1. Hiệu ứng thay thế (substitution effect) được hiểu là như thế nào?

Hiệu ứng thay thế trong tiếng Anh là Substitution effect.

Hiện nay việc ứng dụng các hiệu ứng đã rất quen thuộc, với hiệu ứng thay thế (Substitution effect) đây được hiểu là sự sụt giảm doanh số của một sản phẩm có thể được quy rằng khi giá của sản phẩm này tăng thì người tiêu dùng chuyển sang sử dụng các sản phẩm thay thế rẻ hơn.

Như vậy nên đối với bất kì một sản phẩm có thể mất thị phần vì nhiều lí do, nhưng hiệu ứng thay thế hoàn toàn phản ánh tính căn cơ. Ví dụ trương trường hợp xuất hiện thương hiệu tăng giá, một số người tiêu dùng sẽ lựa chọn một mặt hàng khác rẻ hơn. Nếu giá thịt gà tăng thì người tiêu dùng sẽ ăn nhiều thịt bò nhiều hơn.

Hiệu ứng thay thế có thể hiểu chung đây chính là sự thay thế một sản phẩm bằng sản phẩm khác trên thị trường và có thể là do có sự thay dổi trong giá tương đối của chúng. Nên trên thực tế thì thông thường sự giảm giá của một sản phẩm làm tăng nhu cầu về nó. Một phần của sự gia tăng này là do hiệu ứng thay thế gây gia. Trường hợp nếu giá mặt hàng Y giảm và các hàng hóa khác không thay đổi, thì mặt hàng này sẽ trở nên hấp dẫn hơn và người tiêu dùng tìm cách thay thế các mặt hàng khác bây giờ đã trở nên đắt hơn một cách tương đối với mặt hàng Y. Cùng với hiệu ứng thu nhập, hiệu ứng thay thế giúp chúng ta lý giải tại sao đường cầu lại dốc xuống.

 

2. Quy định về hiệu ứng thay thế và hàng hóa thứ cấp như thế nào?

Hiệu ứng thay thế không chỉ được nhìn thấy trong hành vi của người tiêu dùng. Một nhà sản xuất phải đối mặt với việc tăng giá cho một sản phẩm thiết yếu thì có thể chuyển sang phiên bản rẻ hơn được sản xuất bởi đối thủ nước ngoài. Nói chung, khi giá cả của sản phẩm hoặc dịch vụ tăng nhưng thu nhập của người mua vẫn giữ nguyên thì hiệu ứng thay thế sẽ có hiệu lực.

Hiệu ứng thay thế và hàng hóa thứ cấp

Có thể thấy phi logic khi hiệu ứng thay thế có thể không được thấy khi các sản phẩm kém hơn về chất lượng tăng giá. Trên thực tế, một hàng hóa thứ cấp tăng giá thực sự có thể được hưởng mức tăng doanh số. Các sản phẩm biểu thị hiện tượng này được gọi là hàng hóa Giffen.

Robert Giffen lưu ý rằng các mặt hàng chủ lực giá rẻ như khoai tây sẽ được mua với số lượng lớn hơn nếu giá của chúng tăng. Ông kết luận rằng những người có ngân sách cực kì hạn chế buộc phải mua nhiều khoai tây hơn vì giá tăng của chúng so với các mặt hàng chủ lực chất lượng cao là ngoài tầm với của họ.

Hàng hóa thay thế có thể là hàng hóa thay thế đầy đủ hoặc hàng hóa thứ cấp. Nhu cầu về hàng hóa thứ cấp sẽ tăng lên khi khả năng chi tiêu chung của người tiêu dùng giảm.

Hiệu ứng thay thế đại diện cho sự thay đổi trong các mô hình tiêu thụ kinh tế vĩ mô phát sinh do sự thay đổi về giá tương đối của hàng hóa. Một người tiêu dùng có xu hướng thay thế các sản phẩm chi phí thấp với hàng hóa có giá cao hơn khi thu nhập tăng hoặc khi giá hàng hóa xa xỉ giảm.

Ví dụ, khi giá thịt đỏ tăng cao hơn giá gà, người tiêu dùng có nhiều khả năng thay thế tiêu thụ thịt đỏ với tiêu thụ thịt gà. Nhu cầu thịt đỏ sau đó giảm, và nhu cầu về thịt gà tăng lên. Trong trường hợp này, gà là một món ăn thay thế.

Một số hàng hóa thay thế cũng có thể được coi là hàng hóa thứ cấp. Một hàng hóa thứ cấp là một sản phẩm có nhu cầu tăng lên khi giá tương đối của một hàng hóa khác tăng lên.

 

3. So sánh hiệu ứng thay thế với hiệu ứng thu nhập dựa trên căn cứ nào?

Cơ sở để so sánh Ảnh hưởng thu nhập Hiệu lực thay thế
Ý nghĩa Hiệu ứng thu nhập đề cập đến sự thay đổi trong nhu cầu của hàng hóa gây ra bởi sự thay đổi trong thu nhập thực tế Hiệu lực thay thế có nghĩa là hiệu ứng do sự thay đổi giá của hàng hóa hoặc dịch vụ, dẫn đến người tiêu dùng thay thế các mặt hàng có giá cao hơn bằng giá thấp hơn
Phản ánh bởi Di chuyển dọc theo đường cong thu nhập Di chuyển dọc theo đường cong giá tiêu dùng
Tác dụng của Thu nhập được giải phóng Thay đổi giá tương đối
Biểu hiện Tác động của việc tăng hay giảm sức mua đối với tiêu dùng Thay đổi số lượng cầu hàng hóa do thay đổi giá
Tăng giá hàng hóa Giảm thu nhập khả dụng, do đó làm giảm lượng cầu Vì hàng hóa thay thế tương đối rẻ hơn và vì vậy khách hàng sẽ chuyển sang hàng hóa khác
Giảm giá hàng hóa Tăng sức mạng chi tiêu thực sự của người tiêu dùng, cho phép khách hàng mua nhiều hơn, với ngân sách nhất định Sẽ làm cho nó rẻ hơn so với sản phẩm thay thế, điều này sẽ thu hút nhiều khách hàng hơn và dẫn đến nhu cầu cao hơn

Sự khác biệt chính giữa hiệu ứng thu nhập và hiệu ứng thay thế

Những điểm sau đây rất đáng chú ý cho đến khi có sự khác biệt giữa hiệu ứng thu nhập và hiệu ứng thay thế:

+ Sự thay đổi trong nhu cầu đối với hàng hóa gây ra bởi sự thay đổi thu nhập thực tế của người tiêu dùng được gọi là hiệu ứng thu nhập. Một hiệu ứng do sự thay đổi giá của hàng hóa hoặc dịch vụ, dẫn đến việc người tiêu dùng thay thế các mặt hàng có giá cao hơn bằng các mặt hàng giá thấp hơn, được gọi là hiệu ứng thay thế.

+ Hiệu ứng thu nhập được thể hiện bằng sự dịch chuyển dọc theo đường cong thu nhập – tiêu dùng, có độ dốc dương. Không giống như, hiệu ứng thay thế được mô tả bởi sự di chuyển dọc theo đường cong giá tiêu dùng, có độ dốc âm

+ Hiệu ứng thu nhập cho thấy tác động của việc tăng hoặc giảm sức mua đối với tiêu dùng. Ngược lại, hiệu ứng  thay thế phản ánh sự thay đổi trong mô hình tiêu thụ của một mặt hàng do thay đổi giá.

+ Hiệu ứng thu nhập là kết quả của thu nhập được giải phóng trong khi hiệu ứng thay thế phát sinh do thay đổi tương đối về giá.

+ Hiệu ứng thu nhập của việc tăng giá hàng hóa là giảm thu nhập tùy ý dẫn đến giảm lượng cầu. Để chống lại điều này, hiệu ứng thay thế của giá hàng hóa tăng là khách hàng tiêu dùng sẽ mua các lựa chọn thay thế ít tốn kém hơn.

+ Hiệu quả thu nhập của việc giảm giá hàng hóa là sức mua của khách hàng sẽ tăng lên, cho phép khách hàng mua nhiều hơn với cùng một ngân sách. Ngược lại, hiệu ứng thay thế của việc giảm giá hàng hóa là hàng hóa sẽ trở nên rẻ hơn so với hàng hóa thay thế, sẽ thu hút nhiều khách hàng hơn, dẫn đến nhu cầu cao hơn.

Theo những phân tích đó, có thể hiểu hiệu ứng thu nhập đề cập đến tác động của thay đổi thu nhập thực tế của người tiêu dùng trong khi hiệu ứng thay thế có nghĩa là thay thế một sản phẩm này cho một sản phẩm khác, là kết quả của sự thay đổi giá tương đối của hàng hóa. Đây là hai thành phần ảnh hưởng của sự thay đổi giá hàng hóa đối với mô hình tiêu thụ. Cách tiếp cận của Hicksian và phương pháp của Slutksy, phân tách tổng hiệu ứng giá thành hai hiệu ứng, tức là thu nhập và hiệu ứng thay thế.

Ngoài ra, bạn đọc có thể tham khảo nội dung bài viết dưới đây của Luật Minh Khuê:

Hiệu ứng Fisher quốc tế (international Fisher effect) là gì?

Hiệu ứng giá cả (price effect) là gì?

Hiệu ứng đường J (J-curve effect) là gì?

Hiệu ứng thu nhập (income effect) là gì?

 

4. Một số khái niệm khác liên quan đến hiệu ứng

4.1 Hiệu ứng cuốn theo (bandwagon effects) là gì?

Hiệu ứng cuốn theo (bandwagon effects) là khái niệm mô tả tình huống khi giá cả giảm, nhu cầu của một số người tăng lên, sau đó những người khác "bắt chước" phản ứng của họ và tăng nhu cầu của mình lên. Nếu hiệu ứng này tồn tại, đường cầu của thị trường không phải chỉ là tông các đường cầu cá nhân, mà dịch xa ra hơn, nhu cầu lớn hơn mức dự kiến khi mọi người bị việc mua hàng của người khác "cuốn theo".

 

4.2 Hiệu ứng thu hút (backwash effects) là gì?

Hiệu ứng thu hút (backwash effects) là hiệu ứng này xuất hiện khi sự tăng trưởng kinh tế trong một khu vực ảnh hưởng tiêu cực đối với sự tăng trưởng của các khu vực khác. Nó chủ yếu biểu hiện ở các luồng di chuyển nhân tố sản xuất (thường là lao động và tư bản) từ các khu vực lân cận có tốc độ tăng trưởng thấp sang khu vực trung tâm có tốc độ tăng trưởng cao, dẫn đến sự chênh lệch ngày càng lớn về trình độ phát triển giữa các vùng, khu vực địa lý trong nền kinh tế. Nguyên nhân ở đây là hiệu quả sản xuất cao hơn khi các hoạt động sản xuất quần tụ với nhau và vì vậy khu vực có lợi thế ban đầu sẽ thu hút nhân tố sản xuất ở các khu vực khác về phía nó.

 

4.3 Hiệu ứng đe dọa (threat effect) là gì?

Hiệu ứng đe dọa (threat effect) là quan điểm cho rằng những người chủ có công nhân chưa gia nhập công đoàn thường trả mức lương bằng hoặc gần bằng mức lương mà công đoàn (ở các doanh nghiệp khác) yêu cầu để ngăn cản công nhân gia nhập công đoàn. Nếu giả thuyết này đúng, thì mối quan hệ nhân quả trong lạm phát tiền lương phải bắt đầu từ khu vực có công đoàn, sau đó mới chuyển sang khu vực không có công đoàn.

Trên đây là toàn bộ nội dung thông tin tư vấn về chủ đề Hiệu ứng thay thế (substitution effect) là gì? mà Luật Minh Khuê cung cấp tới quý khách hàng. Ngoài ra, quý khách hàng có thể tham khảo bài viết về chủ đề Hiệu ứng lấn át (crowding out effect) là gì? của Luật Minh Khuê. Còn điều gì vướng mắc, quý khách hàng vui lòng liên hệ hotline 1900.6162 hoặc gửi email đến: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được sự hỗ trợ. Chúng tôi rất hân hạnh hợp tác, trân trọng.