1. Quyền hạn chung của Hội đồng nhân dân xã
Điều 33 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân xã như sau:
- Ban hành nghị quyết: Về các vấn đề thuộc thẩm quyền của Hội đồng nhân dân xã.
- Quyết định biện pháp:
+ Bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.
+ Đấu tranh, phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật.
+ Chống quan liêu, tham nhũng.
+ Bảo vệ tài sản, tính mạng, quyền lợi của công dân.
- Bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm:
+ Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Trưởng ban, Phó Trưởng ban Hội đồng nhân dân xã.
+ Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Ủy viên Ủy ban nhân dân xã.
- Phê duyệt, quyết định:
+ Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm của xã.
+ Dự toán thu, chi ngân sách xã; điều chỉnh khi cần thiết.
+ Phê chuẩn quyết toán ngân sách xã.
+ Chủ trương đầu tư chương trình, dự án trong phạm vi phân quyền.
- Giám sát:
+ Việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật và nghị quyết của Hội đồng nhân dân xã.
+ Hoạt động của Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ban Hội đồng nhân dân xã.
+ Văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân xã.
- Lấy phiếu tín nhiệm: Đối với người giữ chức vụ do Hội đồng nhân dân xã bầu.
- Bãi nhiệm, chấp nhận đại biểu:
+ Bãi nhiệm đại biểu Hội đồng nhân dân xã.
+ Chấp nhận đại biểu Hội đồng nhân dân xã xin thôi nhiệm vụ.
- Bãi bỏ văn bản: Toàn bộ hoặc một phần văn bản trái pháp luật của Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã.
2. Phạm vi giám sát của HĐND xã đối với các khu dân cư
Theo quy định tại khoản 5 Điều 33 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 thì HĐND xã có thẩm quyền giám sát toàn diện các khu dân cư trên địa bàn xã trong những lĩnh vực sau:
- Việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật: HĐND xã có trách nhiệm giám sát việc thực hiện Hiến pháp và pháp luật ở các khu dân cư, bao gồm:
+ Việc chấp hành các quy định của pháp luật về trật tự an toàn xã hội, phòng chống tội phạm, tệ nạn xã hội.
+ Việc bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên.
+ Việc thực hiện các quy định về xây dựng, quy hoạch đô thị.
+ Việc thực hiện các chính sách xã hội, an sinh xã hội.
+ Việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
- Việc thực hiện nghị quyết của HĐND xã: HĐND xã có trách nhiệm giám sát việc thực hiện các nghị quyết do chính HĐND xã ban hành tại các khu dân cư, bao gồm:
+ Việc thực hiện các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội.
+ Việc thực hiện các chương trình, dự án đầu tư.
+ Việc thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường.
+ Việc thực hiện các chính sách an sinh xã hội.
+ Việc thực hiện các giải pháp bảo đảm trật tự an toàn xã hội.
- Hoạt động của tổ chức chính trị, tổ chức xã hội, tổ chức hành nghề và cá nhân ở khu dân cư: HĐND xã có trách nhiệm giám sát hoạt động của các tổ chức chính trị, tổ chức xã hội, tổ chức hành nghề và cá nhân ở khu dân cư, bao gồm:
+ Hoạt động của các tổ chức đảng, đoàn thể chính trị - xã hội.
+ Hoạt động của các tổ chức xã hội, tổ chức phi chính phủ.
+ Hoạt động của các tổ chức hành nghề.
+ Hoạt động của các cá nhân trong cộng đồng.
- Việc giải quyết các khiếu nại, tố cáo của công dân liên quan đến hoạt động của các tổ chức, cá nhân ở khu dân cư: HĐND xã có trách nhiệm giám sát việc giải quyết các khiếu nại, tố cáo của công dân liên quan đến hoạt động của các tổ chức, cá nhân ở khu dân cư, bao gồm:
+ Việc tiếp nhận, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân.
+ Việc xử lý các vi phạm pháp luật trong hoạt động của các tổ chức, cá nhân.
+ Việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
- HĐND xã có thể thực hiện việc giám sát thông qua nhiều hình thức khác nhau, như:
+ Tổ chức các buổi tiếp dân, họp cử tri.
+ Xem xét báo cáo của các cơ quan, tổ chức về tình hình thực hiện các quy định của pháp luật, nghị quyết của HĐND xã ở các khu dân cư.
+ Khảo sát thực tế tại các khu dân cư.
+ Chất vấn Chủ tịch UBND xã về việc thực hiện các quy định của pháp luật, nghị quyết của HĐND xã ở các khu dân cư.
Việc giám sát của HĐND xã đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo thực hiện Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở khu dân cư.
3. Hình thức giám sát của HĐND xã đối với các khu dân cư
Theo quy định của pháp luật, HĐND xã có thể thực hiện quyền giám sát đối với các khu dân cư trên địa bàn thông qua nhiều hình thức phong phú, đa dạng, bao gồm:
- Xem xét báo cáo:
+ HĐND xã có thể xem xét báo cáo của UBND xã, các cơ quan, tổ chức liên quan về tình hình thực hiện pháp luật, chính sách ở khu dân cư.
+ Các báo cáo này cần đầy đủ, chính xác, phản ánh đúng thực trạng hoạt động thực thi pháp luật, chính sách ở địa phương, từ đó HĐND xã có thể đánh giá hiệu quả thực hiện và đưa ra các biện pháp giám sát phù hợp.
- Tổ chức tiếp xúc cử tri:
+ HĐND xã có thể tổ chức các buổi tiếp xúc cử tri để nghe ý kiến, kiến nghị của nhân dân về hoạt động của các tổ chức, cá nhân ở khu dân cư.
+ Đây là hình thức giám sát trực tiếp, giúp HĐND xã nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng của người dân, kịp thời phát hiện những vấn đề bức xúc cần giải quyết.
- Khảo sát, điều tra thực tế:
+ HĐND xã có thể tổ chức các đoàn khảo sát, điều tra thực tế để kiểm tra việc thực hiện pháp luật, chính sách ở khu dân cư.
+ Hoạt động này giúp HĐND xã có được cái nhìn trực quan, khách quan về tình hình thực tế, từ đó có căn cứ để đánh giá hiệu quả thực thi pháp luật, chính sách và đưa ra các biện pháp giám sát hiệu quả.
- Kiểm tra việc giải quyết khiếu nại, tố cáo:
+ HĐND xã có thể kiểm tra việc giải quyết các khiếu nại, tố cáo của công dân liên quan đến hoạt động của các tổ chức, cá nhân ở khu dân cư.
+ Việc kiểm tra này nhằm đảm bảo các khiếu nại, tố cáo được giải quyết đúng quy định, kịp thời, công bằng, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
- Ngoài ra, HĐND xã cũng có thể thực hiện quyền giám sát thông qua các hình thức khác như:
+ Chất vấn Chủ tịch UBND xã: HĐND xã có thể chất vấn Chủ tịch UBND xã về việc thực hiện pháp luật, chính sách ở khu dân cư.
+ Tổ chức các hội nghị chuyên đề: HĐND xã có thể tổ chức các hội nghị chuyên đề để thảo luận về các vấn đề liên quan đến việc thực hiện pháp luật, chính sách ở khu dân cư.
+ Công khai thông tin về hoạt động giám sát: HĐND xã có thể công khai thông tin về hoạt động giám sát trên website của HĐND xã hoặc các phương tiện thông tin đại chúng khác.
Việc lựa chọn hình thức giám sát phù hợp phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tính chất, mức độ phức tạp của vấn đề cần giám sát, điều kiện cụ thể của địa phương. HĐND xã cần linh hoạt trong việc lựa chọn hình thức giám sát để đảm bảo hiệu quả và hiệu lực của hoạt động giám sát.
- Lưu ý
+ Các hình thức giám sát nêu trên chỉ là những hình thức cơ bản, HĐND xã có thể sáng tạo thêm các hình thức giám sát khác phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.
+ Hoạt động giám sát của HĐND xã cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và có hiệu quả để đảm bảo thực hiện Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở khu dân cư.
Ngoài ra, có thể tham khảo: Hội đồng nhân dân xã có quyền giám sát hoạt động của UBND xã không. Còn khúc mắc, liên hệ 1900.6162 hoặc gửi email tới: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ. Xin cảm ơn.
