1. Vài nét về tác phẩm văn học, phim, thù lao và quyền lợi vật chất?
Tác phẩm văn học là một loại hình nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ để diễn đạt ý nghĩa, cảm xúc và truyền đạt thông điệp. Điều này có thể bao gồm tiểu thuyết, truyện ngắn, thơ, kịch, tiểu luận, và các thể loại văn học khác. Tác phẩm văn học thường được sáng tác với mục đích giải trí, giáo dục, hoặc thậm chí là để tạo ra một trải nghiệm nghệ thuật cho người đọc. Đặc trưng của tác phẩm văn học thường là việc sử dụng ngôn ngữ một cách sáng tạo và thẩm mỹ để tạo ra những hình ảnh, ý tưởng và cảm xúc phong phú cho độc giả.
"Phim" thường được sử dụng để chỉ một tác phẩm điện ảnh, cụ thể là một bộ phim chiếu rạp, phim truyền hình, hoặc một sản phẩm video ngắn. Từ "phim" thường được sử dụng để mô tả các tác phẩm có hình ảnh động, có thể là hư cấu hoặc dựa trên sự kiện thực tế, được tạo ra để giải trí, giáo dục, hoặc truyền đạt thông điệp. Đối với người xem, việc xem phim thường là một trải nghiệm giải trí hoặc học hỏi. Phim bao gồm một chuỗi các hình ảnh động được hiển thị liên tục, tạo thành một cốt truyện hoặc một loạt các cảnh động. Âm thanh được sử dụng để bổ sung cho hình ảnh và thường bao gồm âm nhạc, âm thanh hiệu ứng, và lời thoại của các nhân vật. Phim thường có một kịch bản được viết trước để chỉ định cốt truyện, các nhân vật, và các cảnh quay. Diễn viên sẽ thực hiện diễn xuất dựa trên kịch bản này. Chỉ đạo điện ảnh và biên tập giúp điều chỉnh các cảnh quay và tạo ra cảm xúc, phong cách cho phim. Phim có thể có độ dài từ vài phút đến vài giờ, phụ thuộc vào loại hình và nội dung của nó. Có nhiều thể loại phim khác nhau như hành động, phiêu lưu, hài hước, kinh dị, tình cảm, khoa học viễn tưởng, và nhiều thể loại khác. Phim sử dụng nhiều kỹ thuật sản xuất như hiệu ứng đặc biệt, kỹ xảo, và kỹ thuật điều chỉnh hậu kỳ để tạo ra trải nghiệm hấp dẫn cho người xem. Phim có thể được tạo ra với nhiều mục đích khác nhau như giải trí, giáo dục, truyền thông thông điệp, khám phá nghệ thuật và văn hóa, và nhiều mục đích khác.
Thù lao là khoản tiền mà bên sử dụng một tác phẩm, sản phẩm nghệ thuật hoặc cuộc biểu diễn phải trả cho chủ sở hữu quyền tác giả hoặc người biểu diễn. Đây là một phần của bản quyền được định đoạt bởi luật pháp để bảo vệ quyền lợi và công bằng cho người tạo ra tác phẩm hoặc biểu diễn. Thù lao thường được xác định dựa trên các thỏa thuận giữa bên sử dụng và chủ sở hữu tác phẩm hoặc biểu diễn.
=> Theo quy định của Điều 3 trong Nghị định 22/2018/NĐ-CP: Thù lao được hiểu là số tiền mà người sử dụng tác phẩm hoặc cuộc biểu diễn phải trả cho chủ sở hữu quyền tác giả, hoặc người biểu diễn, chủ sở hữu cuộc biểu diễn. Quyền lợi vật chất bao gồm số tiền mà người sử dụng bản ghi âm, bản ghi hình phải trả cho nhà sản xuất bản ghi âm, bản ghi hình, và số tiền mà người sử dụng chương trình phát sóng phải trả cho tổ chức phát sóng. Quyền lợi vật chất khác là những lợi ích mà tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, hoặc chủ sở hữu quyền liên quan được hưởng, ngoài việc nhận tiền nhuận bút, thù lao, và quyền lợi vật chất, như việc nhận giải thưởng, nhận sách biếu khi xuất bản, nhận vé mời xem chương trình biểu diễn, trình chiếu tác phẩm điện ảnh, hoặc trưng bày, triển lãm tác phẩm.
2. Dựng tác phẩm văn học thành phim có phải trả tiền bản quyền không?
Theo quy định tại khoản 6 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2009 thì có 10 trường hợp được sử dụng tác phẩm đã công bố mà không cần phải xin phép, trả tiền cho tác giả, cụ thể như sau:
- Các trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép, không phải trả tiền nhuận bút, thù lao bao gồm:
+ Tự sao chép một bản nhằm mục đích nghiên cứu khoa học, giảng dạy của cá nhân;
+ Trích dẫn hợp lý tác phẩm mà không làm sai ý tác giả để bình luận hoặc minh họa trong tác phẩm của mình;
+ Trích dẫn tác phẩm mà không làm sai ý tác giả để viết báo, dùng trong ấn phẩm định kỳ, trong chương trình phát thanh, truyền hình, phim tài liệu;
+ Trích dẫn tác phẩm để giảng dạy trong nhà trường mà không làm sai ý tác giả, không nhằm mục đích thương mại;
+ Sao chép tác phẩm để lưu trữ trong thư viện với mục đích nghiên cứu;
+ Biểu diễn tác phẩm sân khấu, loại hình biểu diễn nghệ thuật khác trong các buổi sinh hoạt văn hoá, tuyên truyền cổ động không thu tiền dưới bất kỳ hình thức nào;
+ Ghi âm, ghi hình trực tiếp buổi biểu diễn để đưa tin thời sự hoặc để giảng dạy;
+ Chụp ảnh, truyền hình tác phẩm tạo hình, kiến trúc, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng được trưng bày tại nơi công cộng nhằm giới thiệu hình ảnh của tác phẩm đó;
+ Chuyển tác phẩm sang chữ nổi hoặc ngôn ngữ khác cho người khiếm thị;
+ Nhập khẩu bản sao tác phẩm của người khác để sử dụng riêng.
- Tổ chức, cá nhân sử dụng tác phẩm quy định tại khoản 1 Điều này không được làm ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường tác phẩm, không gây phương hại đến các quyền của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả; phải thông tin về tên tác giả và nguồn gốc, xuất xứ của tác phẩm.
- Các quy định tại điểm a và điểm đ khoản 1 Điều này không áp dụng đối với tác phẩm kiến trúc, tác phẩm tạo hình, chương trình máy tính.
Như vậy, theo quy định trên thì khi sử dụng những tác phẩm đã được công bố vào mục đích phi thương mại thì không phải xin phép cũng không phải trả tiền nhuận bút, thù lao cho tác giả.
Còn việc Dựng tác phẩm văn học thành phim ít hay nhiều đều có mục đích thương mại, vậy nên đạo diễn phải xin phép và trả tiền nhuận bút, thù lao cho tác giả tác phẩm văn học đó.
3. Nguyên tắc xác định tiền nhuận bút, thù lao, quyền lợi vật chất
Theo Điều 43 của Nghị định 22/2018/NĐ-CP, nguyên tắc xác định tiền nhuận bút, thù lao, và quyền lợi vật chất được quy định như sau: Tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan xây dựng Biểu mức tiền nhuận bút, thù lao, quyền lợi vật chất theo quy định tại Điều 20 khoản 3 và Điều 29 khoản 4 của Luật sở hữu trí tuệ, cũng như quy định tại Điều 30 khoản 2 và Điều 31 khoản 2 của Luật sở hữu trí tuệ về quyền lợi vật chất. Tổ chức hoặc cá nhân khai thác, sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình, chương trình phát sóng phải liên lạc trực tiếp với chủ sở hữu quyền tác giả hoặc tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan để thoả thuận về việc khai thác và sử dụng. Trong trường hợp không thể liên lạc trực tiếp, thông báo cần được đăng trên phương tiện thông tin đại chúng. Các bên có trách nhiệm thoả thuận về mức tiền nhuận bút, thù lao, quyền lợi vật chất và phương thức thanh toán.
Nguyên tắc xác định tiền nhuận bút, thù lao, quyền lợi vật chất bao gồm: Bảo đảm lợi ích của người sáng tạo, tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng và công chúng, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước. Dựa trên thể loại, hình thức, chất lượng, số lượng hoặc tần suất khai thác, sử dụng. Thỏa thuận giữa các đồng chủ sở hữu quyền tác giả, quyền liên quan về tỷ lệ phân chia tiền nhuận bút, thù lao. Xác định trong hợp đồng bằng văn bản theo quy định của pháp luật.
Trên đây là bài viết về Dựng tác phẩm văn học thành phim có phải trả tiền bản quyền không? Để sử dụng dịch vụ của Luật Minh Khuê liên quan đến tư vấn và triển khai các thủ tục đăng ký bảo hộ về sở hữu trí tuệ trong đó có bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan và xử lý xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, Quý khách hàng vui lòng liên hệ với chúng tôi qua các kênh dưới đây:
Gửi yêu cầu dịch vụ qua email: lienhe@luatminhkhue.vn hoặc qua 1900.6162 để được hỗ trợ các vấn đề pháp luật chung.
Điện thoại: yêu cầu dịch vụ luật sư tư vấn pháp luật sở hữu trí tuệ, gọi: 0986.386.648 (Luật sư: Tô Thị Phương Dung)
Xem thêm: Quy định mới về tiền nhuận bút, thù lao đối với tác phẩm điện ảnh ?
Quy định về nhuận bút, thù lao đối với các tác phẩm sân khấu và các loại hình nghệ thuật khác
