Điểm mới của dự thảo Luật Đất đai sửa đổi

1. Tại sao phải ban hành Luật Đất đai sửa đổi?

Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, đất đai được coi là một tài nguyên đặc biệt của quốc gia, là nguồn lực cơ bản cho sản xuất, không gian phát triển và đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế-xã hội cũng như bảo đảm an ninh quốc phòng. Việc thực hiện Luật Đất đai năm 2013 đã mang lại những kết quả tích cực trong quản lý và sử dụng đất đai, đóng góp quan trọng cho sự phát triển kinh tế-xã hội và đảm bảo an ninh quốc gia.

Tuy nhiên, trong quá trình thi hành Luật Đất đai năm 2013, đã có những vấn đề tồn tại và hạn chế. Nguồn lực đất đai vẫn chưa được tận dụng hết và bền vững, việc sử dụng đất vẫn còn lãng phí và không hiệu quả. Các vấn đề liên quan đến khiếu nại, tố cáo và vi phạm pháp luật về đất đai cũng diễn biến phức tạp. Hơn nữa, tình trạng suy thoái, ô nhiễm và sạt lở đất ngày càng trở nên nghiêm trọng.

Những vấn đề và hạn chế trên phần nào có nguyên nhân do hệ thống pháp luật chưa đồng bộ và chưa phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cũng như yêu cầu phát triển của đất nước. Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và các quy hoạch liên quan chưa đảm bảo sự thống nhất và đồng bộ. Giá đất chưa phản ánh đúng thực tế thị trường và việc thực hiện pháp luật về đất đai còn có những thiếu sót và chưa được thực hiện một cách nghiêm túc đồng nhất.

Bộ Tài nguyên và Môi trường cho rằng việc sửa đổi Luật Đất đai là cần thiết nhằm khắc phục những hạn chế và vấn đề tồn tại, từ đó tận dụng tối đa nguồn lực đất đai để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, theo tinh thần của Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ XIII của Đảng và Nghị quyết số 18-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII về việc tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý và sử dụng đất, nhằm thúc đẩy phát triển nước ta thành một nước có thu nhập cao.

2. Quan điểm xây dựng Luật Đất đai sửa đổi

Cơ quan soạn thảo xác định quan điểm rằng Luật Đất đai là một đạo luật quan trọng và phức tạp, có tác động đến mọi khía cạnh của đời sống kinh tế-xã hội, quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường của đất nước. Nó đóng vai trò trung tâm trong hệ thống pháp luật về đất đai. Vì vậy, Luật cần được thể chế hóa đầy đủ và kịp thời, tuân thủ các quan điểm và chủ trương của Đảng, và phải thống nhất với các quy định pháp lý khác liên quan đến đất đai trong tổng thể.

Sự sửa đổi Luật Đất đai phải đảm bảo tính nhất quán, ổn định và kế thừa của hệ thống pháp luật đất đai. Nó cần thể chế hóa những vấn đề đã được nghiên cứu và có căn cứ thực tiễn chứng minh là đúng, và điều chỉnh và bổ sung các quy định chưa phù hợp đã được xác định trong quá trình tổng kết thi hành Luật Đất đai.

Đồng thời, cần đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất, tổng thể, chiến lược và bền vững của hệ thống pháp luật và hoàn thiện các quy định để quản lý đất đai theo các chức năng như tài nguyên, tài sản và nguồn lực về diện tích, chất lượng và không gian sử dụng.

Việc phân cấp và phân quyền cần được tăng cường đồng thời thiết lập các cơ chế kiểm soát quyền lực của các cơ quan và cá nhân có thẩm quyền trong quản lý đất đai.

Cần tăng cường vai trò giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị-xã hội và nhân dân.

Cải cách thủ tục hành chính cần được đẩy mạnh, di chuyển trọng tâm từ quản lý bằng các công cụ hành chính sang sử dụng hiệu quả các công cụ kinh tế nhằm thúc đẩy việc sử dụng đất một cách hợp lý, hiệu quả và bền vững.

Cần hiện đại hóa và chuyển đổi số trong công tác quản lý đất đai, dựa trên hệ thống thông tin và dữ liệu đất đai thống nhất, tập trung, phục vụ đa mục tiêu, kết nối từ Trung ương đến địa phương và quản lý biến động của từng thửa đất.

3. Điểm mới của dự thảo Luật Đất đai sửa đổi

Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đã chú trọng thể hiện các định hướng được quy định trong các văn kiện quan trọng như Văn kiện Đại hội Đảng Khóa XIII, các Nghị quyết và kết luận của Đảng cũng như của Quốc hội. Đặc biệt, trong Nghị quyết số 18-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương, đã được thể chế hóa 03 mục tiêu tổng quát, 06 mục tiêu cụ thể, 06 nhóm giải pháp và 08 nhóm chính sách lớn để giải quyết các vấn đề đặt ra từ thực tiễn và phù hợp với xu thế phát triển. Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) cũng bao gồm nhiều nội dung mới, cụ thể:

- Thứ nhất là việc đổi mới và nâng cao chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Đầu tiên, các quy hoạch liên quan đến đất đai bao gồm cả quy hoạch quốc gia, quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch ngành, lĩnh vực sử dụng đất phải được thiết kế sao cho phù hợp, thống nhất, đồng bộ và liên kết chặt chẽ để thúc đẩy sự phát triển của chúng.

Các quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất được lập ở cấp quốc gia, cấp tỉnh và cấp huyện để đáp ứng yêu cầu thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng và bền vững, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nội dung của quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đã được quy định một cách rõ ràng. Đầu tiên, các khu vực sử dụng đất được phân thành ba loại gồm: khu vực quản lý nghiêm ngặt, khu vực hạn chế và khu vực có thể chuyển mục đích sử dụng đất. Thứ hai, quy hoạch sử dụng đất cấp huyện đã xác định vị trí, ranh giới, diện tích thu hồi đất và chuyển mục đích sử dụng đất cho từng thửa đất, đồng thời kết hợp chỉ tiêu sử dụng đất với không gian sử dụng đất.

- Thứ hai, một trong những mục tiêu quan trọng là hoàn thiện các quy định liên quan đến việc giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất. Việc giao đất và cho thuê đất chủ yếu được thực hiện thông qua việc đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu các dự án sử dụng đất.

Thiết lập các quy định chặt chẽ cho các trường hợp không sử dụng đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất.

Hình thức cho thuê đất trả tiền hàng năm là hình thức chủ yếu và quy định cụ thể các trường hợp cho thuê đất trả tiền một lần phù hợp với tính chất và mục đích sử dụng đất, đồng thời đảm bảo nguồn thu ổn định.

Quy định điều kiện giao đất, cho thuê đất và hạn mức sử dụng đất đối với các tổ chức tôn giáo sao cho phù hợp với quỹ đất hiện có của địa phương; đối với các tổ chức tôn giáo sử dụng đất cho mục đích khác, phải trả tiền thuê đất cho Nhà nước theo quy định của pháp luật.

- Thứ ba, quy định cụ thể hơn về các vấn đề liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất. Điều này bao gồm quy định rõ hơn về thẩm quyền, mục đích, phạm vi thu hồi đất, cùng với các điều kiện và tiêu chí cụ thể để thu hồi đất nhằm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia và công cộng.

Hoàn thiện các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất, đặc biệt trong mục đích quốc phòng, an ninh cũng như phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia và công cộng.

Quy định cụ thể việc khai thác hiệu quả các quỹ đất phụ cận để tận dụng nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội, cũng như thiết lập các cơ chế liên quan đến quyền sử dụng đất, điều chỉnh lại đất đai, chỉnh trang đô thị và khu dân cư nông thôn.

- Thứ tư, hoàn thiện cơ chế xác định giá đất dựa trên nguyên tắc thị trường và cải thiện các cơ chế kiểm tra, giám sát do Trung ương và Hội đồng nhân dân thực hiện để xây dựng bảng giá đất.

Bổ sung, hoàn thiện các quy định để đảm bảo công khai và minh bạch, bao gồm việc công khai giá đất và giao dịch thông qua các sàn giao dịch đối với các dự án khu dân cư, khu đô thị, và nhà ở thương mại.

- Thứ năm, hoàn thiện cơ chế và chính sách tài chính liên quan đến đất đai để đảm bảo sự cân đối lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư. Thiết lập cơ chế điều tiết hiệu quả và có hiệu quả về nguồn thu từ tiền sử dụng đất và tiền thuê đất giữa Trung ương và địa phương. Đồng thời, điều tiết chênh lệch địa tô và đảm bảo sự công khai và minh bạch.

Quy định mức thuế cao hơn đối với những người sử dụng diện tích đất lớn, nhiều nhà ở, có hành vi đầu cơ đất, chậm sử dụng đất hoặc để đất bỏ hoang. Áp dụng các chế định chính sách ưu đãi, bao gồm miễn, giảm tiền sử dụng đất và tiền thuê đất phù hợp với lĩnh vực và địa bàn ưu đãi đầu tư, cũng như các đối tượng chính sách.

- Thứ sáu, hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến thị trường bất động sản, đặc biệt là thị trường quyền sử dụng đất. thúc đẩy thương mại hóa quyền sử dụng đất và xây dựng hệ thống thông tin thị trường bất động sản kết nối với thông tin về đất đai. khuyến khích phát triển thị trường quyền sử dụng đất, đặc biệt là thị trường cho thuê đất nông nghiệp. Hoàn thiện các quy định về điều tiết của nhà nước để đảm bảo sự phát triển lành mạnh, an toàn và bền vững của thị trường bất động sản.

Thực hiện đăng ký bắt buộc về quyền sử dụng đất và biến động đất đai, đồng thời áp dụng các biện pháp cụ thể và đồng bộ để ngăn chặn các giao dịch không được đăng ký tại cơ quan nhà nước.

- Thứ bảy, hoàn thiện cơ chế và chính sách quản lý và sử dụng đất nông nghiệp, mở rộng đối tượng và hạn mức chuyển quyền sử dụng đất nông nghiệp, và quy định để người sử dụng đất nông nghiệp có thể chuyển đổi mục đích sản xuất cây trồng và chăn nuôi, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp theo quy hoạch. Tăng cường quản lý chất lượng đất, khắc phục tình trạng thoái hóa và suy giảm chất lượng đất. Có quy định về ngân hàng cho thuê đất nông nghiệp và quản lý hiệu quả đất đai có nguồn gốc nông lâm trường, cũng như giải quyết đất ở và đất sản xuất cho các dân tộc thiểu số.

- Thứ tám, quy định về quản lý và sử dụng đất kết hợp đa mục đích, bao gồm đất ở kết hợp với thương mại, dịch vụ; đất nông nghiệp kết hợp với thương mại, dịch vụ; đất quốc phòng, an ninh kết hợp với kinh tế; đất dự án du lịch có yếu tố tâm linh; đất xây dựng công trình trên không, công trình ngầm; đất hình thành từ hoạt động lấn biển.

- Thứ chín, tăng cường cải cách hành chính và chuyển đổi số trong quản lý và sử dụng đất, đồng thời đảm bảo quản lý, vận hành, kết nối và chia sẻ thông tin tập trung và thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Tiếp tục thúc đẩy phân cấp và phân quyền kết hợp với giám sát và kiểm soát quyền lực.

- Thứ mười, đổi mới và tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm; giải quyết tranh chấp, khiếu nại và tố cáo liên quan đến đất đai.

Để tìm hiểu thêm thông tin liên quan, mời quý bạn đọc tham khảo bài viết: Bố trí tái định cư trước khi thu hồi đất (Điểm mới Luật đất đai sửa đổi) 

Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết của Luật Minh Khuê liên quan đến vấn đề: Điểm mới của dự thảo Luật Đất đai sửa đổi. Mọi thắc mắc chưa rõ hay có nhu cầu hỗ trợ vấn đề pháp lý khác, quý khách hàng vui lòng liên hệ với bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline: 1900.6162 hoặc gửi yêu cầu tư vấn qua email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ và giải đáp kịp thời. Xin trân trọng cảm ơn quý khách hàng đã quan tâm theo dõi bài viết của Luật Minh Khuê.