Trong hệ thống tư pháp hình sự, giai đoạn thi hành án được xem là bước cuối cùng của quá trình đấu tranh phòng chống tội phạm. Tại giao điểm này, thủ tục tiếp nhận người chấp hành án phạt tù đóng vai trò là một "cửa ngõ pháp lý" mang tính quyết định. Đây không đơn thuần là việc chuyển giao con người về mặt vật lý từ cơ quan tạm giữ, tạm giam sang cơ sở giam giữ, mà là thời khắc chuyển đổi căn bản về địa vị pháp lý của một công dân: từ bị can, bị cáo (người chưa bị coi là có tội) trở thành phạm nhân (người buộc phải chấp hành hình phạt).
Quy trình tiếp nhận này chịu sự điều chỉnh trực tiếp và nghiêm ngặt của Luật Thi hành án hình sự năm 2019 được sửa đổi, bổ sung 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành mới nhất, đặc biệt là Nghị định số 118/2024/NĐ-CP ngày 30/9/2024 của Chính phủ. Sự ra đời của các văn bản này đã đặt ra những tiêu chuẩn mới cao hơn về tính minh bạch, nhân đạo và chính xác trong công tác quản lý giam giữ. Thông qua việc phân tích chi tiết Điều 28 Luật Thi hành án hình sự cùng các quy định liên quan, báo cáo cung cấp một cẩm nang pháp lý toàn diện cho cán bộ thực thi, luật sư và thân nhân người chấp hành án, giúp nhận diện đúng, đủ và chính xác các bước đi trong quy trình tố tụng đặc biệt này.
1. Tiếp nhận người chấp hành án phạt tù được quy định như thế nào?
1.1. Hồ sơ đưa người bị kết án đến nơi chấp hành án phạt tù
Căn cứ khoản 1 Điều 28 Luật Thi hành án Hình sự 2019 sửa đổi, bổ sung 2025 quy định: "Trại giam, trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện (nay là cấp xã) được chỉ định thi hành án phải tiếp nhận người chấp hành án phạt tù khi có đủ hồ sơ quy định tại khoản 1 Điều 26 của Luật này."
Hồ sơ đưa người bị kết án đến nơi chấp hành án phạt tù phải có đủ các tài liệu sau đây:
a) Bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật; trường hợp xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm thì phải có bản án sơ thẩm kèm theo;
b) Quyết định thi hành án phạt tù;
c) Quyết định của cơ quan quản lý thi hành án hình sự đưa người chấp hành án phạt tù đến trại giam, trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã;
d) Danh bản của người chấp hành án phạt tù;
đ) Bản sao hộ chiếu hoặc giấy tờ chứng minh quốc tịch đối với người chấp hành án phạt tù là người nước ngoài;
e) Phiếu khám sức khỏe và tài liệu khác có liên quan đến sức khỏe của người chấp hành án phạt tù;
g) Bản nhận xét việc chấp hành nội quy của trại tạm giam, nhà tạm giữ đối với người bị tạm giam;
h) Tài liệu khác có liên quan.
Như vậy, bước đầu tiên để tiếp nhận người chấp hành án phạt tù thì trại giam, trại tạm giam và cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã chỉ được tiếp nhận người chấp hành án phạt tù khi hồ sơ bàn giao đầy đủ theo quy định, gồm: bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có hiệu lực; quyết định thi hành án; quyết định đưa người chấp hành án đến nơi thi hành; danh bản; giấy tờ chứng minh quốc tịch đối với người nước ngoài; hồ sơ sức khỏe; bản nhận xét việc chấp hành nội quy nơi tạm giam và các tài liệu liên quan khác. Tiếp nhận hồ sơ là khởi đầu để thực hiện các bước tiếp theo trong thi hành án hình phạt tù.
2.2. Trách nhiệm của cơ quan thi hành án hình sự
Căn cứ khoản 2 Điều 28 Luật Thi hành án Hình sự 2019 sửa đổi, bổ sung 2025 quy định:
"Khi tiếp nhận người chấp hành án phạt tù, trại giam, trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã có trách nhiệm sau đây:
a) Kiểm tra thông tin để xác định đúng người chấp hành án phạt tù theo quyết định thi hành án của Tòa án;
b) Lập biên bản giao nhận người chấp hành án phạt tù; biên bản bàn giao hồ sơ, tài liệu;
c) Kiểm tra người chấp hành án phạt tù; kiểm tra và xử lý đồ vật mang theo trước khi đưa vào buồng giam;
d) Tổ chức khám sức khỏe cho người chấp hành án phạt tù và trẻ em dưới 36 tháng tuổi theo mẹ vào trại giam (nếu có);
đ) Giải thích quyền, nghĩa vụ của phạm nhân; phổ biến nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân.
Như vậy, Khi tiếp nhận người chấp hành án phạt tù, trại giam, trại tạm giam và cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã phải thực hiện các bước theo quy định, gồm: kiểm tra thông tin để bảo đảm đúng người theo quyết định thi hành án; lập biên bản giao nhận người và bàn giao hồ sơ, tài liệu kèm theo; kiểm tra người và xử lý đồ vật mang theo trước khi đưa vào buồng giam; tổ chức khám sức khỏe cho người chấp hành án và trẻ em dưới 36 tháng tuổi đi cùng mẹ (nếu có); đồng thời giải thích quyền, nghĩa vụ và phổ biến nội quy của cơ sở giam giữ cho phạm nhân.
2.3. Nội dung phổ biến cho phạm nhân
Căn cứ khoản 3 Điều 28 Luật Thi hành án hình sự 2019 sửa đổi, bổ sung 2025 Cơ quan tiếp nhận phổ biến cho phạm nhân thực hiện các quy định sau đây:
a) Chỉ được đưa vào buồng giam những đồ dùng theo quy định; trường hợp có tư trang chưa dùng đến, có tiền, giấy tờ có giá, các loại thẻ thanh toán bằng hình thức điện tử, vàng, bạc, đá quý, kim loại quý thì phải gửi trại giam, trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã quản lý; trường hợp phạm nhân có nhu cầu được chuyển số tiền, đồ dùng, tư trang cho thân nhân hoặc người đại diện và tự chịu chi phí thì trại giam, trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã có trách nhiệm thực hiện việc chuyển hoặc giao trực tiếp cho thân nhân hoặc người đại diện của phạm nhân tại nơi chấp hành án;
b) Không được sử dụng tiền, giấy tờ có giá tại nơi chấp hành án. Việc phạm nhân mua lương thực, thực phẩm và các hàng hóa khác để phục vụ đời sống, sinh hoạt tại nơi chấp hành án được thực hiện bằng hình thức mua qua sổ lưu ký;
c) Không được đưa vào nơi chấp hành án đồ vật thuộc danh mục cấm do Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định.
Quy định trên có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm an ninh, trật tự và quản lý chặt chẽ môi trường giam giữ, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của phạm nhân. Về nội dung, quy định yêu cầu phạm nhân chỉ được mang vào buồng giam những đồ dùng được phép, còn tiền, giấy tờ có giá, vàng bạc, đá quý hay tài sản giá trị phải được cơ sở giam giữ quản lý, hoặc chuyển cho thân nhân nếu phạm nhân yêu cầu và tự chịu chi phí; điều này giúp hạn chế tiêu cực, mua bán trái phép hoặc phát sinh xung đột trong trại giam.
Phạm nhân cũng bị cấm sử dụng tiền trực tiếp, mọi nhu cầu mua lương thực, thực phẩm hay vật dụng đều thực hiện qua sổ lưu ký, bảo đảm kiểm soát và minh bạch trong giao dịch. Đồng thời, quy định cấm đưa vào trại các đồ vật thuộc danh mục cấm nhằm ngăn ngừa nguy cơ gây mất an toàn, như vật sắc nhọn, thiết bị liên lạc trái phép, chất kích thích hoặc các phương tiện có thể hỗ trợ việc trốn trại. Nhìn chung, những quy định này vừa góp phần duy trì an ninh trong cơ sở giam giữ, vừa tạo điều kiện để phạm nhân sinh hoạt có trật tự và đảm bảo quyền lợi trong phạm vi cho phép.
3. Thời hạn thi hành
Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận người chấp hành án, trại giam, trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã phải thông báo cho Tòa án đã ra quyết định thi hành án, thân nhân của người chấp hành án phạt tù biết và báo cáo cơ quan quản lý thi hành án hình sự.
Quy định này thể hiện yêu cầu về tính minh bạch, kịp thời và trách nhiệm trong quá trình tiếp nhận người chấp hành án phạt tù. Cụ thể, trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi tiếp nhận phạm nhân, trại giam, trại tạm giam hoặc cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp xã phải thông báo cho Tòa án đã ra quyết định thi hành án, đồng thời thông báo cho thân nhân của người chấp hành án và báo cáo cơ quan quản lý thi hành án hình sự.
Nội dung này nhằm bảo đảm các cơ quan tiến hành tố tụng nắm được tình trạng thi hành án, giúp thân nhân theo dõi, liên hệ và thực hiện các quyền, nghĩa vụ liên quan; đồng thời tạo sự giám sát chặt chẽ trong hệ thống thi hành án hình sự, tránh bỏ sót, chậm trễ hoặc vi phạm quy trình. Quy định cũng góp phần bảo đảm quyền thông tin của phạm nhân và sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan trong quản lý người chấp hành án.
Kết luận
Quy trình tiếp nhận theo Điều 28 Luật Thi hành án hình sự 2019 sửa đổi, bổ sung 2025 là một chuỗi thủ tục pháp lý chặt chẽ. Nó không chỉ bảo vệ an ninh trại giam mà còn bảo vệ chính quyền lợi của người chấp hành án thông qua việc minh bạch hóa tài sản (lưu ký, không dùng tiền mặt), nhân đạo hóa y tế (khám sức khỏe cho cả trẻ em theo mẹ, định mức thuốc rõ ràng) và đảm bảo quyền thông tin (thông báo trong 5 ngày làm việc).
Mọi thắc mắc quý khách hàng có thể liên hệ trực tiếp Tổng đài tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến số Hotline: 1900.6162 để gặp luật sư tư vấn trực tiếp giải đáp các thắc mắc. Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!
