Trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm xã hội theo quy định mới

Bảo hiểm xã hội là trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh, góp phần bảo đảm ổn định đời sống cho người lao động khi gặp rủi ro hoặc hết tuổi lao động. Để chính sách này vận hành hiệu quả, cơ quan bảo hiểm xã hội giữ vai trò trung tâm trong tổ chức thực hiện và quản lý quỹ. Các quy định pháp luật mới đã xác định rõ hơn trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm xã hội nhằm nâng cao tính minh bạch, chuyên nghiệp và phục vụ người dân tốt hơn. Vì vậy, việc tìm hiểu trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm xã hội có ý nghĩa thiết thực cả về pháp lý lẫn thực tiễn.

1. Cơ quan bảo hiểm xã hội là gì?

Cơ quan bảo hiểm xã hội là cơ quan nhà nước được thành lập để tổ chức thực hiện các chính sách, chế độ bảo hiểm xã hội theo quy định của pháp luật. Đây là đơn vị giữ vai trò trung tâm trong việc quản lý quỹ bảo hiểm xã hội và bảo đảm quyền lợi an sinh cho người lao động. Thông qua hệ thống tổ chức từ trung ương đến địa phương, cơ quan này thực hiện thu, chi, giải quyết chế độ và quản lý đối tượng tham gia. Hoạt động của cơ quan bảo hiểm xã hội mang tính chất phục vụ cộng đồng, không vì mục đích lợi nhuận. Nhờ đó, chính sách bảo hiểm xã hội được triển khai thống nhất, minh bạch và hiệu quả trên phạm vi cả nước.

Bên cạnh chức năng tổ chức thực hiện, cơ quan bảo hiểm xã hội còn có vai trò tham mưu, hướng dẫn và kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo hiểm xã hội. Cơ quan này phối hợp với các tổ chức, doanh nghiệp và người lao động để bảo đảm việc tham gia và thụ hưởng chế độ đúng quy định. Đồng thời, cơ quan bảo hiểm xã hội ứng dụng công nghệ thông tin để quản lý dữ liệu, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng dịch vụ công. Sự tồn tại của hệ thống cơ quan bảo hiểm xã hội góp phần ổn định đời sống người dân và bảo đảm công bằng xã hội. Qua đó, chính sách an sinh xã hội của Nhà nước được thực thi một cách toàn diện và bền vững.

2. Trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm trong xây dựng chính sách, chiến lược và tuyên truyền pháp luật

Căn cứ khoản 1 Điều 18 Luật bảo hiểm xã hội năm 2024, cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm tuyên truyền, phổ biến, giải đáp và tư vấn chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế cho người lao động và người sử dụng lao động. Hoạt động truyền thông được thực hiện chủ động, thường xuyên nhằm nâng cao nhận thức pháp luật và ý thức tuân thủ của các chủ thể tham gia. Việc tư vấn, giải đáp kịp thời giúp hạn chế vi phạm, giảm tranh chấp và khuyến khích người dân tham gia đầy đủ các chế độ bảo hiểm. Qua đó thể hiện vai trò phòng ngừa rủi ro pháp lý từ sớm, góp phần mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội theo mục tiêu an sinh toàn dân.

Cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm xây dựng chiến lược phát triển ngành và chiến lược đầu tư dài hạn, đồng thời lập phương án đầu tư hằng năm trình cơ quan có thẩm quyền hoặc Hội đồng quản lý quyết định. Việc hoạch định này giúp định hướng tổ chức, quản lý và sử dụng quỹ bảo hiểm một cách khoa học, hiệu quả và bền vững. Bên cạnh đó, cơ quan bảo hiểm xã hội phải tổ chức đánh giá và công bố mức độ hài lòng của tổ chức, cá nhân đối với việc thực hiện chính sách bảo hiểm. Quy định này thể hiện cách tiếp cận lấy người tham gia làm trung tâm, tăng tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và thúc đẩy nâng cao chất lượng dịch vụ công.

3. Trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm về ban hành biểu mẫu và tổ chức nghiệp vụ chuyên môn

Căn cứ khoản 2 Điều 18 Luật bảo hiểm xã hội năm 2024, cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm ban hành mẫu sổ bảo hiểm xã hội và các mẫu hồ sơ liên quan đến bảo hiểm xã hội bắt buộc, tự nguyện và bảo hiểm thất nghiệp sau khi có ý kiến thống nhất của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội. Quy định này góp phần chuẩn hóa thủ tục hành chính, tạo sự đồng bộ về biểu mẫu và quy trình thực hiện trên phạm vi toàn quốc. Việc thống nhất mẫu hồ sơ giúp thuận tiện cho người tham gia khi kê khai, nộp hồ sơ và hạn chế tình trạng áp dụng khác nhau giữa các địa phương. Đồng thời, cơ chế phối hợp liên ngành bảo đảm tính pháp lý, chặt chẽ và minh bạch trong quản lý nghiệp vụ bảo hiểm.

Bên cạnh đó, theo khoản 11 Điều 18, cơ quan bảo hiểm xã hội còn có trách nhiệm tổ chức tập huấn và hướng dẫn nghiệp vụ về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế. Hoạt động này nhằm nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng thực thi pháp luật cho đội ngũ cán bộ, viên chức trong toàn hệ thống. Việc đào tạo thường xuyên giúp bảo đảm sự thống nhất trong áp dụng chính sách, quy trình giải quyết chế độ và cách thức phục vụ người dân. Qua đó góp phần hạn chế sai sót, nâng cao chất lượng giải quyết hồ sơ và tăng hiệu quả quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội.

4. Trách nhiệm tổ chức thu - chi và giải quyết chế độ cho người tham gia bảo hiểm

Căn cứ khoản 3 và khoản 4 Điều 18 Luật bảo hiểm xã hội năm 2024, cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm tổ chức thực hiện thu, chi các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế theo đúng quy định pháp luật. Việc thu phải bảo đảm đúng, đủ, kịp thời để hình thành nguồn quỹ ổn định, trong khi chi trả phải đúng đối tượng, đúng chế độ nhằm bảo đảm công bằng và an sinh cho người tham gia. Đồng thời, cơ quan bảo hiểm xã hội tiếp nhận hồ sơ đăng ký và cấp sổ bảo hiểm xã hội, thẻ bảo hiểm y tế, qua đó ghi nhận chính thức tư cách tham gia của người lao động. Quy trình này góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính, giúp người dân tiếp cận chính sách nhanh chóng và thuận tiện hơn.

Bên cạnh đó, theo khoản 5 và khoản 6 Điều 18, cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm tiếp nhận, thẩm định hồ sơ đề nghị hưởng và giải quyết đầy đủ, kịp thời các chế độ, đồng thời tổ chức chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm thuận tiện cho người thụ hưởng. Việc chi trả đúng hạn không chỉ bảo đảm quyền lợi vật chất mà còn thể hiện tính nhân văn, bản chất phục vụ của cơ quan BHXH. Cơ quan này còn xác nhận thời gian đóng bảo hiểm và cung cấp thông tin về quá trình đóng – hưởng khi có yêu cầu, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ quyền lợi người lao động. Quy định đó giúp minh bạch hóa dữ liệu, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp và tổ chức công đoàn trong quản lý, giám sát việc thực hiện chính sách bảo hiểm.

5. Trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm trong cải cách hành chính và chuyển đổi số

Căn cứ khoản 7 Điều 18 Luật bảo hiểm xã hội năm 2024, cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm ứng dụng công nghệ thông tin và thực hiện cải cách thủ tục hành chính trong toàn bộ hoạt động nghiệp vụ. Việc số hóa quy trình thu, chi và giải quyết chế độ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ cho người dân và doanh nghiệp. Đồng thời, cơ quan bảo hiểm xã hội cung cấp dịch vụ công trực tuyến, giảm giấy tờ, hạn chế tiếp xúc trực tiếp và tiết kiệm chi phí xã hội. Các biện pháp này góp phần bảo đảm công khai, minh bạch, đơn giản và thuận tiện trong việc tiếp cận, thụ hưởng chính sách bảo hiểm.

Bên cạnh đó, cũng theo khoản 7 và khoản 18 Điều 18, cơ quan bảo hiểm xã hội phải thực hiện lưu trữ hồ sơ điện tử và chủ trì xây dựng, quản lý, cập nhật cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm. Hệ thống dữ liệu tập trung giúp bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin, thuận tiện tra cứu và hỗ trợ giải quyết tranh chấp, khiếu nại phát sinh. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu với các bộ, ngành và địa phương tạo nền tảng đồng bộ cho quản lý an sinh xã hội và xây dựng Chính phủ số. Qua đó tăng cường giám sát, hạn chế gian lận, trục lợi quỹ và nâng cao hiệu quả quản trị hệ thống bảo hiểm trên phạm vi toàn quốc.

6. Trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm trong quản lý, sử dụng và bảo toàn quỹ bảo hiểm

Căn cứ khoản 8 và khoản 9 Điều 18 Luật bảo hiểm xã hội năm 2024, cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm quản lý, sử dụng các quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế theo đúng quy định pháp luật tài chính. Việc quản lý phải bảo đảm an toàn vốn, sử dụng đúng mục đích, tránh thất thoát, lãng phí và bảo vệ quyền lợi của người tham gia. Đồng thời, cơ quan này thực hiện các biện pháp bảo toàn và tăng trưởng quỹ thông qua hoạt động đầu tư sinh lời theo quyết định của Hội đồng quản lý. Điều đó giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn quỹ, tạo nền tảng tài chính bền vững và tăng khả năng chi trả lâu dài.

Bên cạnh đó, theo khoản 10 và khoản 13 Điều 18, cơ quan bảo hiểm xã hội phải thực hiện công tác thống kê, kế toán tài chính nhằm theo dõi minh bạch tình hình thu – chi các quỹ bảo hiểm. Việc lập báo cáo chính xác, kịp thời tạo cơ sở cho kiểm toán, giám sát và quản trị rủi ro tài chính. Đồng thời, định kỳ 05 năm cơ quan này phải đánh giá, dự báo khả năng cân đối quỹ hưu trí và tử tuất trên cơ sở phân tích dân số, tuổi thọ và thị trường lao động. Quy định này giúp nhận diện nguy cơ mất cân đối và đề xuất điều chỉnh chính sách dài hạn, bảo đảm an sinh bền vững.

7. Trách nhiệm cơ quan bảo hiểm trong báo cáo, phối hợp và cung cấp thông tin

Căn cứ khoản 12 Điều 18 Luật bảo hiểm xã hội năm 2024, cơ quan bảo hiểm xã hội phải thực hiện chế độ báo cáo định kỳ về tình hình thực hiện chính sách và quản lý quỹ bảo hiểm. Báo cáo được thực hiện theo chu kỳ 3 tháng, 6 tháng và hằng năm, gửi đến Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội và các bộ, ngành liên quan. Cơ chế này bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Bộ Y tế, Ủy ban nhân dân và Bộ Tài chính. Qua đó tăng cường giám sát liên ngành, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước đối với lĩnh vực bảo hiểm.

Ngoài ra, theo khoản 14 Điều 18, cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm cung cấp tài liệu, thông tin liên quan khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu. Việc cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời phục vụ công tác quản lý, điều hành và hoạch định chính sách an sinh xã hội. Đồng thời, đây là cơ sở hỗ trợ hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo hiểm. Quy định này góp phần nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả quản trị của cơ quan BHXH.

8. Trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm trong bảo vệ quyền lợi và hợp tác quốc tế

Căn cứ khoản 15 Điều 18 Luật bảo hiểm xã hội năm 2024, cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến việc thực hiện chế độ bảo hiểm theo quy định pháp luật. Hoạt động này nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, người sử dụng lao động và các chủ thể tham gia. Việc xử lý tranh chấp kịp thời, khách quan góp phần hạn chế bức xúc, khiếu kiện kéo dài. Qua đó củng cố niềm tin xã hội đối với hệ thống bảo hiểm và vai trò phục vụ của cơ quan BHXH.

Bên cạnh đó, theo khoản 16 Điều 18, cơ quan bảo hiểm xã hội còn thực hiện hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế. Hoạt động hợp tác giúp học hỏi kinh nghiệm quản lý tiên tiến, cập nhật mô hình an sinh hiện đại từ các quốc gia khác. Đồng thời tạo điều kiện phối hợp giải quyết chế độ bảo hiểm cho lao động di cư và người lao động làm việc ở nước ngoài. Điều này góp phần nâng cao năng lực quản trị và vị thế của ngành bảo hiểm xã hội trong hội nhập quốc tế.

9. Trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm trong quản lý đối tượng tham gia

Căn cứ khoản 17 Điều 18 Luật bảo hiểm xã hội năm 2024, cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm xác định và theo dõi người lao động, người sử dụng lao động thuộc diện tham gia bảo hiểm theo quy định pháp luật. Việc rà soát, cập nhật thường xuyên giúp nắm chắc số lượng và tình trạng tham gia của các chủ thể trong hệ thống. Qua đó bảo đảm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm, hạn chế tình trạng bỏ sót hoặc tham gia không đúng quy định. Đây là cơ sở quan trọng để mở rộng diện bao phủ và nâng cao hiệu quả quản lý đối tượng.

Ngoài ra, công tác theo dõi còn góp phần phát hiện, ngăn chặn hành vi trốn đóng, nợ đóng hoặc gian lận quỹ bảo hiểm. Cơ quan bảo hiểm xã hội có thể phối hợp với các cơ quan chức năng để đôn đốc, thanh tra và xử lý vi phạm kịp thời. Việc quản lý chặt chẽ đối tượng tham gia không chỉ bảo vệ quyền lợi người lao động mà còn bảo đảm sự công bằng giữa các đơn vị sử dụng lao động. Nhờ đó, hệ thống bảo hiểm xã hội được vận hành ổn định, bền vững và đúng mục tiêu an sinh xã hội toàn dân.

Kết luận

Như vậy, cơ quan bảo hiểm xã hội không chỉ thực hiện chức năng thu, chi và quản lý quỹ mà còn chịu trách nhiệm tổ chức giải quyết chế độ, bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho người tham gia một cách kịp thời, chính xác và công bằng. Trách nhiệm này đòi hỏi sự tuân thủ chặt chẽ quy định pháp luật, cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin và tăng cường công khai, minh bạch trong hoạt động nghiệp vụ. Đồng thời, cơ quan bảo hiểm xã hội còn phải phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan để thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và tuyên truyền chính sách đến người dân. Việc thực hiện đầy đủ các trách nhiệm đó góp phần củng cố niềm tin của xã hội đối với hệ thống an sinh, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động và người sử dụng lao động. Qua đó, chính sách bảo hiểm xã hội mới có thể phát huy hiệu quả bền vững, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 hoặc gửi qua email  để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.