Đổ bỏ thực phẩm chức năng trái phép ra môi trường có thể bị phạt 7 năm tù?

Việc quản lý và xử lý chất thải phát sinh từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoặc tiêu hủy thực phẩm chức năng (TPCN) hết hạn, không đạt chất lượng là một yêu cầu pháp lý nghiêm ngặt. Hành vi đổ bỏ các loại chất thải này trái phép ra môi trường không chỉ gây ô nhiễm nghiêm trọng mà còn phải đối mặt với các chế tài xử phạt hành chính và hình sự khắt khe theo quy định của pháp luật Việt Nam.  

1. Cơ sở pháp lý của thực phẩm chức năng 

Hệ thống pháp luật Việt Nam đã thiết lập một khung pháp lý vững chắc để quản lý chất thải và truy cứu trách nhiệm đối với các hành vi gây ô nhiễm. Ba văn bản pháp luật cốt lõi tạo thành nền tảng cho việc xử lý hành vi đổ bỏ TPCN trái phép là Luật Bảo vệ Môi trường 2020, Nghị định số 45/2022/NĐ-CP, và Bộ luật Hình sự (BLHS) 2015, sửa đổi 2025. 

Luật Bảo vệ Môi trường 2020 đặt ra các nguyên tắc cơ bản và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc quản lý chất thải. Đây là căn cứ để cụ thể hóa các chế tài xử phạt hành chính thông qua Nghị định số 45/2022/NĐ-CP (Nghị định 45). Nghị định 45 đóng vai trò là văn bản quy định chi tiết về xử phạt vi phạm hành chính (VPHC) trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, áp dụng các mức phạt tiền cụ thể cho hành vi đổ thải trái phép.  

Đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng, pháp luật chuyển sang áp dụng chế tài hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2025. Cụ thể, Tội gây ô nhiễm môi trường (Điều 235) là cơ sở để truy cứu trách nhiệm hình sự, áp dụng cho cả cá nhân và pháp nhân thương mại khi hành vi gây ra hậu quả lớn hoặc vượt ngưỡng định lượng ô nhiễm nghiêm trọng.

2. Phân loại TPCN hết hạn/hủy bỏ: Rủi ro chuyển đổi từ CTRCNTT sang CTNH

Vệc xác định TPCN hết hạn, không đạt chất lượng hay bị hủy bỏ thuộc loại chất thải nào là bước đầu tiên và quan trọng nhất để xác định mức độ xử lý pháp lý. Theo quy định chung, TPCN hết hạn thường được xếp vào nhóm Chất thải rắn công nghiệp thông thường (CTRCNTT) hoặc chất thải khác có khả năng gây ô nhiễm. Chúng không được phép xử lý như chất thải sinh hoạt thông thường mà hộ gia đình thải ra hàng ngày.  

Tuy nhiên, mối lo ngại pháp lý lớn nhất là khả năng TPCN chuyển đổi thành Chất thải Nguy hại (CTNH). Mặc dù TPCN không phải là thuốc, nhưng nếu sản phẩm là hàng giả, hàng kém chất lượng, hoặc bị pha trộn, chúng có thể chứa các thành phần độc hại như dư lượng hoạt chất dược phẩm (API), phụ gia vượt ngưỡng, hoặc các kim loại nặng như Cadmium. Các chất này khi thải ra môi trường sẽ gây ô nhiễm đất, nước ngầm và hệ sinh thái.  

Theo Thông tư 02/2022/TT-BTNMT, chất thải có chứa các thành phần độc hại, đặc biệt là hoạt chất dược phẩm và hóa chất nguy hại, phải được phân loại là CTNH.  

Để quản lý rủi ro này, việc phân loại chính xác là bắt buộc. Tổ chức, cá nhân phát sinh chất thải phải lập hồ sơ phân tích chất thải để xác định chủng loại và báo cáo phương án xử lý chất thải cho cơ quan quản lý môi trường cấp tỉnh/thành phố hoặc Bộ Tài nguyên và Môi trường. Sau khi phân loại, nếu chất thải bị xếp vào nhóm CTNH, đơn vị phát sinh phải ký hợp đồng với cơ sở có chức năng, năng lực và giấy phép xử lý chất thải nguy hại.  

3. Đổ bỏ thực phẩm chức năng trái phép ra môi trường phải chịu trách nhiệm hình sự 

Khi hành vi đổ bỏ TPCN trái phép vượt qua ngưỡng định lượng hoặc gây ra hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, cá nhân và pháp nhân thương mại sẽ phải đối mặt với Tội gây ô nhiễm môi trường (Điều 235 BLHS năm 2015 được sửa đổi, bổ sung năm 2025).

Hành vi phạm tội xảy ra khi cá nhân hoặc pháp nhân thực hiện hành vi chôn, lấp, đổ, thải chất thải nguy hại trái quy định (như TPCN hết hạn được xác định là CTNH) và hành vi này gây ra một trong các hệ quả sau:

Gây thiệt hại nghiêm trọng về môi trường (như thiệt hại tài sản lớn, ảnh hưởng sức khỏe cộng đồng). Xả thải vượt quy chuẩn kỹ thuật môi trường với lưu lượng hoặc nồng độ lớn (ví dụ: vượt từ 03 lần trở lên), hoặc vi phạm nhiều lần. Chôn, lấp, đổ, thải chất thải rắn hoặc phát tán khí thải có chứa chất phóng xạ vượt giá trị liều quy định. Ngưỡng định lượng này phân tách rõ ràng giữa xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự.

3.1. Khung hình phạt đối với cá nhân

Đối với cá nhân phạm tội gây ô nhiễm môi trường, khung hình phạt được phân thành nhiều mức độ nghiêm trọng từ khoản 1 đến khoản 4 Điều 235 BLHS 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2025:

Khung cơ bản (Khoản 1): Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.   

Khung tăng nặng (Khoản 2): Phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. 

Khung tăng nặng (Khoản 3): Phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.

Hình phạt bổ sung: Cá nhân phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung từ 30.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, đồng thời bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.  

3.2. Khung hình phạt đối với doanh nghiệp 

Kể từ khi BLHS sửa đổi, bổ sung năm 2025 trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại (PNMT), chế tài đối với các tội phạm môi trường đã trở nên cực kỳ nghiêm khắc, có thể dẫn đến việc chấm dứt hoạt động của doanh nghiệp.

Mức hình phạt đối với Tội gây ô nhiễm môi trường (Điều 235 BLHS) - Pháp nhân thương mại.

4. Kết luận 

Trong bối cảnh thị trường thực phẩm chức năng tại Việt Nam đang phát triển mạnh, đi kèm là những rủi ro về hàng giả, hàng hết hạn, không rõ nguồn gốc… thì việc xử lý các lô hàng không còn giá trị sử dụng theo đúng quy định về môi trường và an toàn hóa chất là yêu cầu bắt buộc với doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh. Không thể vì thiếu trách nhiệm, thiếu hiểu biết hoặc vì mục đích vụ lợi mà đưa những loại sản phẩm này ra môi trường, gây nguy hại lâu dài cho nguồn nước, đất, không khí và sức khỏe con người.

Vì vậy, để phòng ngừa và ngăn chặn các hành vi tương tự, ngoài việc hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường chế tài xử phạt nghiêm minh, các cơ quan chức năng cần đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra liên ngành về xử lý chất thải trong lĩnh vực thực phẩm, dược phẩm. Đồng thời, người dân và doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức, tuân thủ nghiêm quy trình xử lý sản phẩm hết hạn hoặc không đạt tiêu chuẩn theo đúng quy định của Luật Bảo vệ môi trường, Luật An toàn thực phẩm, và các hướng dẫn của Bộ Y tế, Bộ Tài nguyên và Môi trường. 

Mọi thắc mắc quý khách hàng có thể liên hệ trực tiếp Tổng đài tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến số Hotline: 1900.6162 để gặp luật sư tư vấn trực tiếp giải đáp các thắc mắc. Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng.

Xin chân thành cảm ơn!