1. Lãnh hải là gì?

Đi qua không gây hại trong lãnh hải là gì? Quy định về đi qua lãnh hải

Điều 2 Công ước luật biển năm 1982 định nghĩa về lãnh hải như sau:

1. Chủ quyền của quốc gia ven biển được mở rộng ra ngoài lãnh thổ và nội thủy của mình và trong trường hợp một quốc gia quần đảo, ra ngoài vùng nước quần đao đến một vùng biển tiếp liền gọi là lãnh hải.

2. Chủ quyền này được mở rộng đến vùng trời trên lãnh hải cũng như đến đáy và lòng đất dưới đáy của vùng biển này. 

Chủ quyền của quốc gia ven biển trên lãnh hải không phải là tuyệt đối như trên vùng nội thủy do có sự thừa nhận đi qua không gây hại của tàu thuyền nước ngoài trong lãnh hải. 

Với các đảo thuộc chủ quyền của quốc gia ven bờ, nhưng không nằm trong giới hạn lãnh hải chung của bờ biển đất liền và tuân thủ đúng các quy định về đảo là "vùng đất tự nhiên có nước bao bọc, khi thủy triều lên, vùng đất này vẫn ở trên mặt nước...", quốc gia có quyền hoạch định các vùng biển như đối với các vùng lãnh thổ của đất liền khác

* Cách xác định lãnh hải

Việc quy định một chiều rộng rõ ràng cụ thể cho vùng lãnh hải là một trong những vấn đề phức tạp của luật biển. Công ước luật biển 1982 đã quy định một cách thống nhất chiều rộng lãnh hải của các quốc gia có biển, đó là:

"Mọi quốc gia đều có quyền ấn định chiều rộng lãnh hải của mình. Chiều rộng này không vượt quá 12 hải lý kể từ đường cơ sở được vạch ra theo đúng Công ước".

Hiện nay, đa số các quốc gia có biển trên thế giới đều xác định chiều rộng lãnh hải là 12. 

Cụ thể, với Việt Nam, tuyên bố của Chính phủ nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam vào ngày 12/5/1977 đã khẳng định rằng:

"Lãnh hải của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam rộng 12 hải lý, ở phía ngoài đường cơ sở nối liền các điểm nhô ra nhất của bờ biển và các điểm ngoài cùng của các đảo ven bờ của Việt Nam...".

Hiện nay, điều này đã được ghi nhận trong Luật biển Việt Nam 2012:  "Lãnh hải là vùng biển có chiều rộng 12 hải lý tính từ đường cơ sở ra phía biển...".

 

2. Đi qua không gây hại là gì?

Đi qua không gây hại hay qua lại vô hại của tàu thuyền nước ngoài trong vùng lãnh hải gắn liền với sự ghi nhận lãnh hải như một vùng biển thuộc chủ quyền hoàn toàn và đầy đủ của quốc gia ven biển trong luật biển quốc tế. 

Đi qua không gây hại là tàu đang di chuyển bình thường, nhanh chóng và liên tục không làm phương hại đến hòa bình, trật tự hay an ninh của nước ven biển. 

Đi qua (passage) là đi ở trong lãnh hải, nhằm mục đích:

- Đi ngang qua nhưng không đi vào nội thủy, không đậu lại trong một vũng tàu hoặc một công trình vảng ở bên ngoài nội thủy, hoặc

- Đi vào hoặc rời khỏi nội thủy, hoặc đậu lại hạy rời khỏi một vũng tàu hay một công trình cảng trong nội thủy.

Việc đi ngang qua phải liên tục và nhanh chóng. Tuy nhiên, việc đi qua bao gồm cả việc dừng lại và thả neo, nhưng chỉ trong trường hợp gặp phải những sự cố thông thường về hàng hải hoặc vì một trường hợp bất khả kháng hay mắc nạn hoặc vì mục đích cứu giúp người, tàu thuyền hay phương tiện bay đang lâm nguy hoặc mắc cạn. 

Việc đi qua là không gây hại, chừng nào nó không làm phương hại đến hòa bình, trật tự hay an ninh của quốc gia ven biển. Việc đi qua không gây hại cần phải được thực hiện theo đúng với các quy định của Công ước luật biển năm 1982 và các quy tắc khác của pháp luậ quốc tế.

Việc đi qua của một tàu thuyền nước ngoài bị coi như phương hại đến hòa bình, trật tự hay an ninh của quốc gia ven biển, nếu như ở trong lãnh hải, tàu thuyền này tiến hành một trong bất kỳ hoạt động được nêu dưới đây:

+ Đe dọa hoặc dùng vũ lực chống lại chính quyền, toàn vẹn lãnh thổ hoặc độc lập chính trị của quốc gia ven biển hay dùng mọi cách khác trái với các nguyên tắc của pháp luật quốc tế đã được nêu trong Hiến chương Liên hợp quốc

+ Luyện tập hoặc diễn tập với bất kỳ kiểu loại vũ khí nào

+ Thu nhập tình báo gây thiệt hại cho quốc phồng hay an ninh của quốc gia ven biển

+ Phóng đi, tiếp nhận hay xếp lên tàu các phương tiện bay

+ Phóng đi, tiếp nhận hay xếp lên tài các phương tiện quân sự

+ Tuyên truyền nhằm làm hại đến quốc phòng hay an ninh của quốc gia ven biển

+ Xếp hoặc dỡ hàng hóa, tiền bạc hay đưa người lên xuống tàu trái với các luật và quy định về hải quan, thuế khoán, y tế hoặc nhập cư của quốc gia ven biển

+ Gây ô nhiễm cố ý và nghiêm trọng, vi phạm Công ước

+ Đánh bắt hải sản

+ Nghiên cứu hay đo đạc

+ Làm rối loạn hoạt động của mọi hệ thống giao thông liên lạc hoặc mọi trang thiết bị hay công trình khác của quốc gia ven biển

+ Mọi hoạt động khác không trực tiếp quan hệ đến việc đi qua

* Lưu ý: Tàu  ngầm và các phương tiện đi ngầm khác buộc phải thả nổi và phải treo cờ quốc tịch

Như vậy,  Đi qua không gây hại trong lãnh hải là việc tàu, thuyền nước ngoài qua lãnh hải nhưng không được xâm phạm tới chủ quyền, an ninh, lợi ích của quốc gia ven bờ. Theo quy định của Công ước luật biển năm 1982, quyền đi qua không gây hại được áp dụng cho cả tàu quân sự và dân sự của tất cả các quốc gia. Khi sử dụng quyền này, tàu thuyền nước ngoài phải tuân thủ luật lệ và các quy định của quốc gia ven bờ về an ninh, an toàn hàng hải, về bảo vệ môi trường biển... Trong những trường hợp đặc biệt, quốc gia ven bờ có thể tạm đình chỉ quyền đi qua không gây hại của tàu thuyền nước ngoài ở một số khu vực nhất định của lãnh hải.

Không phận phía trên vùng lãnh hải không tồn tại quyền đi qua không gây hại của các phương tiện bay của nước ngoài.

 

3. Đi qua không gây hại trong lãnh hải là gì?

Như đã phân tích ở trên, lãnh hải là một bộ phận lãnh thổ của quốc gia ven bờ và thuộc chủ quyền hoàn toàn đầy đủ của quốc gia ven bờ. Một trong những đặc trưng cho tính chất chủ quyền của quốc gia ven biển đối với lãnh hải là quyền di qa không gây hại trong lãnh hải.

Điều 17 Công ước luật biển năm 1982 quy định:

 "Tàu thuyền của tất cả các quốc gia, có biển hay không có biển đều được hưởng quyền đi qua không gây hại trong lãnh hải".

Đi qua không gây hại trong lãnh hải là việc tàu, thuyền nước ngoài qua lãnh hải nhưng không được xâm phạm tới chủ quyền, an ninh, lợi ích kinh tế của quốc gia ven bờ. Theo quy định của Công ước luật biển năm 1982, quyền đi qua không gây hại được áp dụng cho cả tàu quân sự và dân sự của tất cả các quốc gia.

Ngoài việc công nhận việc đi qua không gây hại trong lãnh hải, công ước lauatj biển còn đưa ra những quy định nhằm mục đích đảm bảo sự tôn trọng chủ quyền của quốc gia ven biển. Theo đó, nước ven biển có thể định ra các quy tắc nhằm quản lý, sử dụng, khai thác tài nguyên biển như an toàn hàng hải và thiết bị, công trình, dây cáp, ống dẫn ngầm, đánh bắt cá, bảo vệ môi trường, nghiên cứu khoa học...Khi sử dụng quyền này, tàu thuyền nước ngoài phải tuân thủ luật lệ và các quy định của quốc gia ven bờ về an ninh, về bảo vệ môi trường biển... Trong những trường hợp đặc biệt, quốc gia ven bờ có thể tạm đình chỉ quyền đi qua không gây hại của tàu thuyền nước ngoài ở một số khu vực nhất định của lãnh hải.

Không phận phía trên vùng lãnh hải không tồn tại quyền đi qua không gây hại của các phương tiện bay của nước ngoài. Tức là, đối với không phận phía trên lãnh hải, quốc gia ven bờ có chủ quyền hoàn toàn và tuyệt đối, quyền bay qua không gây hại của các phương tện bay nước ngoài không được thừa thận ở vùng trời. 

* Quyền tài phán của quốc gia ven biển đối với tàu thuyền nước ngoài trong lãnh hải

Đối với tàu thuyền phạm pháp, quốc gia ven biển có thẩm quyền tài phán. 

- Quyền tài phán hình sự trên tàu nước ngoài

(1) Nếu tàu đi từ nội thủy ra lãnh hải

Nước ven biển có quyền áp dụng mọi biện pháp cần thiết để bắt giữ hoặc điều tra vụ vi phạm hình sự xảy ra trên tàu nước ngoài (khaonr 2 Điều 27 Công ước luật biển 1982)

(2) Nếu tàu đi qua lãnh hải

Nước ven biển không được thực hiện quyền tài phán hình sự xảy ra trên tàu nước ngoài, trừ 04 trường hợp sau đây:

+ Nếu hậu quả của vụ vi phạm mở rộng đến nước ven biển

+ Nếu vụ việc có tính chất phá hoại hòa bình của đất nước hay trật tự trong lãnh hải

+ Nếu thuyền trưởng hoặc viên chức ngoại giao, lãnh sự của nước mà tàu mang cờ yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền của nước sở tại giúp đỡ

+ Nếu thấy cần thiết để trấn áp hành vi buôn lậu ma túy hay các chất kích thích (khoản 1 Điều 27 Công ước Luật biển) 

(3) Nếu vụ vi phạm xảy ra trước khi tàu vào lãnh hải

Nước ven biển không được thực hiện một biện pháp nào trên tàu nước ngoài khi tàu đi qua lãnh hải để bắt giữ hay điều tra một vụ vi phạm hình sự xảy ra trước khi con tàu vào lãnh hải mà không đi vào nội thủy.

Lưu ý: Tàu quân sự và tàu nhà nước phi thương mại được hưởng quyền miễn trừ

- Quyền tài phán dân sự đối với tàu nước ngoài

(1) Nếu tàu đang đậu trong lãnh hải/ đang đi qua lãnh ahi sau khi rời nội thủy

Nước ven biển có quyền áp dụng các biện pháp xử phạt hay bảo đảm về dấn ự do luật trong nước quy định. 

(2) Nếu tàu đang đi qua lãnh hải; hoặc để được đi qua vùng biển của nước ven biển

Nước ven biển không được bắt tàu nước ngoài phải dừng lại hay thay đổi hành trình để thực hiện quyền tài phán dân sự đối với một người ở trên tàu. 

Trên đây là bài viết của Luật Minh Khuê gửi đến bạn đọc mang tính chất tham khảo. Trong trường hợp có bất kì thắc mắc nào liên quan đến pháp luật, bạn đọc vui lòng liên hệ tới Tổng đài tư vấn miễn phí theo số 1900.6162 để được hỗ trợ và giải đáp. Trân trọng!.