1. Thế nào là lao động tự do?
Hiện nay, mặc dù chưa có một định nghĩa chính thức về lao động tự do, nhưng có thể hiểu rằng đối tượng lao động không ký kết hợp đồng lao động cụ thể với một tổ chức nào đó được gọi là lao động tự do, hay còn được biết đến với thuật ngữ "freelancer".
Từ cách hiểu này, đối tượng lao động tự do được xác định rất rộng. Ví dụ, theo Nghị quyết 09/2021/NQ-HĐND về chế độ, chính sách đặc thù phục vụ công tác phòng, chống dịch Covid-19 và hỗ trợ người dân bị tác động bởi dịch Covid-19 trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, có xác định một số đối tượng lao động tự do như:
- Người bán hàng rong hoặc thực hiện buôn bán nhỏ lẻ trên đường phố.
- Các cá nhân thu gom rác, phế liệu.
- Người bốc vác, vận chuyển hàng hóa.
- Người bán vé số di động.
- Những người tự làm hoặc làm việc tại các hộ kinh doanh trong các lĩnh vực như ăn uống, lưu trú, du lịch, chăm sóc sức khỏe (bao gồm cả bảo vệ).
Tương tự, tại Quyết định 2379/QĐ-UBND năm 2021 về thực hiện chính sách hỗ trợ người lao động gặp khó khăn do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 trên địa bàn tỉnh Đồng Nai, cũng liệt kê một số đối tượng lao động tự do bao gồm:
- Người thu gom rác, phế liệu, bốc vác, vận chuyển hàng hóa.
- Những lái xe mô tô 02 bánh chở khách (xe ôm), lái xe công nghệ 02 bánh.
- Người bán lẻ vé số di động, người bán hàng rong, buôn bán nhỏ lẻ không có địa điểm cố định.
- Các lao động giúp việc gia đình, cũng như những người lao động trong các cơ sở giáo dục mầm non.
Điều này cho thấy rằng phạm vi đối tượng lao động tự do có thể rất đa dạng và phong phú, từ những người làm công việc ngoài trời như thu gom rác đến những cá nhân thực hiện các dịch vụ như bán lẻ vé số di động hoặc giúp việc gia đình.
2. Lao động tự do có nên tham gia bảo hiểm xã hội không?
Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 có quy định về đối tượng áp dụng như sau:
- Người lao động là công dân Việt Nam thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bao gồm:
+ Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn, hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn từ đủ 03 tháng đến dưới 12 tháng, kể cả hợp đồng lao động được ký kết giữa người sử dụng lao động với người đại diện theo pháp luật của người dưới 15 tuổi theo quy định của pháp luật về lao động;
+ Người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng đến dưới 03 tháng;
+ Cán bộ, công chức, viên chức;
+ Công nhân quốc phòng, công nhân công an, người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu;
+ Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởng lương như đối với quân nhân;
+ Hạ sĩ quan, chiến sĩ quân đội nhân dân; hạ sĩ quan, chiến sĩ công an nhân dân phục vụ có thời hạn; học viên quân đội, công an, cơ yếu đang theo học được hưởng sinh hoạt phí;
+ Người đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng quy định tại Luật người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng;
+ Người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã có hưởng tiền lương;
+ Người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn.
- Người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên và không thuộc đối tượng quy định tại khoản 1 Điều này.
Như vậy, các đối tượng làm lao động tự do sẽ không giao kết hợp đồng lao động nên không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Tuy nhiên, những người lao động tự do có thể tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện khi có nhu cầu và để được hưởng các chế độ của bảo hiểm xã hội tự nguyện.
Đây sẽ là một chế độ cũng rất có ích cho người dân lao động tự do khi nó bù đắp được một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do già, yếu khi hết tuổi lao động hoặc chết.
Lợi ích khi tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện:
Người tham gia được lựa chọn mức đóng và được Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng
Khi tham gia BHXH tự nguyện, người dân sẽ được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng theo tỷ lệ phần trăm (%) trên mức đóng BHXH hằng tháng bằng mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn, cụ thể:
- Bằng 30% đối với người tham gia BHXH tự nguyện thuộc hộ nghèo;
- Bằng 25% đối với người tham gia BHXH tự nguyện thuộc hộ cận nghèo;
- Bằng 10% đối với các đối tượng khác.
Thời gian hỗ trợ tùy thuộc vào thời gian tham gia BHXH tự nguyện thực tế của người tham gia nhưng tối đa không quá 10 năm (120 tháng).
Được lựa chọn phương thức đóng phù hợp
Không chỉ được lựa chọn mức đóng, NLĐ khi tham gia BHXH tự nguyện còn được lựa chọn phương thức đóng phù hợp với thu nhập của bản thân, cụ thể:
- Đóng định kỳ: Hằng tháng; 3 tháng một lần; 6 tháng một lần; 12 tháng một lần; Nhiều năm một lần (không quá 5 năm/lần).
- Đóng 1 lần: Cho những năm còn thiếu (không quá 10 năm) để đủ điều kiện hưởng lương hưu.
Được thụ hưởng nhiều chế độ
Người tham gia Bảo hiểm Xã hội (BHXH) tự nguyện được hưởng nhiều chế độ quan trọng nhằm bảo vệ cuộc sống và sức khỏe của họ cũng như của gia đình khi họ vào tuổi già hoặc khi gặp những khó khăn trong cuộc sống.
- Lương hưu hằng tháng: Người tham gia BHXH tự nguyện sẽ được hưởng lương hưu hàng tháng khi đạt đủ điều kiện. Mức lương hưu được tính dựa trên số tháng đóng BHXH tự nguyện và thường cao hơn nhiều so với số tiền họ đã đóng. Mức lương hưu được điều chỉnh định kỳ theo chỉ số giá tiêu dùng và tình hình kinh tế để đảm bảo cuộc sống ổn định cho người tham gia.
- Thẻ Bảo hiểm Y tế (BHYT) miễn phí: Người tham gia BHXH tự nguyện được cấp thẻ BHYT miễn phí, giúp họ tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe một cách dễ dàng và tiết kiệm. Thẻ BHYT này bao gồm chi phí khám chữa bệnh với tỷ lệ chi trả lên đến 95%, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho người tham gia.
- Chế độ tử tuất cho thân nhân: Trong trường hợp người tham gia BHXH tự nguyện qua đời, thân nhân của họ có thể được hưởng các chế độ như sau:
+ Trợ cấp mai táng: Thân nhân sẽ nhận được trợ cấp mai táng tương đương 10 lần mức lương cơ sở nếu người tham gia đã đủ thời gian đóng BHXH tự nguyện hoặc đang nhận lương hưu.
+ Trợ cấp tuất một lần: Trong trường hợp người tham gia đang đóng BHXH tự nguyện, bảo lưu thời gian đóng hoặc đang nhận lương hưu mà qua đời, thân nhân sẽ được hưởng trợ cấp tuất một lần.
3. Phương thức tham gia Bảo hiểm xã hội tự nguyện
Hiện nay có tất cả 06 phương thức tham gia mà người tham gia có thể lựa chọn:
(1) Đóng hàng tháng;
(2) Đóng 03 tháng một lần;
(3) Đóng 06 tháng một lần;
(4) Đóng 12 tháng một lần;
(5) Đóng một lần cho nhiều năm về sau nhưng không quá 05 năm một lần;
(6) Đóng một lần cho những năm còn thiếu đối với người đã đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng thời gian đóng còn thiếu không quá 10 năm.
Trường hợp đã đủ tuổi nghỉ hưu mà thời gian đóng BHXH còn thiếu trên 10 năm thì người tham gia tiếp tục đóng theo một trong 05 phương thức trên cho đến khi thời gian đóng còn thiếu không quá 10 năm thì được đóng một lần cho những năm còn thiếu (theo phương thức 6).
Xem thêm: Lao động tự do cần tham gia bảo hiểm xã hội bao nhiêu lâu để được hưởng lương hưu ?
Như vậy trên đây là toàn bộ thông tin về Lao động tự do có nên tham gia bảo hiểm xã hội không? của Bộ Y tế mà Công ty Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách mang tính tham khảo. Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến theo số điện thoại 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc.
Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được thông tin sớm nhất! Rất mong nhận được sự hợp tác và tin tưởng của quý khách! Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!
