1. Hành vi đòi nợ khi nào trở thành hành vi trái pháp luật

Theo quy định pháp luật Dân sự, Hình sự, người vay tiền quá hạn chưa trả hoặc cố tình không trả là bên vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng vay tài sản. Theo đó, họ sẽ phải chịu các hậu quả pháp lý bất lợi như phải chịu lãi suất quá hạn, phải bồi thường thiệt hại, hoặc nghiêm trọng hơn là chịu trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu lừa đảo hoặc lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản của chủ nợ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, chủ nợ quá bức xúc bởi hành vi của người vay nợ là đã tự dùng cách thức, biện pháp của mình để buộc người vay phải trả nợ và vô tình đã tự biến mình thành người vi phạm pháp luật, thành bị cáo. Một số hành vi trái luật mà chủ nợ rất dễ phạm phải khi đòi nợ gồm:

- Sử dụng vũ lực hoặc đe doạ dùng vũ lực lấy tài sản của người vay để trừ nợ. Nhiều chủ nợ "vô tư" xiết đồ của người vay để cấn trừ nợ mà không hay biết mình có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội Cướp tài sản theo quy định tại Điều 168 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017.

- Ép người vay ký giấy nhận nợ. Đây là thủ đoạn các chủ nợ hay sử dụng trong trường hợp giữa chủ nợ và người vay không ký kết hợp đồng vay, tới thời điểm đòi tiền, chủ nợ phải dùng cách thức này để "hợp pháp hoá" khoản cho vay của mình. Tuy nhiên, nếu người vay tự nguyện ký thì không sao nhưng nếu chủ nợ có hành vi cưỡng ép, uy hiếp tinh thần, bức người vay phải ký tên vào giấy nhận nợ thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội cưỡng đoạt tài sản theo Điều 170 Bộ luật Hình sự.

- Xâm phạm trái phép chỗ ở và đập phá đồ đạc của người vay nợ. Hành vi này tuy từng mức độ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội: Tội xâm phạm chỗ ở của người khác (Điều 158) và Tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản (Điều 178) Bộ luật Hình sự.

- Chửi bới, lăng mạ, ném gạch đá, ... vào nhà con nợ. Đối với hành vi chửi bới, lăng mạ nếu làm ảnh hưởng tới người dân xung quanh, chủ nợ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi gây rối trật tự công cộng theo quy định tại Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Ngoài ra, việc lăng mạ, chửi bởi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội làm nhục người khác theo quy định tại Điều 155 Bộ luật Hình sự.

- Bắt giữ, ngăn cản không cho con nợ ra khỏi nơi cư trú. Đây là hành vi mà nhiều nhóm đòi nợ thuê đã sử dụng. Nếu thực hiện hành vi này, chủ nợ, và người đòi nợ thuê có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật (Điều 157 Bộ luật hình sự).

Người vay nợ vi phạm nghĩa vụ trả nợ, không phải là căn cứ hợp pháp để chủ nợ thực hiện những hành vi vi phạm nêu trên. Do vậy, người cho vay cần đặc biệt lưu ý để tránh tự khiến bản thân rơi vào vòng lao lý.

 

2. Hành vi nằm chắn cửa nhà dân đòi nợ có vi phạm pháp luật không?

Trước tiên, chúng tôi xin khẳng định, đòi nợ là quyền của chủ nợ khi đến hạn trả nợ mà người vay chưa trả hoặc không chịu trả tiền theo thoả thuận đã xác lập khi vay. Câu chuyện sẽ chẳng có gì nếu chủ nợ cho vay đúng quy định pháp luật và con nợ trả đúng hạn đã thoả thuận. Tuy nhiên, trên thực tế đã xảy ra không ít những câu chuyện bi - hài của chủ nợ. Hài ở chỗ họ nghĩ ra rất nhiều cách đòi nợ không giống ai như giăng mùng màn, đỗ xe, xếp gạch quây kín cổng, chặn lỗi ra nhà con nợ, khua chiêng gõ trống, "thắp hương, khấn gọi con nợ", giải "truyền đơn" về việc con nợ nợ bao nhiêu, bùng nợ thế nào ,... kèm lời kêu gọi mọi người tẩy chay, ném gạch đá,.. vào nhà con nợ. Còn bi ở chỗ là nhiều khi, chủ nợ chẳng những không đòi được tiền mà còn khiến bản thân rơi vào vòng lao lý bởi chính các hành vi phi pháp mà họ thực hiện.

Hành vi nằm chắn cửa nhà dân để đòi nợ có bị coi là vi phạm pháp luật hay không? Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần phân tích cụ thể các vấn đề sau:

Thứ nhất, người đi đòi nợ có phải là người có quyền đòi nợ (chủ nợ hoặc người được chủ nợ uỷ quyền hoặc được chủ nợ chuyển giao quyền đòi nợ). Nếu không phải người có quyền đòi nợ mà ngang nhiên nằm chắn trước cửa nơi cư trú hợp pháp của công dân nhằm buộc họ đưa tiền, tuỳ mức độ của hành vi, người đòi nợ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi gây rối trật tự cộng cộng theo Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về một trong các tội như: Tội xâm phạm chỗ ở của người khác (Điều 158); Tội bắt, giữ hoặc giam người trái luật; Tội cướp tài sản hoặc Tội cưỡng đoạt tài sản.

Thứ hai, việc nằm chắn cửa, có gây ảnh hưởng tới quyền tự do đi lại, tự do cư trú của người nợ tiền hoặc gây ảnh hưởng trật tự công cộng hay không. Trong trường hợp chủ nợ nằm (căng lều bạt ...) nằm chặn cửa, cản trở hoặc cấm không con nợ ra khỏi nhà, thì dù người vay tiền có cái sai là chậm trả nợ nhưng chủ nợ cũng có nguy cơ đối mặt với việc bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội bắt, giữ hoặc giam người trái luật. 

Thứ ba, sử dụng các công cụ, phương tiện nhằm rào, chắn cửa, cản trở việc ra vào của người trong nhà. Trong trường hợp, việc đỗ xe cộ tuân thủ đúng quy định của Luật Giao thông đường bộ thì dù có gây bất tiện với chủ nhà nhưng người đỗ xe đúng quy định sẽ không bị xử phạt. Tuy nhiên, nếu chủ nợ cố tình đỗ xe lấn chiếm ranh giới đất nhà chủ nợ nhằm mục đích khiêu khích, trả thù, ngăn cản con nợ ra khỏi nhà hoặc muốn khiến con nợ bất tiện trong việc sinh hoạt hằng ngày thì hành vi này có thể bị phạt tiền đến 2.000.000 đồng theo quy định tại Điều 5 Nghị định 100/2019/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 123/2021/NĐ-CP về hành vi đỗ xe sai quy định.

 

3. Chủ nợ cần làm gì để đòi nợ đúng quy định pháp luật ?

Hiện nay, nhiều cá nhân đang thực hiện cho vay với lãi suất cắt cổ. Vì biết hành vi của mình là trái phép nên các chủ nợ đó thường không lập hợp đồng hoặc giấy tờ cho vay chuẩn chỉ. Nên một số người vay tiền đã lợi dụng việc thiếu giấy tờ này để bùng nợ. Bên cạnh đó, có nhiều chủ nợ do thiếu hiểu biết pháp luật mà bị con nợ gài bẫy, tự dưng vướng vào vòng lao lý vì tội danh "Cướp tài sản" hoặc "Cưỡng đoạt tai sản".

Để có thể đòi nợ một cách chính đáng, đúng quy định pháp luật, các chủ nợ cần lưu ý các vấn đề sau:

- Cho vay các loại tài sản được phép giao dịch, không bị cấm hoặc hạn chế giao dịch.

- Nếu quy định về lãi suất, phải tuân thủ mức lãi suất quy định tại Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 như sau: Lãi suất vay do các bên được tự do thoả thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay. Trường hợp cho vay gấp 05 lần mức lãi suất 20%/năm và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên, khi này, chủ nợ có khả năng phải đổi diện với mức án phạt của Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.

- Chủ nợ cần xác lập đầy đủ các giấy tờ, giao kèo liên quan đến việc cho vay. Chủ nợ có thể lập hợp đồng cho vay có chữ ký của bên vay và người làm chứng (nếu có), trong đó ghi rõ số lượng, loại tài sản cho vay, lãi suất cho vay và thời hạn trả nợ. Hợp đồng cho vay này có thể được công chứng chứng thực hoặc không tuỳ theo yêu cầu của chủ nợ. Bên cạnh đó, khi giao tài sản vay, chủ nợ cũng cần lập biên bản hoặc Giấy xác nhận về việc giao tai sản vay cho người vay ký nhận. Nếu vay tiền thì có thể giao dịch qua ngân hàng với nội dung: Anh A vay tiền ngày ... tháng ... năm....

Trường hợp quá thời hạn trả nợ, cần gửi các thông báo qua tin nhắn, hoặc các phương tiện liên hệ khác mà sau này chủ nợ có thể sao chụp, xuất trình làm cơ sở về việc đã nhắc bên vay trả nợ. Việc đến nhà người vay nói chuyện là việc hết sức nhạy cảm vì có thể xâm phạm chỗ ở hợp pháp của họ. Việc khởi kiện đòi nợ là con đường hợp pháp trong trường hợp họ khất lần khất lượt không trả. 

Nếu họ có dấu hiệu trốn tránh hoặc bỏ đi khỏi nơi cư trú thì cần nhanh chóng trình báo với cơ quan công an xã phương nơi người đó cư trú, nếu có dấu hiệu tội phạm (ở đây là tội lạm dụng tín nhiệm nhằm chiếm đoạt tài sản - vay được tiền mà bỏ trốn nhằm trốn nợ) hồ sơ sẽ được chuyển lên cơ quan công an quận huyện để tiến hành điều tra.

Trường hợp người vay tiền đưa ra vấn đề về việc "lấy đồ đạc trong nhà để bù nợ" các chủ nợ cần cảnh giác lập thảo thuận có sự làm chứng của hàng xóm, láng giềng hoặc trưởng thôn, trưởng khu phố hoặc cán bộ đai diện cơ quan chứng năng như công an Phường, xã để làm căn cứ cho việc mang tài sản từ nhà người vay ra một cách hợp pháp. Tránh trường hợp chủ nợ chân trước "xiết đồ" bù nợ, chân sau người vay đã tố cáo ngay chủ nợ về tội Cướp tài sản hoặc cưỡng đoạt tài sản.

Ngoài các vấn đề trên, trường hợp có nội dung chưa rõ hoặc cần tư vấn thêm, mời bạn đọc liên hệ Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến 19006162 để các Luật sư, chuyên viên tư vấn của chúng tôi hỗ trợ giải đáp hoặc hướng dẫn thực hiện thủ tục khởi kiện đòi tiền theo đúng quy định pháp luật. Xin chân thành cảm ơn!