1. Quy định pháp luật về hỗ trợ đào tạo nghề khi bị thu hồi đất

Chính sách hỗ trợ đào tạo nghề khi Nhà nước thu hồi đất là một trong những nội dung quan trọng của hệ thống chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo Luật Đất đai năm 2024. Mục tiêu của chính sách không chỉ dừng lại ở việc bồi thường giá trị quyền sử dụng đất mà còn hướng tới bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân bị ảnh hưởng, đặc biệt là những người trực tiếp sản xuất nông nghiệp hoặc mất nguồn thu nhập do thu hồi đất.

Căn cứ pháp lý chủ yếu của chính sách này gồm:

Luật Đất đai số 31/2024/QH15, đặc biệt là Điều 109 quy định về hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm.
Nghị định số 88/2024/NĐ-CP quy định chi tiết việc thực hiện hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi nghề và giải quyết việc làm.
Quyết định số 12/2024/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định cơ chế hỗ trợ đào tạo nghề, vay vốn và giải quyết việc làm đối với người có đất bị thu hồi.
Quyết định của UBND cấp tỉnh quy định mức hỗ trợ cụ thể phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.

Theo Điều 109 Luật Đất đai 2024, người có đất bị Nhà nước thu hồi ngoài việc được bồi thường theo quy định còn có thể được hưởng chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật.

Khoản hỗ trợ khoảng 3 triệu đồng được nhiều địa phương áp dụng thực chất là mức kinh phí dành cho một khóa đào tạo nghề trình độ sơ cấp hoặc khóa đào tạo dưới 3 tháng. Đây không phải là mức hỗ trợ thống nhất trên phạm vi cả nước mà được UBND cấp tỉnh quyết định trên cơ sở khung pháp luật chung và khả năng ngân sách địa phương.

Bên cạnh kinh phí đào tạo nghề, người dân còn có thể được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ khác như:

Hỗ trợ chuyển đổi nghề bằng tiền theo diện tích đất bị thu hồi.
Tư vấn và giới thiệu việc làm miễn phí.
Hỗ trợ vay vốn ưu đãi để tạo việc làm hoặc tự kinh doanh.
Hỗ trợ tiền ăn, tiền đi lại trong thời gian tham gia học nghề nếu đáp ứng điều kiện theo quy định.

Có thể thấy, pháp luật hiện hành đã chuyển từ tư duy "bồi thường tài sản" sang "hỗ trợ phục hồi sinh kế", giúp người dân có điều kiện thích nghi với môi trường lao động mới sau khi không còn đất sản xuất.

2. Điều kiện để được nhận hỗ trợ 3 triệu đồng học nghề

Không phải mọi trường hợp bị thu hồi đất đều được nhận khoản hỗ trợ học nghề. Người dân chỉ được hưởng chính sách này khi đáp ứng đồng thời các điều kiện do Luật Đất đai 2024 và các văn bản hướng dẫn quy định.

Đối tượng được hỗ trợ phổ biến nhất là hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp có đất nông nghiệp bị Nhà nước thu hồi. Người sử dụng đất phải có quyền sử dụng đất hợp pháp và đang trực tiếp tạo thu nhập từ hoạt động sản xuất trên diện tích đất bị thu hồi tại thời điểm cơ quan có thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ.

Ngoài nhóm trực tiếp sản xuất nông nghiệp, pháp luật còn mở rộng phạm vi hỗ trợ đối với:

Người nhận khoán đất của nông trường, lâm trường hoặc công ty nông, lâm nghiệp nếu đang trực tiếp sản xuất theo hợp đồng giao khoán hợp pháp.
Người thuộc diện bảo trợ xã hội, hộ nghèo, hộ cận nghèo.
Thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ thuộc trường hợp được pháp luật quy định.
Hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ nhưng việc thu hồi đất làm mất địa điểm kinh doanh và nguồn thu nhập chính.

Đối với đất nông nghiệp, diện tích được tính hỗ trợ là diện tích thực tế bị thu hồi nhưng không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp theo quy định của Luật Đất đai.

Một điểm mới của Luật Đất đai 2024 là không còn yêu cầu người trực tiếp sản xuất nông nghiệp phải trong độ tuổi lao động mới được xem xét hỗ trợ đào tạo nghề. Quy định này tạo điều kiện cho nhiều người lớn tuổi vẫn đang trực tiếp canh tác được tiếp cận chính sách chuyển đổi sinh kế phù hợp.

Người có đất bị thu hồi được quyền đăng ký học nghề trong thời hạn 5 năm kể từ ngày quyết định thu hồi đất có hiệu lực. Sau thời hạn này, nếu chưa thực hiện quyền lợi thì chính sách hỗ trợ có thể không còn được giải quyết theo quy định của địa phương.

Khoản hỗ trợ đào tạo nghề cũng được áp dụng theo nguyên tắc mỗi người chỉ được hưởng một lần đối với cùng một chính sách hỗ trợ. Nếu đồng thời thuộc nhiều diện được hưởng thì người dân được áp dụng mức hỗ trợ cao nhất theo quy định hiện hành.

3. Mức hỗ trợ và phương thức chi trả tiền học nghề

Khoản hỗ trợ khoảng 3 triệu đồng thường là mức kinh phí dành cho một khóa đào tạo nghề trình độ sơ cấp hoặc đào tạo dưới 3 tháng do UBND cấp tỉnh quy định. Đây không phải là mức cố định áp dụng trên toàn quốc mà có thể thay đổi tùy theo quyết định của từng địa phương.

Nếu người dân tham gia các chương trình đào tạo có thời gian dài hơn hoặc trình độ cao hơn, mức hỗ trợ có thể được xác định theo học phí thực tế nhưng không vượt quá mức trần do pháp luật quy định đối với cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập.

Ngoài chi phí học nghề, người tham gia đào tạo còn có thể được xem xét hỗ trợ:

Tiền ăn trong thời gian học theo số ngày thực học.
Tiền đi lại nếu khoảng cách từ nơi cư trú đến cơ sở đào tạo đáp ứng điều kiện theo quy định.
Tư vấn nghề nghiệp và giới thiệu việc làm miễn phí.
Vay vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội hoặc các chương trình hỗ trợ việc làm.

Về phương thức chi trả, tùy cơ chế của từng địa phương mà kinh phí đào tạo nghề có thể được thực hiện theo một trong các hình thức sau:

Nhà nước thanh toán trực tiếp học phí cho cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Người học tự đóng học phí, sau đó được thanh toán lại khi hoàn thành khóa học và đủ hồ sơ.
Chi trả qua tài khoản ngân hàng hoặc các phương thức thanh toán hợp pháp khác theo quy định của địa phương.

Thông thường, khoản hỗ trợ học nghề chỉ được giải ngân sau khi người học hoàn thành khóa đào tạo hoặc đáp ứng các điều kiện về hồ sơ theo phương án hỗ trợ đã được phê duyệt.

4. Hồ sơ và thủ tục nhận tiền hỗ trợ đào tạo nghề

Việc đề nghị hỗ trợ đào tạo nghề thường được thực hiện đồng thời với quá trình lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nhằm giảm bớt thủ tục hành chính cho người dân.

Hồ sơ cơ bản thường bao gồm:

Đơn đề nghị hỗ trợ đào tạo nghề theo mẫu của cơ quan có thẩm quyền.
Bản sao quyết định thu hồi đất.
Giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất hoặc giấy tờ hợp pháp về nguồn gốc sử dụng đất.
Căn cước công dân hoặc giấy tờ định danh hợp lệ.
Giấy xác nhận trực tiếp sản xuất nông nghiệp (nếu thuộc đối tượng phải xác nhận).
Hợp đồng giao khoán đối với trường hợp nhận khoán đất.
Chứng chỉ hoặc giấy chứng nhận hoàn thành khóa học nghề khi thực hiện thủ tục thanh toán kinh phí.

Quy trình thực hiện thông thường gồm các bước:

Bước thứ nhất, cơ quan bồi thường tiến hành kiểm đếm, xác định đối tượng đủ điều kiện và lập phương án hỗ trợ đào tạo nghề.

Bước thứ hai, phương án được công khai để người dân biết, góp ý trước khi cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Bước thứ ba, người dân đăng ký học nghề tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp thuộc danh mục được hỗ trợ.

Bước thứ tư, sau khi hoàn thành khóa học, người học nộp hồ sơ theo hướng dẫn để được thanh toán hoặc quyết toán kinh phí hỗ trợ.

Tùy từng địa phương, cơ quan tiếp nhận hồ sơ có thể là Phòng Nội vụ, cơ quan quản lý lao động, Trung tâm Dịch vụ việc làm hoặc đơn vị được UBND cấp tỉnh giao thực hiện chính sách.

Người dân nên chủ động liên hệ cơ quan bồi thường hoặc UBND cấp xã ngay sau khi có quyết định thu hồi đất để được hướng dẫn cụ thể về hồ sơ, thời hạn và trình tự thực hiện tại địa phương.

5. Giải đáp các thắc mắc thường gặp về chính sách hỗ trợ thu hồi đất

Người bị thu hồi đất ở có được hỗ trợ học nghề không?

Nếu chỉ bị thu hồi đất ở để ở và không bị ảnh hưởng đến hoạt động tạo thu nhập thì thông thường không thuộc đối tượng hỗ trợ đào tạo nghề theo Điều 109 Luật Đất đai 2024. Trường hợp đất ở đồng thời là nơi kinh doanh, việc thu hồi đất làm mất địa điểm kinh doanh và nguồn thu nhập thì có thể được xem xét hỗ trợ theo quy định.

Khoản hỗ trợ 3 triệu đồng có áp dụng thống nhất trên toàn quốc không?

Không. Mức khoảng 3 triệu đồng chỉ là mức đang được nhiều địa phương quy định đối với khóa đào tạo nghề ngắn hạn. Mức hỗ trợ cụ thể do UBND cấp tỉnh quyết định căn cứ điều kiện thực tế và quy định của pháp luật.

Người dân có được nhận tiền mặt ngay khi bàn giao đất không?

Không phải mọi trường hợp đều được nhận ngay bằng tiền mặt. Việc chi trả phụ thuộc phương án hỗ trợ của địa phương và có thể được thanh toán trực tiếp cho cơ sở đào tạo hoặc thanh toán sau khi người học hoàn thành khóa học và đủ điều kiện quyết toán.

Có thể đăng ký học nghề sau khi đã nhận tiền bồi thường đất không?

Có. Theo quy định hiện hành, người đủ điều kiện vẫn có thể đăng ký học nghề trong thời hạn 5 năm kể từ ngày quyết định thu hồi đất có hiệu lực nếu vẫn còn quyền hưởng chính sách hỗ trợ.

Nếu thuộc nhiều chính sách hỗ trợ thì có được nhận cộng dồn không?

Đối với các chính sách có cùng mục đích hỗ trợ đào tạo nghề hoặc chuyển đổi nghề, pháp luật thường áp dụng nguyên tắc hưởng một lần và được lựa chọn mức hỗ trợ cao nhất theo quy định, tránh trùng lặp ngân sách.

Có được vừa nhận hỗ trợ học nghề vừa nhận hỗ trợ chuyển đổi nghề bằng tiền không?

Có. Đây là hai chính sách có nội dung và mục đích khác nhau. Người đáp ứng điều kiện có thể đồng thời được hỗ trợ chi phí đào tạo nghề và nhận khoản hỗ trợ chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm tính theo diện tích đất bị thu hồi theo quy định của Luật Đất đai 2024 và văn bản hướng dẫn thi hành. Tuy nhiên, mức hỗ trợ cụ thể và cách thức thực hiện sẽ căn cứ vào phương án bồi thường, hỗ trợ đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt cũng như quy định của từng địa phương.

Quý bạn đọc có thể xem thêm: