Vấn nạn lừa đảo chiếm đoạt tài sản của sinh viên thông qua các trung tâm gia sư đã trở thành một vấn đề phức tạp, đặc biệt nhắm vào các sinh viên thiếu kinh nghiệm hoặc mới nhập học đang tìm kiếm việc làm thêm. Các đối tượng lợi dụng sự thiếu kinh nghiệm và áp lực tài chính của sinh viên để thực hiện các hành vi lừa đảo. Hậu quả không chỉ là thiệt hại kinh tế từ vài trăm nghìn đến hàng triệu đồng mà còn là những ảnh hưởng nghiêm trọng về tâm lý và an toàn cá nhân, với nhiều trường hợp nạn nhân bị đe dọa hoặc thậm chí bị hành hung khi đòi lại tiền.
1. Các thủ đoạn lừa đảo phổ biến
Dựa trên thực tiễn, các trung tâm gia sư lừa đảo thường sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi nhằm chiếm đoạt tài sản của sinh viên. Các hình thức lừa đảo phổ biến có thể kể đến bao gồm:
- Sử dụng "lớp học ảo" và thông tin giả: Đây là hình thức lừa đảo cơ bản nhưng hiệu quả nhất. Kẻ lừa đảo tạo ra các thông tin về lớp học không có thật, với mức học phí cao bất thường và điều kiện nhận lớp dễ dàng để thu hút sinh viên. Khi sinh viên đã đồng ý nhận lớp, chúng cung cấp địa chỉ hoặc số điện thoại giả của phụ huynh, sau đó chặn mọi liên lạc khi đã nhận được tiền cọc.
- Thu phí giới thiệu/đặt cọc không hợp lý: Một trong những chiêu trò phổ biến nhất là yêu cầu sinh viên đóng một khoản phí giới thiệu hoặc phí đặt cọc ngay lập tức để "giữ chỗ" cho lớp học. Khoản phí này thường chiếm từ 15% đến 35% học phí tháng đầu tiên. Ngoài ra, một số đối tượng còn thu "phí thẩm định hồ sơ", thường không quá 100.000 đồng, để tạo cảm giác hợp pháp và đánh lừa sinh viên rằng họ đang được xét duyệt một cách chuyên nghiệp.
- Giả mạo danh tính và trung tâm uy tín: Kẻ lừa đảo thường tạo các tài khoản mạng xã hội giả mạo, hoặc lập fanpage giống với tên các trung tâm gia sư nổi tiếng. Chúng còn đóng giả làm phụ huynh để trao đổi và tạo lòng tin, hoặc giả vờ là người nhượng lại lớp vì bận việc riêng. Để củng cố niềm tin, chúng có thể cung cấp các tài liệu giả mạo như hình ảnh căn cước công dân hoặc các đoạn tin nhắn với "phụ huynh" được dàn dựng sẵn.
- Thay đổi nội dung công việc: Một số kẻ lừa đảo sẽ đăng tin tuyển gia sư, nhưng khi sinh viên liên hệ, chúng lại giới thiệu sang các công việc khác có vẻ "việc nhẹ lương cao" hơn như dịch thuật hoặc thực hiện các nhiệm vụ trên các sàn thương mại điện tử.
- Sử dụng hợp đồng thiếu minh bạch: Các trung tâm lừa đảo thường cố ý không cung cấp hợp đồng hoặc sử dụng các hợp đồng sơ sài, với các điều khoản mơ hồ, không cụ thể về quyền lợi và chính sách hoàn phí, gây bất lợi hoàn toàn cho sinh viên khi xảy ra tranh chấp.
2. Hậu quả pháp lý theo tội danh trong Bộ luật Hình sự
Các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản của sinh viên có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo các quy định của Bộ luật Hình sự. Cụ thể, Điều 174 Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025 về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là điều luật nền tảng. Tội phạm này được cấu thành khi có hành vi "bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác". Trong bối cảnh lừa đảo gia sư, thủ đoạn gian dối là việc tạo ra thông tin lớp học ảo, giả mạo danh tính trung tâm hoặc phụ huynh nhằm chiếm đoạt khoản phí giới thiệu từ sinh viên.
>> Xem thêm: Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015
Với sự phát triển của công nghệ, các vụ lừa đảo gia sư online còn có thể được xem xét theo Điều 290 về Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản. Điều luật này đặc trưng bởi "mặt khách quan" là các hành vi như truy cập bất hợp pháp vào tài khoản, lừa đảo trong thương mại điện tử hoặc thiết lập các dịch vụ viễn thông trái phép nhằm chiếm đoạt tài sản. So với Điều 174, Điều 290 tập trung hơn vào phương tiện phạm tội là các công nghệ số.
3. Trách nhiệm dân sự và bảo vệ người tiêu dùng
Về khía cạnh dân sự, giao dịch giữa sinh viên và trung tâm gia sư lừa đảo có thể được coi là "giao dịch dân sự vô hiệu do bị lừa dối" theo Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015. Lừa dối được định nghĩa là hành vi cố ý làm cho bên kia hiểu sai lệch về chủ thể hoặc nội dung của giao dịch, dẫn đến việc họ xác lập giao dịch.Trong trường hợp này, sinh viên có thể yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch vô hiệu và đòi lại số tiền đã mất.
Ngoài ra, sinh viên khi sử dụng dịch vụ của trung tâm gia sư được xem là "người tiêu dùng" và được bảo vệ bởi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023. Luật mới này đã có những tiến bộ đáng kể, đặc biệt khi bổ sung khái niệm "người tiêu dùng dễ bị tổn thương," bao gồm người trẻ tuổi. Điều này đặt ra trách nhiệm cụ thể hơn cho các tổ chức kinh doanh trong việc bảo vệ nhóm đối tượng này, bao gồm việc cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ và bồi thường thiệt hại khi dịch vụ không đúng cam kết.
4. Muốn tố cáo trung tâm gia sư lừa đảo chiếm đoạt tài sản của sinh viên thì nên làm gì ?
Khi phát hiện bị lừa đảo, sinh viên cần thực hiện một số bước để tố cáo và xử lý vụ việc. Đầu tiên, nạn nhân nên ngay lập tức ngừng gửi tiền và chặn mọi liên lạc với kẻ lừa đảo. Kế đến, hãy liên hệ ngay với ngân hàng hoặc tổ chức tài chính để báo cáo hành vi lừa đảo và yêu cầu dừng mọi giao dịch đáng ngờ.
Bước quan trọng tiếp theo là thu thập và lưu giữ toàn bộ bằng chứng liên quan. Các bằng chứng này bao gồm tin nhắn, ảnh chụp màn hình cuộc trò chuyện trên các ứng dụng như Facebook và Zalo, cũng như lịch sử giao dịch chuyển khoản ngân hàng. Sau khi có đủ bằng chứng, nạn nhân cần làm đơn tố giác kèm theo các tài liệu chứng cứ để gửi tới cơ quan chức năng.,Nạn nhân có thể đến trực tiếp cơ quan công an nơi cư trú để trình báo vụ việc.Trong trường hợp không chắc chắn về tính chất của hành vi lừa đảo, nạn nhân có thể liên hệ các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng hoặc các văn phòng luật sư để được tư vấn và hỗ trợ xác định hành vi có phải là tội phạm lừa đảo hay không, đồng thời được hướng dẫn chi tiết về quy trình tố giác và thu thập bằng chứng.
Mặc dù có cơ sở pháp lý, việc truy cứu trách nhiệm đối với tội phạm lừa đảo gia sư vẫn gặp nhiều thách thức. Đầu tiên là khó khăn trong việc xác định danh tính và truy vết kẻ lừa đảo. Các đối tượng thường sử dụng thông tin cá nhân giả, sim rác, và hoạt động ẩn danh hoàn toàn trên các nền tảng mạng xã hội. Việc truy tìm các tài khoản này đòi hỏi sự hợp tác từ các nền tảng xuyên biên giới, một quá trình phức tạp và tốn nhiều thời gian. Một khó khăn khác là việc thu thập chứng cứ. Chứng cứ chủ yếu là các tin nhắn, hình ảnh và lịch sử chuyển khoản trên các ứng dụng như Facebook và Zalo. Tuy nhiên, khi nạn nhân bị chặn liên lạc, việc truy xuất lại các cuộc trò chuyện này trở nên khó khăn.
Vấn đề nghiêm trọng nhất nằm ở ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo Bộ luật Hình sự, hành vi chiếm đoạt tài sản chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi giá trị tài sản từ 2.000.000 đồng trở lên (trừ một số trường hợp đặc biệt). Hầu hết các vụ lừa đảo gia sư chỉ chiếm đoạt vài trăm nghìn đồng mỗi lần. Mức thiệt hại thấp khiến nạn nhân không thấy đủ động lực để báo cáo, vì chi phí thời gian và công sức để làm đơn tố giác, thu thập chứng cứ lớn hơn nhiều so với số tiền bị mất. Đây chính là một lỗ hổng pháp lý mà kẻ lừa đảo đã khai thác triệt để, thực hiện hàng loạt vụ lừa đảo nhỏ lẻ để tích lũy số tiền lớn mà vẫn an toàn trước pháp luật.
5. Giải pháp cho sinh viên
Mặc dù là nạn nhân, sinh viên vẫn cần được trang bị các kỹ năng phòng vệ để tự bảo vệ mình. Các trường đại học và tổ chức xã hội cần tăng cường tuyên truyền về các thủ đoạn lừa đảo tinh vi, sử dụng các kênh truyền thông mà sinh viên thường dùng như TikTok, fanpage hoặc các buổi sinh hoạt công dân đầu khóa.
- Xác minh thông tin: Luôn kiểm tra địa chỉ thực tế, giấy phép kinh doanh, website và các phản hồi trên mạng xã hội về trung tâm.
- Cảnh giác: Tuyệt đối không tin vào các tin tuyển dụng "việc nhẹ lương cao," yêu cầu dễ dàng hoặc yêu cầu đóng phí sớm.
- Đọc kỹ hợp đồng: Yêu cầu một hợp đồng minh bạch, rõ ràng, và đọc kỹ mọi điều khoản về quyền lợi, nghĩa vụ và chính sách hoàn phí trước khi ký.
- Tìm kiếm sự hỗ trợ: Ưu tiên tìm việc tại các kênh uy tín như Trung tâm Hỗ trợ Sinh viên của trường hoặc các trung tâm đã được bạn bè, người thân giới thiệu.
Kết luận
Vấn nạn lừa đảo chiếm đoạt tài sản của sinh viên thông qua các trung tâm gia sư là một vấn đề phức tạp, là sự giao thoa giữa các lỗ hổng về pháp lý, sự thiếu kinh nghiệm của nạn nhân, và sự phát triển của công nghệ. Các thủ đoạn lừa đảo đã trở nên tinh vi hơn, thậm chí bao gồm cả yếu tố bạo lực và hoạt động có tổ chức. Để giải quyết triệt để, cần chuyển đổi từ mô hình "phòng bị cá nhân" sang "phòng ngừa chủ động toàn xã hội."
Mọi vướng mắc pháp lý hãy gọi ngay hotline tổng đài: 1900.6162 để được tư vấn pháp luật trực tiếp. Email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ khi có yêu cầu. Trân trọng !
