Ngân hàng Nhà nước cảnh báo việc cho vay cầm cố sổ tiết kiệm

1. Vay cầm cố sổ tiết kiệm được hiểu như nào?

Theo quy định của Thông tư 48/2018/TT-NHNN, sổ tiết kiệm có thể được hiểu là chứng chỉ xác nhận quyền sở hữu tiền gửi tiết kiệm của người gửi tiền tại tổ chức tín dụng, áp dụng cho trường hợp nhận tiền gửi tiết kiệm tại địa điểm giao dịch hợp pháp thuộc mạng lưới hoạt động của tổ chức tín dụng. Vì vậy, sổ tiết kiệm được coi là một loại giấy tờ chứng nhận cho tài sản là số tiền gửi tiết kiệm của người gửi tiền tại các tổ chức tín dụng.

Theo quy định tại Điều 13 của Thông tư 48/2018/TT-NHNN, tiền gửi tiết kiệm có thể được sử dụng làm tài sản bảo đảm theo hướng dẫn của tổ chức tín dụng, tuân thủ quy định của pháp luật về giao dịch bảo đảm.

Tuy nhiên, theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, thế chấp tài sản là việc một bên sử dụng tài sản thuộc sở hữu của mình để đảm bảo nghĩa vụ mà không giao tài sản cho bên kia. Do đó, theo quy định tại Điều 105 của Bộ luật Dân sự năm 2015, sổ tiết kiệm không được coi là tài sản. Thực tế, khi thế chấp sổ tiết kiệm tại ngân hàng, chúng ta thực ra đang thế chấp số tiền tiết kiệm đang được gửi tại ngân hàng.

Vì vậy, việc thế chấp sổ tiết kiệm tại ngân hàng là hợp pháp và được ngân hàng ưu thích vì tính an toàn của nó. Tuy nhiên, hạn mức cho vay đối với sổ tiết kiệm được quy định tùy thuộc vào từng ngân hàng và có thể lên tới trên 90% giá trị số tiền tiết kiệm thế chấp.

Hoạt động vay cầm cố sổ tiết kiệm có những được điểm như sau:

- Sổ tiết kiệm có thể được sử dụng làm tài sản thế chấp trong quá trình vay tiền. Khi khách hàng vay tiền từ ngân hàng hoặc tổ chức tài chính, sổ tiết kiệm của khách hàng sẽ được giữ lại như một tài sản đảm bảo cho khoản vay. Sau khi hoàn tất việc trả nợ, khách hàng sẽ nhận lại sổ tiết kiệm của mình.

- Hạn mức vay trong trường hợp này thường tương đương với giá trị của sổ tiết kiệm. Điều này có nghĩa là khách hàng có thể vay một số tiền tối đa không vượt quá giá trị hiện tại của sổ tiết kiệm.

- Thời hạn vay cho khoản vay cầm cố sổ tiết kiệm thường có giới hạn tối đa là 12 tháng. Trong suốt thời gian vay, khách hàng sẽ trả nợ theo một phương thức được thỏa thuận trước.

- Ngân hàng thường cung cấp hai phương án trả nợ cho khách hàng vay lựa chọn. Phương án thứ nhất là trả gốc và lãi vào cuối kỳ vay. Phương án thứ hai là trả lãi hàng tháng và gốc được trả vào cuối kỳ hoặc theo định kỳ 03 tháng, 60 tháng hoặc 12 tháng, tuỳ thuộc vào quy định của từng ngân hàng.

- Quy trình và thủ tục vay tiền bằng cách cầm cố sổ tiết kiệm thường đơn giản và nhanh chóng hơn so với việc cầm cố bằng các loại tài sản khác. Khách hàng không cần chuẩn bị quá nhiều hồ sơ và thủ tục phức tạp như vay cầm cố tài sản đảm bảo khác. Thông thường, các giấy tờ tùy thân bản gốc và sổ tiết kiệm bản gốc là những giấy tờ cần thiết khi vay cầm cố sổ tiết kiệm. Tuy nhiên, một số ngân hàng có thể yêu cầu bổ sung giấy tờ chứng minh thu nhập của bản thân.

2. Hoạt động vay cầm cố sổ tiết kiệm được thực hiện qua các bước nào?

Để vay cầm cố sổ tiết kiệm thì cá nhân có nhu cầu cần tuân thủ theo một số bước quan trọng như sau:

Bước 1: Xác định ngân hàng cho vay

 Hầu hết các ngân hàng chỉ cho vay cầm cố sổ tiết kiệm mở tại chính ngân hàng đó. Điều này giúp ngân hàng dễ dàng xác thực thông tin và giá trị của sổ tiết kiệm.

Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ vay vốn

Người có nhu cầu vay cầm cố cần chuẩn bị các tài liệu cần thiết theo yêu cầu của ngân hàng hoặc tổ chức tài chính. Thông thường, quý khách sẽ cần có giấy tờ theo mẫu của ngân hàng, chứng minh nhân dân, hộ khẩu, sổ tiết kiệm. Ngoài ra, ngân hàng có thể yêu cầu bổ sung hồ sơ chứng minh thu nhập, ví dụ như bảng lương hoặc hợp đồng lao động.

Bước 3: Ký hợp đồng vay

Sau khi ngân hàng kiểm tra và thẩm định hồ sơ của người vay cầm cố đạt đủ điều kiện vay, người vay sẽ ký hợp đồng vay vốn với ngân hàng. Hợp đồng vay vốn sẽ nêu rõ các điều khoản như số tiền vay, thời hạn vay, lãi suất, tài sản đảm bảo, phương thức thanh toán, mục đích sử dụng vốn vay, quyền và trách nhiệm của cả bên vay và bên cho vay, cũng như các điều khoản về giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng.

Nhận giải ngân khoản vay: Sau khi hoàn tất ký hợp đồng, ngân hàng sẽ phong tỏa sổ tiết kiệm của khách hàng trong thời gian vay. Đồng thời, khoản vay sẽ được chuyển vào tài khoản của bạn, tài khoản của bên thứ ba hoặc được giải ngân bằng tiền mặt, tùy thuộc vào thỏa thuận giữa người vay cầm cố và ngân hàng trong hợp đồng tín dụng.

Quá trình vay tiền bằng cách cầm cố sổ tiết kiệm thường đơn giản và nhanh chóng hơn so với các hình thức cầm cố tài sản khác.

Việc vay tiền bằng cách cầm cố sổ tiết kiệm mang đến nhiều ưu điểm đáng chú ý. Dưới đây là một số lợi ích của cách vay này:

- Lợi ích đối với người gửi tiền: Nếu khách hàng cần rút vốn trước khi sổ tiết kiệm đáo hạn, người vay có thể nhận được lợi ích từ lãi suất không kỳ hạn. Tuy mức lãi suất này thường rất thấp (thường từ 0,1% - 1% mỗi năm), nhưng vẫn mang lại một khoản thu nhập nhỏ. Điều này giúp khách hàng giải quyết những nhu cầu cấp bách một cách linh hoạt, với thủ tục nhanh gọn. Khách hàng cũng có tự do sử dụng vốn vay theo quyết định của mình.

- Lợi ích đối với ngân hàng cho vay: Ngân hàng thu được lợi ích từ việc tính lãi suất cao hơn so với các khoản vay thông thường với cùng mục đích. Điều này giúp ngân hàng duy trì quan hệ với khách hàng vay vốn và tạo ra thu nhập từ dịch vụ vay cầm cố sổ tiết kiệm. Đồng thời, việc cho vay bằng cách này cũng mở rộng các biện pháp bảo đảm và tăng cường hoạt động cho vay, đưa vốn tín dụng vào thị trường.

- Tuy nhiên, cần lưu ý rằng loại hình vay tiền này không tạo ra dư nợ tín dụng trong quan hệ với việc sử dụng hợp lý tiền gửi của tổ chức tín dụng. Điều này có thể tạo ra hiện tượng "tín dụng ma" (phantom loan) - tín dụng tạo ra tài sản ảo trên sổ sách ngân hàng tại thời điểm cho vay. Hiện tượng này có thể "làm méo mó tổng tài sản của ngân hàng". Do đó, một số quốc gia đã áp dụng các hạn chế về việc sử dụng cách vay này.

3. Ngân hàng Nhà nước cảnh báo việc cho vay cầm cố sổ tiết kiệm

Vừa qua, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Công văn 7031/NHNN-TTGSNH về việc cảnh báo ngân hàng cho vay cầm cố sổ tiết kiệm không có phương án sử dụng vốn vay.

Trong quá trình thanh tra và giám sát, đã phát hiện một số tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài vi phạm quy định của Ngân hàng Nhà nước liên quan đến việc sử dụng cầm cố sổ tiết kiệm để giải ngân vốn vay mà không tuân thủ phương án sử dụng vốn theo quy định tại Điều 7 của Thông tư 39/2016/TT-NHNN. Điều này đã vi phạm các quy định của Ngân hàng Nhà nước về việc sử dụng các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt để giải ngân vốn vay.

Với mục tiêu ổn định thị trường tiền tệ và đảm bảo an toàn hoạt động của ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu các tổ chức tín dụng:

- Không thực hiện các hành vi cạnh tranh không lành mạnh và tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật về cho vay, lãi suất huy động bằng ngoại tệ, và sử dụng phương án không dùng tiền mặt để giải ngân vốn vay.

- Kiểm soát chặt chẽ các khoản vay, đặc biệt là kiểm soát mục đích sử dụng và giải ngân vốn vay đối với các khoản vay đảm bảo bằng cầm cố sổ tiết kiệm. Ngân hàng Nhà nước sẽ xử lý nghiêm các tổ chức tín dụng vi phạm một cách cố ý.

- Tăng cường công tác tự kiểm tra và kiểm soát việc tuân thủ các quy định pháp luật và quy định nội bộ liên quan đến hoạt động huy động vốn và cho vay, đặc biệt là các khoản vay có bảo đảm bằng cầm cố sổ tiết kiệm. Các tổ chức tín dụng cần chủ động xử lý nghiêm và kịp thời các trường hợp vi phạm quy định.

- Nghiên cứu, rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện các quy định nội bộ, bao gồm quy định về cho vay đảm bảo bằng cầm cố sổ tiết kiệm, để đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng.

- Kịp thời báo cáo cho Ngân hàng Nhà nước, cơ quan Thanh tra và giám sát ngân hàng, cùng như Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tại các tỉnh, thành phố về những trường hợp vi phạm được nêu tại điểm 01 của Công văn này. Đồng thời, thông báo về những khó khăn và vướng mắc trong quá trình thực hiện các quy định của pháp luật về hoạt động ngân hàng, nhằm đạt được biện pháp xử lý cần thiết để đảm bảo an toàn hoạt động của tổ chức tín dụng.

Ngoài ra, quý khách có thể tham khảo thêm về bài viết của Luật Minh Khuê như sau: 

Ưu điểm và rủi ro khi bảo đảm cho vay bằng cầm cố sổ tiết kiệm ?

Mọi vướng mắc chưa rõ hoặc có nhu cầu hỗ trợ vấn đề pháp lý khác, quý khách vui lòng liên hệ với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại 24/7, gọi ngay tới số: 1900.6162 hoặc gửi email trực tiếp tại: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ và giải đáp thắc mắc nhanh chóng. Cảm ơn quý khách hàng đã quan tâm theo dõi bài viết của Luật Minh Khuê.