Khi nào thì cơ quan chức năng được khám xét nhà của người khác?

1. Tự ý khám xét nhà người khác có được không?

Theo Điều 22 của Hiến pháp 2013, mỗi công dân đều có quyền được ở một nơi ở hợp pháp và không ai được xâm phạm quyền này. Quyền của mỗi người về chỗ ở là không thể xâm phạm, và việc vào chỗ ở của người khác mà không có sự đồng ý của họ là vi phạm pháp luật. Các biện pháp khám xét chỗ ở phải được thực hiện theo quy định của pháp luật để đảm bảo rằng không có vi phạm nào xảy ra đối với quyền riêng tư và sự tự do của cá nhân. Điều này đồng nghĩa với việc cần có sự chấp thuận hoặc sự ủy quyền từ phía chủ sở hữu hoặc cư trú tại đó trước khi tiến hành bất kỳ hành động nào liên quan đến khám xét.

Ngoài ra, Điều 12 của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 cũng bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở, đời sống riêng tư và các bí mật cá nhân. Không ai được phép xâm phạm trái pháp luật đến chỗ ở, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và gia đình, cũng như các dạng thông tin cá nhân như thư tín, điện thoại và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác. Quyền này bảo vệ khỏi việc can thiệp trái pháp luật vào không gian cá nhân và thông tin riêng tư của mỗi người. Việc bảo vệ quyền này bao gồm cả việc không thể xâm phạm đến không gian sống của mỗi cá nhân mà không có sự chấp thuận hoặc quyền pháp lý, cũng như việc không thể thu thập, sử dụng hoặc tiết lộ thông tin cá nhân một cách trái pháp luật.

Mặc dù vậy, vẫn có trường hợp cần phải khám xét chỗ ở của cá nhân để thực hiện các hoạt động tố tụng nhằm truy tìm tội phạm và bảo vệ an ninh xã hội. Việc thực hiện các biện pháp như khám xét chỗ ở để truy tìm tội phạm và bảo vệ an ninh xã hội là hoàn toàn cần thiết trong một xã hội pháp luật. Tuy nhiên, điều quan trọng là việc thực hiện các biện pháp này phải tuân thủ đúng quy trình và điều kiện theo quy định của pháp luật để đảm bảo rằng quyền riêng tư và quyền tự do của cá nhân không bị xâm phạm một cách trái pháp luật. Ngoài ra, việc thực hiện khám xét cũng phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản về tỉ mỉ, không làm hại và tôn trọng quyền của người bị khám xét. Điều này bao gồm việc chỉ sử dụng biện pháp cần thiết và không sử dụng quá mức áp đặt, cũng như bảo đảm rằng việc thực hiện khám xét không gây ra bất kỳ tổn thương vật lý hoặc tinh thần không đáng có cho người bị khám xét.

2. Cơ quan chức năng được khám xét nhà người khác khi nào?

Theo quy định của khoản 1 Điều 113 và khoản 1 Điều 193 của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, chỉ có những đối tượng sau đây được ủy quyền ra lệnh khám xét nhà người khác: Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng của các Cơ quan điều tra ở mọi cấp. Trong trường hợp này, lệnh bắt phải được Viện kiểm sát cùng cấp phê chuẩn trước khi thi hành; Viện trưởng, Phó Viện trưởng của Viện kiểm sát nhân dân và Viện trưởng, Phó Viện trưởng của Viện kiểm sát quân sự ở mọi cấp; Chánh án, Phó Chánh án của Tòa án nhân dân và Chánh án, Phó Chánh án của Tòa án quân sự ở mọi cấp; cùng với Hội đồng xét xử.

Theo Điều 192 của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, việc khám xét người, chỗ ở, nơi làm việc, địa điểm, phương tiện, tài liệu, đồ vật, thư tín, điện tín, bưu kiện, bưu phẩm, dữ liệu điện tử chỉ được thực hiện khi có căn cứ nhận định rằng có sự liên quan đến vụ án, bao gồm việc trong người, chỗ ở, nơi làm việc, địa điểm, phương tiện có chứa các công cụ, phương tiện liên quan đến hành vi phạm tội hoặc các vật phẩm, tài sản thuộc về tội phạm hoặc có liên quan đến vụ án. Khám xét cũng có thể thực hiện khi cần phát hiện và giải cứu nạn nhân hoặc truy nã người. Khi có căn cứ cho rằng trong thư tín, điện tín, bưu kiện, bưu phẩm, dữ liệu điện tử có chứa thông tin liên quan đến vụ án hoặc các vật phẩm, tài sản có liên quan, thì cũng có thể thực hiện khám xét đối với chúng.

Tóm lại, việc khám xét người, chỗ ở, nơi làm việc, địa điểm, phương tiện của người khác chỉ được thực hiện khi có căn cứ theo quy định pháp luật và không phải ai cũng có quyền tùy tiện thực hiện việc này. Các biện pháp khám xét phải tuân thủ các quy định cụ thể và điều kiện được quy định bởi pháp luật, và thường cần sự chấp thuận hoặc quyết định từ một cơ quan pháp luật có thẩm quyền. Nguyên tắc này bảo vệ quyền của mỗi cá nhân và đảm bảo rằng quyền tự do và quyền riêng tư không bị xâm phạm một cách trái pháp luật. Việc thực hiện các biện pháp như khám xét phải được coi là cần thiết và có căn cứ để bảo vệ lợi ích công cộng và đảm bảo an ninh, nhưng cũng cần phải tôn trọng quyền của người bị khám xét. Do đó, việc thực hiện khám xét phải được tiến hành một cách cẩn trọng, minh bạch và tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật để đảm bảo tính công bằng và bảo vệ quyền lợi của tất cả các bên liên quan.

3. Quy định hiện hành về việc khám xét nhà người khác

Theo quy định của Điều 195 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, việc khám xét nhà người khác được quy định như sau:

- Khi tiến hành khám xét chỗ ở, người đó hoặc người từ đủ 18 tuổi trở lên phải có mặt, cùng với đại diện chính quyền xã, phường, thị trấn và hai người chứng kiến. Trong trường hợp họ không có mặt hoặc cố tình vắng mặt, bỏ trốn hoặc có lý do khác không thể trì hoãn, việc khám xét vẫn được tiến hành với sự có mặt của đại diện chính quyền và hai người chứng kiến. Không được bắt đầu khám xét vào ban đêm, trừ trường hợp khẩn cấp và phải ghi rõ lý do vào biên bản.

- Người đang bị khám xét nơi làm việc của mình phải có mặt trong quá trình khám xét, trừ khi có lý do không thể trì hoãn và đã được ghi rõ vào biên bản. Cần có sự tham gia của đại diện của cơ quan hoặc tổ chức nơi làm việc trong quá trình khám xét. Trong trường hợp không có đại diện của cơ quan hoặc tổ chức nơi làm việc, đại diện chính quyền xã, phường, thị trấn cùng hai người chứng kiến sẽ tham gia vào việc khám xét.

- Khi khám xét địa điểm, cần có đại diện chính quyền xã, phường, thị trấn và hai người chứng kiến. Điều này nhấn mạnh sự quan trọng của tính công bằng và minh bạch trong quá trình thực thi pháp luật, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người dân. Sự hiện diện của đại diện chính quyền và chứng kiến giúp đảm bảo rằng quá trình khám xét được thực hiện theo quy trình và không bị lạm dụng. Đồng thời, có sự chứng kiến từ đại diện chính quyền cũng giúp đảm bảo rằng quyền lợi của người dân được bảo vệ và không bị xâm phạm một cách trái pháp luật.

- Việc khám xét phương tiện phải có mặt chủ sở hữu hoặc người quản lý, cùng với hai người chứng kiến. Trong trường hợp họ vắng mặt, bỏ trốn hoặc không thể trì hoãn, việc khám xét vẫn tiếp tục với sự có mặt của hai người chứng kiến. Có thể mời người có chuyên môn liên quan đến phương tiện tham gia khi khám xét phương tiện.

- Trong suốt quá trình khám xét, những người có mặt không được tự ý rời khỏi nơi đang bị khám, không được liên hệ hoặc trao đổi với nhau hoặc với những người khác cho đến khi khám xét hoàn tất. Quy định này giúp đảm bảo rằng không có vật chứng nào bị thay đổi hoặc phá hủy một cách không đúng đắn. Đồng thời, việc hạn chế liên lạc giữa những người có mặt cũng giúp đảm bảo tính khách quan và tránh bất kỳ ảnh hưởng nào đến kết quả của quá trình khám xét.

Ngoài ra, quý bạn đọc có thể tham khảo thêm bài viết: Khám xét nhà ở khi không có lệnh khám xét chịu trách nhiệm gì? 

Nếu có bất cứ vấn đề pháp lý nào cần hỗ trợ, vui lòng liên hệ tới bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua số điện thoại: 1900.6162 hoặc gửi yêu cầu qua địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn. Trân trọng!