hành khách gây rối trên máy bay bị xử lý thế nào?

Thực tế những năm gần đây cho thấy, hành vi gây rối trật tự trên máy bay đang có chiều hướng gia tăng với nhiều hình thức: từ hành khách say xỉn, lớn tiếng, xúc phạm nhân viên phi hành đoàn, cho đến hành vi cố ý không tuân thủ hướng dẫn an toàn, mở cửa thoát hiểm trái phép, sử dụng thiết bị điện tử không đúng quy định, hút thuốc, gây gổ với người khác hoặc kích động đám đông. Có trường hợp thậm chí đe dọa an toàn bay hoặc buộc máy bay phải hạ cánh khẩn cấp, làm thiệt hại nghiêm trọng về chi phí vận hành và uy tín hãng hàng không.

Dưới góc độ pháp lý, hành vi gây rối trên máy bay không chỉ là vi phạm nội quy bay hoặc quy định ngành hàng không, mà còn có thể bị xử lý nghiêm khắc theo pháp luật về xử lý vi phạm hành chính hoặc thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Cụ thể, theo Luật Hàng không dân dụng Việt Nam, Nghị định số 162/2018/NĐ-CP, và Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), hành khách vi phạm có thể bị xử phạt từ mức phạt tiền vài triệu đồng đến phạt tù, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả gây ra. Ngoài ra, người gây rối còn có thể bị áp dụng biện pháp cấm bay, bị hãng hàng không từ chối vận chuyển trong thời hạn nhất định, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền di chuyển và uy tín cá nhân.

1. Tổng quan về tội gây rối trật tự công cộng 

Trong pháp luật Việt Nam, tội "Gây rối trật tự công cộng" được quy định tại Điều 318 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017. Hành vi này được định nghĩa là việc "gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội". Hành khách gây rối trên máy bay hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội danh này, tùy thuộc vào mức độ và tính chất nghiêm trọng của hành vi vi phạm.

>> Xem thêm: Tội gây rối trật tự công cộng theo Điều 318 

Việc xử lý hành vi gây rối trên máy bay tại Việt Nam được chia thành hai cấp độ pháp lý rõ ràng:

• Xử phạt hành chính: Các hành vi gây rối ở mức độ nhẹ, chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự, sẽ bị xử phạt hành chính theo Nghị định 162/2018/NĐ-CP. Điều này bao gồm các hành vi như gây rối, kích động tại cảng hàng không, sân bay, hoặc không tuân thủ hướng dẫn của tổ bay.
• Truy cứu trách nhiệm hình sự: Đối với các hành vi gây rối có tính chất nghiêm trọng hơn, gây hậu quả xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự.

2. Hành khách gây rối trên máy bay thì bị xử lý như thế nào ?

2.1. Xử phạt hành chính

Nghị định 162/2018/NĐ-CP quy định chi tiết các mức phạt tiền đối với nhiều hành vi gây rối khác nhau. Điều này giúp các cơ quan chức năng có cơ sở pháp lý rõ ràng để áp dụng biện pháp xử phạt phù hợp.

Hành vi gây rối trật tự: Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với các hành vi như "Gây rối, kích động, lôi kéo người khác gây rối làm mất an ninh, trật tự tại cảng hàng không, sân bay và nơi có công trình, trang bị, thiết bị hàng không dân dụng".

Không tuân thủ hướng dẫn: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng nếu hành khách "Không tuân theo hướng dẫn về bảo đảm trật tự, an ninh, an toàn hàng không, phòng chống dịch bệnh của thành viên tổ bay".

Hút thuốc lá trên tàu bay: Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi "hút thuốc, kể cả thuốc lá điện tử hoặc gây khói, cháy trên tàu bay".

Tung tin giả: Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi "Tung tin hoặc cung cấp thông tin sai về việc có súng, đạn, bom, mìn, vật liệu nổ, chất nổ, chất phóng xạ, vũ khí sinh, hóa học hoặc các thông tin... có hành vi vi phạm trật tự công cộng, kỷ luật tại cảng hàng không, sân bay, trên tàu bay".

2.2. Trách nhiệm hình sự

Đối với các hành vi gây rối có tính chất nghiêm trọng, gây hậu quả xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 318 Bộ luật Hình sự 2015. Hình phạt có thể là phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù.

Các hành vi nghiêm trọng hơn, chẳng hạn như có tổ chức, dùng vũ khí, hung khí, phá phách, gây cản trở giao thông nghiêm trọng, xúi giục người khác gây rối, hành hung người can thiệp bảo vệ trật tự công cộng hoặc tái phạm nguy hiểm, có thể dẫn đến mức phạt tù từ 2 năm đến 7 năm. Việc xử lý hình sự này nhấn mạnh rằng dù hành vi xảy ra trong không gian riêng của máy bay, nó vẫn là một tội phạm nghiêm trọng và bị pháp luật xử lý tương xứng.

2.3. Hình thức xử phạt "cấm bay"

Cùng với các hình thức xử phạt hành chính và hình sự, một trong những biện pháp nghiêm khắc nhất được áp dụng đối với hành khách gây rối tại Việt Nam là việc cấm vận chuyển có thời hạn hoặc vĩnh viễn, thường được gọi là "cấm bay". Các quy định này được chi tiết tại Nghị định 92/2015/NĐ-CP. Theo quy định, hành khách có thể bị Cục Hàng không Việt Nam (Civil Aviation Authority of Vietnam) ra quyết định cấm bay dựa trên mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm.

• Cấm vận chuyển có thời hạn từ 03 đến 12 tháng: Áp dụng cho các hành vi như gây rối, không tuân thủ quyết định xử phạt vi phạm hành chính, tung tin giả về an ninh bay, hoặc có hành vi vi phạm trật tự công cộng tại sân bay hay trên máy bay.
• Cấm vận chuyển có thời hạn trên 12 đến 24 tháng: Áp dụng nếu người vi phạm đã bị xử lý nhưng vẫn tái phạm một trong các hành vi trên, hoặc có hành vi can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động hàng không dân dụng ở mức độ nhất định.
• Cấm vận chuyển vĩnh viễn: Đây là hình thức xử lý cao nhất, dành cho những người đã bị xử lý mà vẫn tái phạm, hoặc có các hành vi đặc biệt nghiêm trọng như chiếm đoạt máy bay, gây bạo loạn tại sân bay, hay có hành vi can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động hàng không dân dụng ở mức độ nghiêm trọng.

Cục Hàng không Việt Nam là cơ quan có thẩm quyền ra quyết định cấm vận chuyển có thời hạn hoặc vĩnh viễn đối với các hành vi vi phạm. Quyết định này có hiệu lực trên phạm vi rộng, áp dụng đối với tất cả các chuyến bay nội địa và các chuyến bay quốc tế xuất phát từ Việt Nam, của cả các hãng hàng không Việt Nam lẫn các hãng hàng không nước ngoài. Điều này đảm bảo rằng các hành khách gây rối không thể dễ dàng lách luật bằng cách chuyển sang bay với hãng khác.

Một ví dụ điển hình là trường hợp của bà Lê Thị Hiền, người đã bị Cục Hàng không Việt Nam ra quyết định cấm vận chuyển có thời hạn 12 tháng sau hành vi gây mất trật tự tại sân bay Tân Sơn Nhất.

3. Quy trình và quyền hạn xử lý đối với hành vi 

3.1. Quy trình xử lý 

Quy trình xử lý hành khách gây rối được thiết lập để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho chuyến bay và mọi người trên đó. Quy trình này diễn ra theo một chuỗi hành động tuần tự và được xác định rõ ràng, bắt đầu từ khi hành vi xảy ra và kết thúc bằng việc chuyển giao cho cơ quan có thẩm quyền trên mặt đất.

Trên mặt đất (chưa lên tàu bay): Nếu một hành khách có dấu hiệu gây rối hoặc vi phạm quy định an ninh trước khi lên máy bay, nhân viên an ninh hàng không sẽ thực hiện các biện pháp ngăn chặn, không cho phép hành khách đó lên tàu bay. Họ có quyền tạm giữ người và giấy tờ tùy thân, lập biên bản vi phạm, và thông báo ngay lập tức cho Cảng vụ hàng không liên quan và hãng hàng không.

Trên không (trên tàu bay): Khi hành vi gây rối xảy ra trên máy bay, tổ bay, dưới sự chỉ huy của Cơ trưởng, sẽ áp dụng các biện pháp cần thiết. Các biện pháp này có thể bao gồm cảnh báo bằng lời nói, từ chối phục vụ, hoặc trong trường hợp nghiêm trọng, khống chế và sử dụng các thiết bị hạn chế. Sau khi máy bay hạ cánh, phi hành đoàn sẽ bàn giao hành khách vi phạm cho Cảng vụ hàng không để xử lý tiếp.

Khi máy bay hạ cánh: Cảng vụ hàng không, sau khi nhận được thông báo, sẽ đến ngay vị trí vụ việc để trực tiếp đánh giá. Cảng vụ sẽ chủ trì, phối hợp với lực lượng an ninh hàng không và hãng hàng không để đánh giá vụ việc, đưa ra quyết định xử phạt hành chính theo thẩm quyền, hoặc phối hợp với cơ quan công an để xử lý hình sự nếu cần thiết.

3.2. Vai trò và quyền hạn của các bên liên quan

Người chỉ huy tàu bay (Cơ trưởng): Theo pháp luật Việt Nam, Cơ trưởng là người có quyền cao nhất trên tàu bay trong suốt thời gian bay và chịu trách nhiệm bảo đảm an toàn. Quyền lực này bao gồm cả việc ra các mệnh lệnh cần thiết đối với mọi người trên tàu bay cho tới khi chuyển giao trách nhiệm cho nhà chức trách có thẩm quyền tại điểm đến hoặc điểm hạ cánh bắt buộc.

Phi hành đoàn: Các thành viên phi hành đoàn là những người trực tiếp tương tác với hành khách và là tuyến phòng thủ đầu tiên. Họ được đào tạo để nhận diện hành vi gây rối, áp dụng kỹ năng giao tiếp và xử lý xung đột, và sử dụng các biện pháp khống chế cần thiết để đảm bảo an toàn.

Lực lượng an ninh hàng không và cảng vụ hàng không: Có vai trò chủ chốt trong việc tiếp nhận và xử lý vụ việc sau khi máy bay hạ cánh. Cảng vụ hàng không có thẩm quyền ra quyết định xử phạt hành chính và phối hợp với các cơ quan chức năng khác nếu cần. Sự chuyển giao thẩm quyền từ Cơ trưởng cho Cảng vụ hàng không sau khi máy bay hạ cánh là một nguyên tắc pháp lý quan trọng. Nó đảm bảo tính hợp pháp và tuân thủ quy trình xử lý, đồng thời tránh xung đột thẩm quyền khi vụ việc có thể bị truy tố hình sự.

Kết luận

Bài viết này đã phân tích chuyên sâu về cơ chế xử lý hành khách gây rối tại Việt Nam, từ các quy định pháp luật đến quy trình thực tế. Pháp luật Việt Nam đã xây dựng một khung pháp lý rõ ràng với các biện pháp xử phạt hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự, và đặc biệt là quy định về cấm vận chuyển hàng không. Quyền hạn của Cơ trưởng và sự phối hợp giữa các lực lượng an ninh, Cảng vụ hàng không được thiết lập chặt chẽ để đảm bảo an toàn bay. Điều này cho thấy hệ thống pháp luật Việt Nam đã được thiết kế một cách toàn diện để kiểm soát và răn đe các hành vi gây rối trên máy bay, bảo vệ an toàn cho mọi người và duy trì trật tự trong ngành hàng không.

Mọi vướng mắc pháp lý hãy gọi ngay hotline tổng đài: 1900.6162 để được tư vấn pháp luật trực tuyến. Email: lienhe@luatminhkhue.vn để dược hỗ trợ khi có yêu cầu. Trân trọng!