Mua xe trả góp nhưng không trả được thì bị xử lý như thế nào?

1. Hậu quả pháp lý khi không trả tiền mua xe trả góp đúng hạn

Mua xe máy, ô tô trả góp là hình thức thanh toán phổ biến, giúp người mua có thể sử dụng phương tiện ngay mà không cần thanh toán toàn bộ giá trị xe trong một lần. Tuy nhiên, khi ký kết hợp đồng vay mua xe trả góp, người vay đồng thời phát sinh nghĩa vụ thanh toán nợ gốc, tiền lãi và các khoản phí hợp pháp theo thỏa thuận.

Trong quá trình thực hiện hợp đồng, nếu người vay không trả tiền đúng kỳ hạn, ngân hàng hoặc công ty tài chính có quyền áp dụng những biện pháp xử lý phù hợp với hợp đồng và quy định pháp luật. Tùy từng trường hợp, người vay có thể phải chịu lãi quá hạn, bị ảnh hưởng lịch sử tín dụng, bị yêu cầu thanh toán nợ trước hạn hoặc phải xử lý tài sản bảo đảm.

Điều quan trọng cần hiểu là việc chậm trả góp xe không đồng nghĩa với việc người vay đương nhiên bị thu hồi xe hoặc phải chịu trách nhiệm hình sự. Hậu quả pháp lý cụ thể phụ thuộc vào nội dung hợp đồng, tính chất khoản vay, biện pháp bảo đảm và hành vi thực tế của các bên.

1.1. Phát sinh lãi quá hạn và các khoản tiền phải thanh toán bổ sung

Hậu quả trực tiếp khi không trả góp xe đúng hạn là người vay có thể phải thanh toán thêm các khoản lãi phát sinh do vi phạm thời hạn trả nợ.

Căn cứ Điều 466 Bộ luật Dân sự năm 2015 và Điều 13 Thông tư 39/2016/TT-NHNN, đối với khoản vay thuộc phạm vi điều chỉnh của các quy định này, nghĩa vụ tài chính khi chậm trả có thể bao gồm:

• Tiền nợ gốc đến hạn nhưng chưa thanh toán.
• Tiền lãi trong hạn theo hợp đồng.
• Lãi trên dư nợ gốc quá hạn.
• Lãi chậm trả đối với khoản tiền lãi đến hạn nhưng chưa thanh toán.
• Các khoản phí, nghĩa vụ tài chính khác nếu có căn cứ pháp lý và thỏa thuận hợp lệ.

Đối với dư nợ gốc bị quá hạn, điểm c khoản 4 Điều 13 Thông tư 39/2016/TT-NHNN quy định mức lãi suất áp dụng không vượt quá 150% lãi suất cho vay trong hạn tại thời điểm chuyển nợ quá hạn.

Đối với khoản tiền lãi đến hạn nhưng chưa trả, điểm b khoản 4 Điều 13 Thông tư này quy định mức lãi suất chậm trả do các bên thỏa thuận nhưng không vượt quá 10%/năm tính trên số dư lãi chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả.

Ví dụ, một người vay tiền mua ô tô với lãi suất trong hạn là 12%/năm. Nếu khoản nợ gốc bị chuyển quá hạn và hợp đồng áp dụng mức lãi suất quá hạn bằng 150% lãi suất trong hạn, mức lãi suất đối với phần nợ gốc quá hạn sẽ là 18%/năm.

Tuy nhiên, mức lãi quá hạn không nhất thiết được tính trên toàn bộ khoản vay ngay khi người vay chậm thanh toán một kỳ. Phạm vi dư nợ bị chuyển quá hạn phải được xác định theo thỏa thuận và quy định pháp luật.

Đối với các hợp đồng vay mua xe được ký kết với công ty tài chính hoặc theo sản phẩm tín dụng có quy định chuyên ngành riêng, người vay cần kiểm tra chính xác điều khoản lãi suất và văn bản áp dụng cho khoản vay của mình.

1.2. Ngân hàng, công ty tài chính có thể yêu cầu thu hồi nợ trước hạn

Một trong những hậu quả đáng chú ý khi vi phạm nghĩa vụ trả góp là bên cho vay có thể xem xét chấm dứt cho vay hoặc thu hồi nợ trước hạn.

Theo Điều 21 Thông tư 39/2016/TT-NHNN, tổ chức tín dụng có quyền chấm dứt cho vay, thu hồi nợ trước hạn theo quy định và thỏa thuận cho vay khi khách hàng vi phạm nghĩa vụ đã cam kết.

Thông thường, hợp đồng vay mua xe có điều khoản quy định các trường hợp bên cho vay được yêu cầu khách hàng thanh toán khoản nợ trước thời hạn ban đầu.

Chẳng hạn, người vay liên tục không thanh toán các kỳ trả góp, không thực hiện nghĩa vụ cung cấp thông tin theo hợp đồng hoặc vi phạm những cam kết quan trọng khác.

Khi phát sinh căn cứ thu hồi nợ trước hạn, tổ chức tín dụng phải thực hiện việc thông báo và xử lý theo quy định pháp luật, thỏa thuận cho vay.

Điều này có nghĩa người vay có thể không còn được tiếp tục thanh toán theo lịch trả góp ban đầu mà phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo thời hạn được xác định hợp pháp sau khi khoản vay bị thu hồi trước hạn.

Tuy nhiên, không phải cứ chậm trả một kỳ là toàn bộ khoản vay đương nhiên đến hạn ngay lập tức. Cần xem xét điều kiện thu hồi nợ trước hạn trong hợp đồng và việc thực hiện thủ tục thông báo của bên cho vay.

1.3. Khoản vay bị chuyển nhóm nợ và ảnh hưởng đến lịch sử tín dụng

Chậm thanh toán tiền mua xe trả góp có thể khiến khoản vay bị phân loại vào nhóm nợ có mức độ rủi ro cao hơn.

Theo quy định về phân loại tài sản có của tổ chức tín dụng, trong đó có Thông tư 31/2024/TT-NHNN, các khoản nợ được phân loại thành năm nhóm dựa trên những tiêu chí pháp luật quy định.

Đối với tiêu chí số ngày quá hạn thông thường, có thể khái quát như sau:

Cần lưu ý, đây chỉ là cách khái quát theo tiêu chí thời gian quá hạn. Việc phân loại nợ còn phụ thuộc vào các điều kiện khác như cơ cấu lại thời hạn trả nợ, khả năng thu hồi nợ và những trường hợp phải phân loại theo nhóm rủi ro cao hơn.

Theo cách phân loại thông thường, nợ thuộc nhóm 3, nhóm 4 và nhóm 5 được coi là nợ xấu.

Khi phát sinh thông tin bất lợi trong lịch sử tín dụng, người vay có thể gặp khó khăn khi đề nghị vay vốn tại ngân hàng hoặc công ty tài chính trong tương lai.

Thông tin tín dụng do Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) quản lý, cung cấp theo quy định có thể được các tổ chức tín dụng sử dụng để đánh giá rủi ro trước khi quyết định cấp tín dụng.

Tuy nhiên, việc có nợ xấu không đồng nghĩa với việc người vay bị pháp luật cấm vay vốn tại mọi ngân hàng. Quyết định cho vay còn phụ thuộc vào quy định nội bộ, chính sách tín dụng và kết quả thẩm định của từng tổ chức tín dụng.

1.4. Có nguy cơ bị xử lý tài sản bảo đảm là xe máy, ô tô

Trong nhiều hợp đồng vay mua xe trả góp, chiếc xe được sử dụng làm tài sản bảo đảm cho nghĩa vụ trả nợ.

Theo Điều 299 Bộ luật Dân sự năm 2015, tài sản bảo đảm có thể bị xử lý khi đến hạn thực hiện nghĩa vụ được bảo đảm mà bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ, hoặc thuộc trường hợp khác do pháp luật hay các bên thỏa thuận.

Như vậy, nếu người vay không trả nợ đúng hạn và đáp ứng điều kiện xử lý tài sản bảo đảm, ngân hàng hoặc công ty tài chính có thể yêu cầu xử lý chiếc xe để thu hồi khoản nợ.

Tuy nhiên, quyền xử lý tài sản bảo đảm không đồng nghĩa với quyền tự ý lấy xe bằng mọi biện pháp.

Việc tiếp nhận, thu giữ hoặc xử lý xe phải có căn cứ pháp lý, tuân thủ thỏa thuận và trình tự tương ứng.

Nếu khoản vay không có thỏa thuận thế chấp chiếc xe hoặc không tồn tại biện pháp bảo đảm hợp lệ, bên cho vay không thể chỉ dựa vào việc người vay chậm trả để mặc nhiên xác lập quyền xử lý chiếc xe như tài sản thế chấp.

1.5. Có thể bị khởi kiện để yêu cầu thực hiện nghĩa vụ trả nợ

Khi người vay không thực hiện nghĩa vụ thanh toán và các bên không đạt được thỏa thuận giải quyết, ngân hàng hoặc công ty tài chính có quyền khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền.

Trong vụ án tranh chấp hợp đồng vay tài sản hoặc hợp đồng tín dụng, Tòa án sẽ xem xét các nội dung như:

• Hiệu lực của hợp đồng vay và hợp đồng bảo đảm.
• Số tiền nợ gốc chưa thanh toán.
• Tiền lãi trong hạn, lãi quá hạn và các khoản nghĩa vụ tài chính hợp pháp.
• Việc thực hiện nghĩa vụ của các bên.
• Yêu cầu xử lý tài sản bảo đảm, nếu có.

Nếu bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật mà người phải thi hành án không tự nguyện thực hiện, cơ quan thi hành án dân sự có thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế theo quy định.

Tùy điều kiện pháp luật, việc thi hành án có thể liên quan đến tiền, thu nhập hoặc tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của người phải thi hành án.

Tuy nhiên, không phải mọi tài sản của người vay đều đương nhiên bị kê biên. Việc xử lý tài sản phải tuân thủ các quy định về thi hành án dân sự, quyền sở hữu và những trường hợp tài sản không được kê biên.

1.6. Không trả góp xe đúng hạn có bị đi tù không?

Về nguyên tắc, việc không trả nợ đúng hạn do khó khăn tài chính là vấn đề thuộc quan hệ nghĩa vụ dân sự.

Một người mất việc làm, giảm thu nhập hoặc gặp khó khăn trong kinh doanh dẫn đến không thể tiếp tục thanh toán khoản vay không đương nhiên bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Pháp luật hình sự chỉ được xem xét khi hành vi của người vay đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành một tội phạm cụ thể.

Chẳng hạn, Điều 174 Bộ luật Hình sự quy định về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản; Điều 175 quy định về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Nếu người vay có hành vi gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản hoặc thực hiện những hành vi khác đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, trách nhiệm hình sự có thể được đặt ra.

Ngược lại, việc người vay thực sự không còn khả năng thanh toán, chủ động làm việc với bên cho vay và không có hành vi chiếm đoạt không đủ để mặc nhiên kết luận người đó phạm tội.

2. Phân tích các rủi ro khi mất khả năng thanh toán khoản vay mua xe

Mất khả năng thanh toán khoản vay mua xe không chỉ khiến người vay phải đối mặt với nghĩa vụ tài chính phát sinh mà còn có thể ảnh hưởng đến công việc, sinh hoạt và kế hoạch tài chính trong tương lai.

Đặc biệt, đối với những người sử dụng xe máy hoặc ô tô làm phương tiện lao động, việc không thể tiếp tục trả góp có thể tạo ra những khó khăn đáng kể.

Để lựa chọn phương án xử lý phù hợp, người vay cần nhận diện rõ các nhóm rủi ro có thể xảy ra.

2.1. Rủi ro gia tăng dư nợ do lãi quá hạn

Khi người vay không thanh toán đúng hạn, khoản tiền phải trả có thể tăng lên do phát sinh lãi quá hạn và các nghĩa vụ tài chính hợp pháp khác.

Nếu tình trạng chậm trả kéo dài, người vay có thể gặp khó khăn hơn trong việc cân đối thu nhập để thanh toán các kỳ tiếp theo.

Ví dụ, một người phải trả góp ô tô 8.000.000 đồng mỗi tháng nhưng thu nhập thực tế giảm xuống còn 10.000.000 đồng. Nếu đồng thời phải chi trả tiền thuê nhà, sinh hoạt và các khoản thiết yếu, khả năng duy trì lịch trả nợ có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Khi người vay tiếp tục chậm thanh toán, phần nghĩa vụ chưa thực hiện có thể phát sinh thêm lãi theo hợp đồng.

Vì vậy, người vay cần yêu cầu tổ chức tín dụng cung cấp bảng xác định dư nợ, trong đó thể hiện rõ nợ gốc, lãi trong hạn, lãi quá hạn và các khoản phí liên quan.

Việc kiểm tra số tiền thực tế phải thanh toán giúp người vay tránh nhầm lẫn giữa dư nợ gốc và tổng nghĩa vụ tài chính tại thời điểm xử lý.

2.2. Rủi ro mất phương tiện đi lại hoặc công cụ lao động

Đối với nhiều gia đình, xe máy hoặc ô tô không chỉ là tài sản phục vụ sinh hoạt mà còn là phương tiện tạo thu nhập.

Người làm nghề vận tải, giao hàng, kinh doanh hoặc cung cấp dịch vụ có thể phụ thuộc đáng kể vào chiếc xe đang mua trả góp.

Nếu chiếc xe được dùng làm tài sản bảo đảm và phải xử lý để thu hồi nợ, người vay có thể mất phương tiện phục vụ công việc.

Điều này dẫn đến nguy cơ giảm thu nhập, khiến việc thanh toán những nghĩa vụ tài chính còn lại trở nên khó khăn hơn.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc mất quyền sử dụng xe trên thực tế và việc chấm dứt quyền sở hữu đối với tài sản.

Trong quan hệ thế chấp, bên thế chấp không đương nhiên mất quyền sở hữu chiếc xe ngay khi ký hợp đồng bảo đảm hoặc khi phát sinh một kỳ chậm trả.

Việc chuyển quyền sở hữu chỉ được thực hiện khi có căn cứ và thủ tục xử lý tài sản phù hợp với pháp luật.

2.3. Rủi ro bán xe nhưng vẫn còn nghĩa vụ trả nợ

Một trong những hiểu lầm phổ biến là khi ngân hàng hoặc công ty tài chính xử lý chiếc xe, toàn bộ khoản nợ sẽ tự động được xóa bỏ.

Thực tế, giá trị chiếc xe có thể giảm trong quá trình sử dụng.

Đối với ô tô, mức giảm giá còn phụ thuộc vào thời gian sử dụng, tình trạng kỹ thuật, số kilômét đã vận hành và nhu cầu thị trường.

Khi tài sản bảo đảm được bán để thu hồi nợ, số tiền thu được có thể thấp hơn tổng nghĩa vụ tài chính mà người vay phải thanh toán.

Ví dụ, tại thời điểm xử lý, tổng nghĩa vụ nợ của người vay là 180.000.000 đồng. Sau khi bán xe và trừ các chi phí xử lý hợp pháp, số tiền còn lại để thanh toán nghĩa vụ chỉ là 150.000.000 đồng.

Trong trường hợp này, người vay có thể vẫn phải tiếp tục thanh toán khoản nợ còn thiếu là 30.000.000 đồng, trừ khi có thỏa thuận hoặc căn cứ pháp luật khác làm chấm dứt nghĩa vụ.

Ngược lại, nếu số tiền xử lý tài sản lớn hơn tổng nghĩa vụ được bảo đảm và các chi phí hợp pháp, phần tiền còn lại phải được giải quyết theo quy định.

2.4. Rủi ro bị ảnh hưởng khả năng vay vốn trong tương lai

Lịch sử trả nợ là một trong những thông tin quan trọng được tổ chức tín dụng xem xét khi đánh giá khách hàng.

Khi khoản vay mua xe bị quá hạn, thông tin liên quan có thể ảnh hưởng đến việc xét duyệt những khoản vay tiếp theo.

Người vay có thể gặp khó khăn khi đề nghị vay mua nhà, vay tiêu dùng, vay phục vụ kinh doanh hoặc mở thẻ tín dụng.

Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng không giống nhau trong mọi trường hợp.

Tổ chức tín dụng còn đánh giá khả năng trả nợ hiện tại, nguồn thu nhập, tài sản bảo đảm, mục đích vay và những yếu tố khác theo chính sách cấp tín dụng.

Do đó, việc có lịch sử chậm trả không đồng nghĩa với việc người vay vĩnh viễn mất khả năng tiếp cận các dịch vụ tín dụng.

2.5. Rủi ro phát sinh tranh chấp với bên cho vay và đơn vị thu hồi nợ

Khi khoản vay bị quá hạn, người vay có thể nhận được các thông báo nhắc nợ, yêu cầu thanh toán hoặc đề nghị làm việc từ ngân hàng, công ty tài chính.

Trong một số trường hợp, tranh chấp có thể phát sinh liên quan đến cách tính lãi, thời điểm chuyển nợ quá hạn, quyền xử lý tài sản bảo đảm hoặc nghĩa vụ của các bên.

Người vay cần lưu ý rằng bên cho vay có quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ trả nợ hợp pháp nhưng không được sử dụng các biện pháp trái pháp luật để thu hồi nợ.

Các hành vi đe dọa, xúc phạm danh dự, xâm phạm đời sống riêng tư hoặc sử dụng vũ lực không được coi là biện pháp thu hồi nợ hợp pháp chỉ vì người vay đang có khoản nợ quá hạn.

Nếu phát sinh tranh chấp, người vay nên lưu giữ hợp đồng, thông báo, chứng từ thanh toán và những tài liệu liên quan để bảo vệ quyền lợi của mình.

2.6. Rủi ro pháp lý khi tự ý bán hoặc cầm cố xe đang thế chấp

Khi không còn khả năng trả góp, một số người có thể nghĩ đến việc bán xe hoặc mang xe đi cầm cố để lấy tiền thanh toán các khoản chi tiêu khác.

Tuy nhiên, nếu chiếc xe đang là tài sản thế chấp, việc định đoạt tài sản phải tuân thủ quy định của Bộ luật Dân sự và thỏa thuận bảo đảm.

Theo Điều 320 và Điều 321 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên thế chấp có nghĩa vụ và quyền hạn nhất định đối với tài sản thế chấp, trong đó việc bán, trao đổi, tặng cho tài sản phải đáp ứng các điều kiện luật định.

Đối với động sản là tài sản thế chấp, pháp luật có quy định những trường hợp được bán, trao đổi hoặc định đoạt theo thỏa thuận với bên nhận thế chấp.

Do đó, không thể khẳng định mọi giao dịch bán xe đang thế chấp đều vô hiệu trong mọi trường hợp.

Tuy nhiên, nếu người vay tự ý bán, cầm cố hoặc chuyển giao xe trái với nghĩa vụ đã cam kết, hành vi có thể dẫn đến tranh chấp dân sự, trách nhiệm bồi thường hoặc những hậu quả pháp lý khác.

Trường hợp có hành vi gian dối, chiếm đoạt và đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, trách nhiệm hình sự có thể được xem xét.

3. Quy trình xử lý nợ xấu và thu hồi tài sản của ngân hàng, công ty tài chính

Khi người vay không thanh toán tiền mua xe đúng hạn, ngân hàng hoặc công ty tài chính thường thực hiện các biện pháp quản lý và thu hồi nợ theo hợp đồng, quy định nội bộ và pháp luật có liên quan.

Quy trình xử lý có thể khác nhau tùy từng tổ chức tín dụng, loại khoản vay và tình trạng tài sản bảo đảm.

Đối với khoản vay có thế chấp xe máy hoặc ô tô, quá trình xử lý thường bao gồm việc thông báo nợ quá hạn, làm việc với khách hàng, xem xét cơ cấu nợ, yêu cầu thực hiện nghĩa vụ và xử lý tài sản bảo đảm khi có căn cứ.

3.1. Bước 1: Thông báo khoản nợ đến hạn và nhắc nhở thanh toán

Khi người vay không thanh toán đúng kỳ hạn, tổ chức tín dụng có thể liên hệ để thông báo về khoản nợ chưa được thực hiện.

Thông báo thường thể hiện số tiền đến hạn, thời điểm thanh toán, tình trạng quá hạn và các khoản lãi phát sinh theo hợp đồng.

Việc nhắc nợ có thể được thực hiện qua điện thoại, tin nhắn, thư điện tử hoặc văn bản.

Trong giai đoạn này, người vay nên chủ động kiểm tra thông tin và trao đổi với bên cho vay về nguyên nhân chậm thanh toán.

Nếu chỉ gặp khó khăn tài chính tạm thời, người vay có thể đề nghị được xem xét điều chỉnh lịch trả nợ hoặc áp dụng phương án hỗ trợ phù hợp.

Cần lưu ý, pháp luật không quy định một mốc thời gian chung rằng mọi ngân hàng chỉ được nhắc nợ trong 30 ngày đầu tiên. Thời điểm và phương thức nhắc nợ phụ thuộc vào hợp đồng, quy trình của từng tổ chức tín dụng và các quy định áp dụng.

3.2. Bước 2: Phân loại khoản nợ và xem xét biện pháp xử lý

Khi khoản vay phát sinh quá hạn, tổ chức tín dụng thực hiện phân loại nợ theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.

Việc phân loại dựa trên những tiêu chí như số ngày quá hạn, tình trạng cơ cấu lại thời hạn trả nợ và khả năng thu hồi khoản vay.

Trong quá trình này, tổ chức tín dụng có thể đánh giá lại khả năng trả nợ của khách hàng để quyết định phương án xử lý.

Nếu khách hàng có khả năng khắc phục khó khăn và đáp ứng điều kiện, bên cho vay có thể xem xét cơ cấu lại thời hạn trả nợ.

Ngược lại, nếu người vay không thực hiện nghĩa vụ và không có phương án thanh toán phù hợp, tổ chức tín dụng có thể tiếp tục áp dụng các biện pháp thu hồi nợ theo quy định.

Không có quy tắc chung rằng mọi khoản vay quá hạn từ 30 ngày đều là nợ xấu. Theo tiêu chí thời gian quá hạn thông thường, khoản nợ quá hạn từ 91 ngày mới thuộc nhóm 3, trừ những trường hợp phải phân loại vào nhóm rủi ro cao hơn theo quy định.

3.3. Bước 3: Thông báo thu hồi nợ trước hạn hoặc yêu cầu xử lý tài sản bảo đảm

Khi người vay vi phạm nghĩa vụ và đáp ứng điều kiện thu hồi nợ trước hạn, tổ chức tín dụng có thể thực hiện quyền thu hồi nợ theo hợp đồng và pháp luật.

Việc thu hồi nợ trước hạn phải được thực hiện theo trình tự thông báo và các điều kiện tương ứng.

Nếu khoản vay có tài sản bảo đảm là xe máy hoặc ô tô, bên nhận bảo đảm có thể yêu cầu xử lý tài sản khi phát sinh căn cứ theo Điều 299 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Đối với tài sản bảo đảm, Điều 300 Bộ luật Dân sự quy định về nghĩa vụ thông báo việc xử lý tài sản bảo đảm.

Theo đó, trước khi xử lý tài sản, bên nhận bảo đảm phải thông báo bằng văn bản trong thời hạn hợp lý cho bên bảo đảm và những người cùng nhận bảo đảm khác, trừ các trường hợp pháp luật có quy định khác.

Thời hạn thông báo cụ thể cần được xác định theo quy định áp dụng và thỏa thuận hợp pháp giữa các bên.

3.4. Bước 4: Tiếp nhận bàn giao hoặc thực hiện thủ tục thu giữ tài sản bảo đảm

Khi có căn cứ xử lý chiếc xe, phương án được ưu tiên trong thực tế thường là các bên thỏa thuận về việc bàn giao tài sản.

Người vay có thể tự nguyện bàn giao xe cho tổ chức tín dụng để thực hiện các bước xử lý theo thỏa thuận.

Việc bàn giao nên được lập thành văn bản, ghi nhận rõ thông tin phương tiện, tình trạng xe, giấy tờ kèm theo và thời điểm giao nhận.

Trường hợp người vay không hợp tác, bên nhận bảo đảm phải lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp với pháp luật.

Đối với quyền thu giữ tài sản bảo đảm của tổ chức tín dụng, cần lưu ý các quy định được bổ sung vào Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, trong đó có Điều 198a.

Quyền thu giữ tài sản bảo đảm không phải quyền được thực hiện vô điều kiện. Tổ chức tín dụng phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định về chủ thể, tài sản, thỏa thuận bảo đảm, công khai thông tin và trình tự thực hiện.

Nếu không đáp ứng điều kiện thu giữ hoặc phát sinh tranh chấp không thể giải quyết bằng thỏa thuận, bên nhận bảo đảm có thể yêu cầu Tòa án giải quyết.

Do đó, người vay không nên hiểu rằng ngân hàng hoặc công ty tài chính có quyền tự ý đến lấy xe trong mọi trường hợp chậm trả góp.

3.5. Bước 5: Định giá và bán tài sản bảo đảm để thu hồi nợ

Sau khi có căn cứ xử lý tài sản bảo đảm, các bên thực hiện việc xác định giá trị chiếc xe và lựa chọn phương thức xử lý phù hợp.

Theo Điều 303 Bộ luật Dân sự năm 2015, các phương thức xử lý tài sản cầm cố, thế chấp có thể bao gồm:

• Bán đấu giá tài sản.
• Bên nhận bảo đảm tự bán tài sản.
• Bên nhận bảo đảm nhận chính tài sản để thay thế cho việc thực hiện nghĩa vụ của bên bảo đảm.
• Phương thức khác do các bên thỏa thuận.

Việc lựa chọn phương thức xử lý phải căn cứ vào thỏa thuận và quy định pháp luật.

Trong trường hợp cần định giá tài sản, việc định giá phải bảo đảm những nguyên tắc theo Điều 306 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Đối với xe máy, ô tô đã qua sử dụng, giá trị xử lý có thể phụ thuộc vào tình trạng thực tế của xe, giấy tờ pháp lý và điều kiện thị trường.

Người vay có quyền quan tâm đến quá trình định giá, phương thức xử lý và số tiền thu được vì những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ trả nợ còn lại.

3.6. Bước 6: Thanh toán nghĩa vụ từ số tiền xử lý xe

Sau khi tài sản bảo đảm được xử lý, số tiền thu được sẽ được sử dụng để thanh toán các nghĩa vụ theo quy định.

Căn cứ Điều 307 Bộ luật Dân sự năm 2015, số tiền có được từ việc xử lý tài sản bảo đảm được thanh toán theo thứ tự pháp luật quy định.

Về nguyên tắc, các chi phí bảo quản, thu giữ và xử lý tài sản hợp pháp được xem xét thanh toán trước khi thực hiện nghĩa vụ được bảo đảm.

Nếu có nhiều bên nhận bảo đảm, thứ tự ưu tiên thanh toán phải được xác định theo quy định pháp luật.

Trường hợp số tiền thu được sau khi trừ chi phí xử lý lớn hơn nghĩa vụ được bảo đảm, phần chênh lệch phải được trả cho bên bảo đảm theo quy định.

Ngược lại, nếu số tiền thu được không đủ thanh toán toàn bộ nghĩa vụ, phần nợ còn thiếu vẫn phải được giải quyết theo quy định.

Ví dụ, một người còn nợ ngân hàng 250.000.000 đồng. Sau khi xử lý ô tô và trừ các chi phí hợp pháp, số tiền còn lại để thanh toán nợ là 220.000.000 đồng.

Nếu không có thỏa thuận hoặc căn cứ pháp luật khác làm chấm dứt nghĩa vụ, người vay vẫn có thể phải thanh toán 30.000.000 đồng còn thiếu.

3.7. Bước 7: Khởi kiện và yêu cầu thi hành án nếu không giải quyết được khoản nợ

Nếu các bên không đạt được thỏa thuận và nghĩa vụ trả nợ vẫn chưa được thực hiện, ngân hàng hoặc công ty tài chính có thể khởi kiện theo thủ tục tố tụng dân sự.

Tòa án sẽ xem xét hợp đồng, chứng cứ thanh toán, nghĩa vụ của người vay và các yêu cầu liên quan đến tài sản bảo đảm.

Sau khi có bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật, các bên có trách nhiệm thực hiện theo nội dung được tuyên.

Trường hợp người phải thi hành án không tự nguyện thực hiện, cơ quan thi hành án dân sự có thể áp dụng biện pháp cưỡng chế khi đáp ứng điều kiện luật định.

Quá trình này có thể làm phát sinh thêm thời gian và chi phí cho các bên.

Vì vậy, việc chủ động trao đổi, đối chiếu dư nợ và tìm kiếm phương án giải quyết ngay từ giai đoạn đầu thường giúp hạn chế nguy cơ tranh chấp kéo dài.

4. Giải pháp xử lý khi không còn khả năng trả góp xe máy, ô tô

Khi không còn khả năng thanh toán tiền mua xe trả góp, người vay không nên bỏ mặc khoản nợ hoặc tự ý thực hiện những giao dịch có thể làm phát sinh tranh chấp.

Thay vào đó, cần xác định chính xác nghĩa vụ tài chính, đánh giá khả năng trả nợ thực tế và chủ động trao đổi với ngân hàng hoặc công ty tài chính để lựa chọn phương án phù hợp.

Tùy từng trường hợp, người vay có thể đề nghị cơ cấu lại thời hạn trả nợ, thương lượng về lãi và phí, chuyển nhượng xe có sự đồng ý của bên nhận bảo đảm hoặc thỏa thuận xử lý tài sản để thanh toán nợ.

4.1. Chủ động liên hệ ngân hàng, công ty tài chính để thông báo khó khăn

Khi nhận thấy thu nhập không còn đủ để duy trì lịch trả góp, người vay nên liên hệ với tổ chức tín dụng càng sớm càng tốt.

Việc chủ động thông báo giúp bên cho vay có cơ sở đánh giá tình hình và xem xét các phương án xử lý phù hợp.

Người vay nên trình bày rõ nguyên nhân gặp khó khăn, khả năng thanh toán hiện tại và thời gian dự kiến có thể khôi phục nguồn thu nhập.

Nếu có tài liệu chứng minh như quyết định chấm dứt hợp đồng lao động, giấy tờ liên quan đến việc điều trị bệnh hoặc chứng cứ về tình trạng kinh doanh khó khăn, người vay có thể cung cấp để tổ chức tín dụng xem xét.

Tuy nhiên, việc cung cấp tài liệu không đồng nghĩa với việc bên cho vay bắt buộc phải chấp thuận miễn, giảm hoặc gia hạn nợ.

Quyết định hỗ trợ phụ thuộc vào điều kiện pháp luật, chính sách tín dụng và kết quả đánh giá của từng tổ chức tín dụng.

4.2. Đề nghị cơ cấu lại thời hạn trả nợ

Cơ cấu lại thời hạn trả nợ là một trong những phương án người vay có thể đề nghị khi gặp khó khăn tài chính.

Theo Điều 19 Thông tư 39/2016/TT-NHNN, tổ chức tín dụng xem xét, quyết định việc cơ cấu lại thời hạn trả nợ trên cơ sở đề nghị của khách hàng và khả năng trả nợ được đánh giá.

Việc cơ cấu có thể được thực hiện dưới hình thức điều chỉnh kỳ hạn trả nợ hoặc gia hạn nợ theo điều kiện luật định.

Ví dụ, một người đang trả góp ô tô 9.000.000 đồng mỗi tháng nhưng thu nhập giảm đáng kể có thể đề nghị ngân hàng xem xét điều chỉnh thời hạn trả nợ để giảm áp lực thanh toán trong từng kỳ.

Tuy nhiên, việc kéo dài thời gian vay có thể khiến tổng tiền lãi phải trả tăng lên.

Vì vậy, trước khi đồng ý phương án cơ cấu, người vay cần yêu cầu cung cấp lịch thanh toán mới và xác định tổng nghĩa vụ tài chính dự kiến.

Đặc biệt, người vay không nên cho rằng khoản nợ được cơ cấu lại sẽ tự động không ảnh hưởng đến việc phân loại nợ.

Việc phân loại đối với khoản nợ cơ cấu lại phải thực hiện theo quy định của Ngân hàng Nhà nước và những cơ chế đặc thù có hiệu lực, nếu có.

4.3. Thương lượng miễn, giảm lãi và các khoản phí hợp pháp

Bên cạnh việc điều chỉnh thời hạn thanh toán, người vay có thể đề nghị ngân hàng hoặc công ty tài chính xem xét miễn, giảm một phần lãi hoặc phí.

Việc miễn, giảm phải dựa trên quy định pháp luật, chính sách của tổ chức tín dụng và thỏa thuận giữa các bên.

Trong quá trình thương lượng, người vay nên yêu cầu cung cấp bảng tính chi tiết các khoản phải trả.

Bảng tính cần thể hiện rõ:

• Dư nợ gốc.
• Tiền lãi trong hạn.
• Lãi trên nợ gốc quá hạn.
• Lãi chậm trả đối với khoản tiền lãi đến hạn.
• Những khoản phí khác, nếu có.

Nếu phát hiện khoản tiền chưa rõ căn cứ, người vay có thể đề nghị bên cho vay giải thích hoặc đối chiếu lại hợp đồng.

Khi đạt được thỏa thuận miễn, giảm, các bên nên lập văn bản thể hiện rõ số tiền được miễn, giảm, điều kiện áp dụng và thời hạn thanh toán còn lại.

Điều này giúp hạn chế tranh chấp phát sinh sau khi người vay đã thực hiện nghĩa vụ theo phương án mới.

4.4. Thỏa thuận bán xe để tất toán khoản vay

Đối với trường hợp không còn khả năng tiếp tục trả góp nhưng chiếc xe vẫn có giá trị thị trường tương đối tốt, người vay có thể cân nhắc phương án bán xe để thanh toán khoản nợ.

Nếu chiếc xe đang được thế chấp, việc bán xe phải tuân thủ quy định về định đoạt tài sản thế chấp và thỏa thuận với bên nhận bảo đảm.

Theo Điều 321 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên thế chấp có quyền bán, trao đổi, tặng cho tài sản thế chấp trong những trường hợp đáp ứng điều kiện luật định, bao gồm trường hợp được bên nhận thế chấp đồng ý.

Để bảo đảm an toàn pháp lý, người vay có thể đề nghị thực hiện giao dịch với sự tham gia của ba bên gồm người bán xe, người mua xe và tổ chức tín dụng.

Trong thỏa thuận, các bên cần xác định rõ số tiền dùng để tất toán khoản vay, thời điểm thanh toán, việc giải chấp và thủ tục chuyển quyền sở hữu xe.

Ví dụ, một người còn nợ 120.000.000 đồng đối với khoản vay mua ô tô. Nếu có người đồng ý mua chiếc xe với giá 180.000.000 đồng, các bên có thể thỏa thuận sử dụng một phần tiền mua xe để tất toán nghĩa vụ với ngân hàng.

Sau khi hoàn thành các nghĩa vụ và thủ tục cần thiết, phần tiền còn lại được giải quyết theo thỏa thuận hợp pháp giữa các bên.

Phương án này có thể giúp người vay chủ động hơn trong việc lựa chọn người mua và thương lượng giá bán.

Tuy nhiên, cần kiểm tra kỹ các điều kiện tất toán trước hạn, chi phí phát sinh và thủ tục giải chấp trước khi ký kết giao dịch.

4.5. Tự nguyện bàn giao xe để xử lý tài sản bảo đảm

Nếu không thể tiếp tục trả nợ và không tìm được người mua phù hợp, người vay có thể trao đổi với tổ chức tín dụng về việc tự nguyện bàn giao chiếc xe để xử lý tài sản bảo đảm.

Việc bàn giao tự nguyện có thể giúp các bên hạn chế tranh chấp về quyền tiếp nhận tài sản và tạo điều kiện thực hiện thủ tục xử lý theo thỏa thuận.

Tuy nhiên, người vay cần hiểu rằng bàn giao xe không đồng nghĩa với việc toàn bộ khoản nợ tự động được xóa bỏ.

Sau khi xử lý tài sản, các bên vẫn phải xác định số tiền thu được, chi phí xử lý hợp pháp và nghĩa vụ còn lại.

Nếu số tiền xử lý xe không đủ thanh toán toàn bộ khoản nợ, người vay có thể tiếp tục phải thực hiện phần nghĩa vụ còn thiếu.

Ngoài ra, việc bàn giao xe cũng không đương nhiên làm chấm dứt ngay việc phát sinh lãi quá hạn.

Thời điểm dừng tính lãi, cách xác định dư nợ và phương án thanh toán phải được xem xét theo hợp đồng, quy định pháp luật và thỏa thuận hợp pháp giữa các bên.

Khi bàn giao, người vay nên yêu cầu lập biên bản ghi nhận tình trạng xe, giấy tờ kèm theo và trách nhiệm của mỗi bên trong quá trình bảo quản, xử lý tài sản.

4.6. Thỏa thuận chuyển giao nghĩa vụ trả nợ cho người khác

Trong một số trường hợp, người vay có thể tìm được người có nhu cầu nhận chuyển nhượng xe và đồng ý tiếp tục thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản vay.

Theo Điều 370 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên có nghĩa vụ có thể chuyển giao nghĩa vụ dân sự cho người thế nghĩa vụ nếu được bên có quyền đồng ý, trừ trường hợp nghĩa vụ gắn liền với nhân thân hoặc pháp luật có quy định không được chuyển giao.

Đối với khoản vay mua xe, việc chuyển giao nghĩa vụ trả nợ phải được ngân hàng hoặc công ty tài chính chấp thuận.

Bên cho vay có thể đánh giá khả năng tài chính của người dự kiến nhận chuyển giao trước khi quyết định.

Nếu các bên đạt được thỏa thuận hợp pháp, cần xác định rõ thời điểm chuyển giao nghĩa vụ, số dư nợ còn lại, trách nhiệm của người vay ban đầu và việc xử lý biện pháp bảo đảm.

Người vay không nên chỉ thỏa thuận miệng với người mua rằng bên mua sẽ tiếp tục đóng tiền trả góp hằng tháng.

Nếu tổ chức tín dụng chưa đồng ý chuyển giao nghĩa vụ, người đứng tên hợp đồng vay ban đầu có thể vẫn phải chịu trách nhiệm trả nợ theo hợp đồng.

4.7. Kiểm tra quyền lợi từ hợp đồng bảo hiểm khoản vay

Một số khoản vay mua xe có thể đi kèm sản phẩm bảo hiểm liên quan đến người vay hoặc khoản vay.

Tuy nhiên, không phải mọi hợp đồng vay mua xe đều có bảo hiểm khoản vay và cũng không phải mọi trường hợp mất khả năng thanh toán đều được bảo hiểm chi trả.

Người vay cần kiểm tra hợp đồng bảo hiểm, giấy chứng nhận bảo hiểm và các điều kiện liên quan.

Nếu sự kiện xảy ra thuộc phạm vi bảo hiểm, người vay hoặc người thụ hưởng có thể thực hiện thủ tục yêu cầu giải quyết quyền lợi theo hợp đồng.

Ngược lại, nếu nguyên nhân mất khả năng thanh toán không thuộc phạm vi bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm không có nghĩa vụ chi trả chỉ vì người vay gặp khó khăn tài chính.

Do đó, cần phân biệt rõ giữa bảo hiểm vật chất xe, bảo hiểm trách nhiệm dân sự và bảo hiểm liên quan đến khoản vay hoặc người vay.

Mỗi sản phẩm có đối tượng bảo hiểm, phạm vi bảo hiểm và điều kiện chi trả khác nhau.

4.8. Không vay thêm bằng mọi giá để trả khoản nợ cũ

Khi bị áp lực thanh toán, một số người có thể tìm đến các khoản vay mới để trả nợ mua xe.

Tuy nhiên, việc tiếp tục vay tiền khi không có nguồn thu nhập ổn định có thể khiến tổng nghĩa vụ tài chính tăng lên và làm trầm trọng thêm tình trạng mất cân đối thu chi.

Đặc biệt, người vay cần thận trọng với những lời mời vay tiền không rõ điều kiện, lãi suất hoặc tư cách pháp lý của bên cho vay.

Trước khi quyết định vay thêm, cần đánh giá tổng số tiền phải trả, khả năng thanh toán thực tế và mức độ cần thiết của khoản vay.

Trong nhiều trường hợp, việc thương lượng trực tiếp với tổ chức tín dụng hiện tại hoặc xử lý chiếc xe theo phương án hợp pháp có thể phù hợp hơn so với việc phát sinh thêm khoản nợ mới.

4.9. Các bước cần thực hiện ngay khi không còn khả năng trả góp xe

Khi nhận thấy không thể tiếp tục duy trì lịch thanh toán, người vay nên thực hiện những công việc sau:

Bước 1: Kiểm tra hợp đồng vay và hợp đồng bảo đảm. Xác định số tiền nợ gốc, lãi suất, kỳ hạn trả nợ, điều kiện thu hồi nợ trước hạn và quyền xử lý tài sản bảo đảm.

Bước 2: Yêu cầu đối chiếu dư nợ. Liên hệ với ngân hàng hoặc công ty tài chính để xác nhận tổng nghĩa vụ tài chính tại thời điểm hiện tại.

Bước 3: Đánh giá khả năng trả nợ. Xác định nguồn thu nhập thực tế, các khoản chi tiêu thiết yếu và số tiền có thể thanh toán trong từng kỳ.

Bước 4: Đề nghị phương án hỗ trợ. Cân nhắc cơ cấu lại thời hạn trả nợ, thương lượng lãi và phí hoặc các biện pháp hỗ trợ khác.

Bước 5: Xem xét phương án xử lý xe. Nếu không còn khả năng duy trì khoản vay, có thể trao đổi về việc bán xe, chuyển giao nghĩa vụ hoặc tự nguyện bàn giao tài sản bảo đảm theo quy định.

Bước 6: Lập văn bản thỏa thuận. Những thay đổi về thời hạn thanh toán, nghĩa vụ trả nợ, việc xử lý xe hoặc miễn, giảm lãi cần được ghi nhận rõ ràng.

Bước 7: Lưu giữ chứng từ. Người vay nên bảo quản hợp đồng, biên lai, sao kê, thông báo và các văn bản làm việc với bên cho vay.

Việc chủ động thực hiện các bước này không bảo đảm người vay sẽ được miễn nghĩa vụ trả nợ, nhưng có thể giúp hạn chế tranh chấp và lựa chọn phương án giải quyết phù hợp hơn với điều kiện thực tế.

Kết luận

Không trả tiền mua xe máy, ô tô trả góp đúng hạn có thể dẫn đến nhiều hậu quả pháp lý và tài chính, bao gồm phát sinh lãi quá hạn, bị chuyển nhóm nợ, ảnh hưởng lịch sử tín dụng, bị thu hồi nợ trước hạn hoặc xử lý tài sản bảo đảm.

Trong trường hợp khoản vay có thế chấp xe, ngân hàng hoặc công ty tài chính có thể xử lý phương tiện để thu hồi nợ khi đáp ứng điều kiện pháp luật. Tuy nhiên, việc xử lý phải tuân thủ hợp đồng, quy định về giao dịch bảo đảm và trình tự pháp luật có liên quan.

Người vay cũng cần hiểu rằng việc mất khả năng thanh toán không đương nhiên cấu thành tội phạm. Trách nhiệm hình sự chỉ được đặt ra khi có hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu của một tội danh cụ thể theo Bộ luật Hình sự.

Khi không còn khả năng trả góp, giải pháp cần ưu tiên là chủ động làm việc với bên cho vay, đối chiếu dư nợ và đề nghị phương án xử lý phù hợp. Tùy điều kiện, người vay có thể xin cơ cấu lại thời hạn trả nợ, thương lượng miễn giảm lãi, bán xe có sự đồng ý của bên nhận bảo đảm hoặc thỏa thuận bàn giao tài sản để xử lý nợ.

Việc hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình sẽ giúp người vay đưa ra quyết định phù hợp, hạn chế thiệt hại tài chính và tránh những tranh chấp pháp lý không cần thiết.

Bên cạnh đó, quý bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm:

• Đứng tên mua xe trả góp giúp người khác có rủi ro pháp lý gì?
• Mua xe trả góp mà không có khả năng chi trả giải quyết thế nào?
• Mua xe trả góp có được bán cho người khác ?