1. Hiện tượng thu gom, mua sổ bảo hiểm xã hội 

Thời gian vừa qua, khi dịch Covid- 19 diễn biến phức tạp, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều trường học các tài khoản mạo danh cơ quan bảo hiểm xã hội để đăng tải thông tin với nội dung thu gom sổ bảo hiểm xã hội để trục lợi với mục đích trái quy định pháp luật.

Trong thời gian dịch bệnh kéo dài, người lao động không thể tiếp tục công việc của mình tại các công ty, xí nghiệp, nhiều trường hợp người lao động bỏ việc về quê, trường hợp bị buộc thôi việc do Covid-19, lợi dùng tình trạng hỗn loạn và khó khăn của cộng đồng, các đối tượng giả mạo các cơ quan bảo hiểm xã hội, đánh vào điểm yếu là người lao động chưa hết thời gian tham gia bảo hiểm nhưng muốn nghỉ ngang về quê để tránh dịch hoặc người lao động mới bị cắt giảm lao động, cần tiền để sinh hoạt trong kỳ giãn cách.

Bằng hình thức giả mạo cơ quan bảo hiểm như trên, các đối tượng này sẽ mua lại sổ bảo hiểm xã hội của người lao động bằng hình thức thông báo chi trả bảo hiểm trước thời hạn và số tiền người lao động bán sổ sẽ rẻ hơn, mất đi một số quyền lợi so với thanh toán bảo hiểm xã hội.

Không chỉ dừng lại ở việc giả mạo thành các cơ quan bảo hiểm, nhiều đối tượng ngang nhiên sử dụng tài khoản facebook, zalo cá nhân để rao mua sổ bảo hiểm xã hội của người lao động qua mạng với những câu khẩu hiệu như: "Thu mua sổ bảo hiểm giá cao", "Tư vấn chi trả quyền lợi bảo hiểm xã hội nhanh nhất với mức thực hưởng cao nhất cho người lao động".... Thông qua đó, người mua sẽ chi trả số tiền thấp hơn rất nhiều so với giá trị thực lĩnh của người lao động được hưởng, đồng thời ràng buộc người lao động phải ký giấy uỷ quyền làm thủ tục hưởng chế độ BHXH sang cho người mua. Như vậy, người mua sẽ nhận được khoản chênh lệch cao hơn số tiền ban đầu họ trả cho người lao động. Một điều tai hạn đáng bàn hơn ở đây là khi người lao động “ bán sổ BHXH ” đã mất đi cơ hội tích lũy quá trình tham gia để được hưởng lương hưu hàng tháng khi hết tuổi lao động, dẫn đến khi người lao động sau khi tham gia vào thị trường lao động thì nghiễm nhiên phải mua và đóng bảo hiểm lại từ đầu.

Bộ Lao động- Thương binh và xã hội đã gửi Công văn số 1443/LĐTBXH-BHXH về việc cảnh báo, xử lý hành vi thu mua sổ bảo hiểm xã hội của người lao động cho Ủy ban Nhân dân các tỉnh thành phố trực thuộc Trung ương.

Theo Giám đốc Sở Lao động- Thương binh và Xã hội nhận định, người bán sổ bảo hiểm xã hội đa phần là người lao động nghỉ việc chưa đủ một năm, họ đã thiệt hơn khi nhận trợ cấp 01 lần, giờ càng thiệt hơn khi mất oan một khoản tiền thực hưởng cho những người thu mua sổ trái pháp luật. Đã có một vài trường hợp người lao động bán sổ và mất đến 50% số tiền trợ cấp thực hưởng cho người mua.

Theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội 2014- Điều 18- Khoản 6 quy định: người lao động có quyền ủy quyền cho người khác nhận lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, nhiều kẻ đã lợi dụng quy định này để rao mua hàng trăm sổ bảo hiểm xã hội và yêu cầu người lao động bán, ký giấy ủy quyền, từ đó hưởng một khoản chênh lệch lớn trên lòng tin và sự thiếu thốn của họ. Đây là hành vi trục lợi, gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của ngừi lao động, cần xử lý nghiêm những hành vi trên khi những kẻ thu mua này không có đóng góp vào quỹ bảo hiểm xã hội, có hành vi gây rối trật tự và an toàn xã hội.

 

2. Quy định pháp luật về xử lý các hành vi thu mua sổ bảo hiểm xã hội của người lao động?

Theo quy định tại Nghị định 28/2020/NĐ-CP sửa đổi bổ sung cho Nghị định 88/2015/NĐ-CP Quy định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng quy định Điều 39- Vi phạm quy định về lập hồ sơ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp như sau:

- Phạt tiền từ 01 triệu đồng đến 02 triệu đồng đối với người lao động có một trong các hành vi vi phạm sau:

+ Kê khai không đúng sự thật hoặc sửa chữa, tẩy xóa làm sai sự thật những nội dung có liên quan đến việc hưởng bảo hiểm xã hội mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

+ Không thông báo với trung tâm dịch vụ việc làm theo quy định khi người lao động có việc làm trong thời hạn 15 ngày làm việc, kể từ ngày nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp,...

Trong trường hợp trên, hành vi rao mua sổ bảo hiểm xã hội của người lao động nếu chưa gây ra những hậu quả nghiêm trọng dẫn đến vi phạm hình sự thì bị xử phạt hành chính từ 01 triệu đến 02 triệu do kê khai không đúng sự thật ( ở đây là do người lao động ký ủy quyền cho người mua sổ mà trên thực tế bên mua đang trục lợi, hưởng toàn bộ quyền lợi bảo hiểm của người lao động).

Hiện nay, pháp luật về Bảo hiểm xã hội có quy định hành vi nghiêm cấm khi chiếm dụng tiền hưởng Bảo hiểm xã hội khi gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của của người lao động. Theo đó, các hành vi rao mua sổ Bảo hiểm xã hội đều là các hành vi vi phạm pháp luật và sẽ bị xử lý theo quy định pháp luật.

Theo pháp luật hiện hành, việc vi phạm pháp luật với mục đích trục lợi, gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khác sẽ bị xử phạt theo quy định tại Bộ Luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung 2017, đối với lĩnh vực bảo hiểm- Khoản 1- Điều 214: Tội gian lận bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp quy định như sau:

- Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, chiếm đoạt tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp từ 10 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng hoặc gây thiệt hại từ 20 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng mà không thuộc trường hợp quy định tại một trong các điều 174, 353 và 355 của Bộ luật này, thì bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 100 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm:

+ Lập hồ sơ giả hoặc làm sai lệch nội dung hồ sơ bảo hiểm xã hội, hồ sơ bảo hiểm thất nghiệp lừa dối cơ quan bảo hiểm xã hội;

+ Dùng hồ sơ giả hoặc hồ sơ đã bị làm sai lệch nội dung lừa dối cơ quan bảo hiểm xã hội hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp. 

- Phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 200 triệu đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm: có tổ chức; có tính chất chuyện nghiệp; chiếm đoạt tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp từ 100 triệu đến dưới 500 triệu; gây hại từ 20 triệu đồng đến dưới 50 triệu đồng; dùng thủ đoạn tinh vi.

- Phạt tù từ 05 năm đến 10 năm với các trường hợp sau: Chiếm đoạt tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp 500 triệu đồng trở lên; Gây thiệt hại 500 triệu đồng trở lên.

- Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Như vậy, đối với trường hợp trục lợi từ sổ bảo hiểm xã hội đã được pháp luật Hình sự quy định rõ ràng theo từng mức độ vi phạm cũng như số tiền trục lợi từ việc rao mua sổ bảo hiểm xã hội của người lao động. Hình phạt cao nhất là phạt tiền đến 200 triệu hoặc phạt tù cao nhất đến 05 năm.

Lời khuyên của các chuyên gia đưa ra: Đối với tình hình dịch bệnh phức tạp như hiện nay, người lao động phải thôi việc sẽ  gặp khó khăn về tài chính. Song, người lao động không nên “bán sổ BHXH” mà tiến hành nộp hồ sơ để đăng ký nhận trợ cấp thất nghiệp, trợ cấp học nghề; đăng ký nhận chế độ hỗ trợ từ Gói an sinh của Chính phủ. Sau khi mọi thứ ổn định, người lao động tiếp tục đi làm, đóng BHXH để tích lũy đến khi hết tuổi lao động sẽ được hưởng lương hưu hàng tháng, có thẻ bảo hiểm y tế được thanh toán 95% chi phí khi chẳng may bị ốm đau, bệnh tật, không phải phụ thuộc vào con cháu, không tạo gánh nặng cho xã hội. Người lao động cần tìm các giải pháp phù hợp để khắc phục khó khăn tạm thời trước mắt, đảm bảo lợi ích lâu dài; hiểu rõ về chính sách an sinh của Đảng và Nhà nước; ý nghĩa, lợi ích của chính sách BHXH đối với các chế độ hưu trí, ốm đau, thai sản, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp.., để không bị xúi giục bán sổ BHXH; kịp thời phản ảnh, tố giác đối tượng có hành vi thu gom, mua bán sổ BHXH của người lao động nhằm trục lợi bất hợp pháp đến cơ quan Công an để điều tra xử lý theo quy định.

Về phía các cơ quan bảo hiểm, các ban ngành có nghia vụ liên quan, cần thích nghi, kịp thời ứng biến trước tình hình dịch bệnh Covid- 19 nói riêng và các thiên tai nói chung để kịp thời hỗ trợ người lao động bình ổn cuộc sống. 

Trên đây là toàn bộ nội dung tư vấn của Luật sư Luật Minh Khuê cho vấn đề. Trường hợp bài viết có nội dung nhầm lẫn hoặc quý bạn đọc có nội dung chưa rõ cần giải đáp, trao đổi xin mời vui lòng liên hệ tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến 1900.6162 để được hỗ trợ tư vấn kịp thời. Xin chân thành cảm ơn!