữa các liệu pháp truyền thống và việc sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm. Điều này không chỉ giúp người nghiện phục hồi hiệu quả hơn mà còn chuẩn bị cho họ một cuộc sống mới trong thế giới hiện đại.

6. Kết luận

Tóm lại, đi cai nghiện không được dùng được dùng điện thoại, là một phần thiết yếu của liệu trình điều trị toàn diện. Lệnh cấm này không phải là một hình phạt mà là một công cụ mạnh mẽ giúp người cai nghiện tập trung, tránh xa các yếu tố gây hại và có cơ hội tốt nhất để phục hồi. Nó bảo vệ họ khỏi sự xao nhãng, các yếu tố kích hoạt và các mối đe dọa an ninh, đồng thời giúp họ học cách đối phó với sự cô đơn và cảm giác trống rỗng mà không cần đến sự kích thích tức thời từ công nghệ.

Đối với người thân, thay vì lo lắng về việc không thể liên lạc, điều quan trọng là phải tin tưởng vào quy trình của trung tâm và tận dụng các kênh liên lạc thay thế. Sự hỗ trợ từ gia đình, thể hiện qua các chuyến thăm và thư từ, là yếu tố quyết định sự thành công trong quá trình điều trị.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 hoặc gửi qua email  để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.