1. Đất hiếm là gì? Đất hiếm có công dụng gì?

Đất hiếm (rare earth) là một nhóm nguyên tố hóa học có tính chất đặc biệt, được tìm thấy trong vỏ Trái Đất với hàm lượng khá thấp và phân tán rải rác khắp thế giới. Đặc điểm nổi bật của các nguyên tố này là khó tách ra từng nguyên tố riêng biệt và thường tồn tại dưới dạng hợp chất hoặc khoáng vật.

Nhóm nguyên tố đất hiếm gồm 17 nguyên tố, được chia thành hai nhóm chính: nhóm nặng và nhóm nhẹ. Nhóm nặng bao gồm các nguyên tố như Dysprosium (Dy), Erbium (Er), Europium (Eu), Gadolinium (Gd), Holmium (Ho), Lutetium (Lu), Terbium (Tb), Thulium (Tm), Ytterbium (Yb) và Yttrium (Y). Trong khi đó, nhóm nhẹ bao gồm các nguyên tố như Cerium (Ce), Lanthanum (La), Neodymium (Nd), Praseodymium (Pr), Promethium (Pm), Samarium (Sm) và Scandium (Sc).

Mặc dù tên gọi của chúng cho thấy là "hiếm", thực tế các nguyên tố đất hiếm không phải là vật liệu hiếm có mặt ít trên Trái Đất. Xét về hàm lượng, chúng thậm chí còn phong phú hơn cả bạc và chì. Tuy nhiên, do tính phân tán và đặc tính địa hóa học đặc biệt của chúng, việc khai thác và thu hái các nguyên tố đất hiếm thường gặp nhiều thách thức và tốn kém. Các nguyên tố này thường không được tìm thấy tập trung trong các mỏ quặng và thường chỉ tồn tại dưới dạng hợp chất phức tạp trong các môi trường địa chất phức tạp. Do đó, việc tìm kiếm và khai thác các nguồn lực đất hiếm thường đòi hỏi công nghệ và kỹ thuật tiên tiến.

Đất hiếm có nhiều công dụng quan trọng và đa dạng trong các lĩnh vực khác nhau, từ công nghiệp đến nông nghiệp và công nghệ như:

- Chế tạo nam châm vĩnh cửu cho máy phát điện: Đất hiếm được sử dụng để sản xuất nam châm vĩnh cửu, một thành phần quan trọng trong máy phát điện.

- Phân bón: Các nguyên tố đất hiếm được thêm vào phân bón vi lượng để tăng năng suất và bảo vệ cây trồng khỏi sâu bệnh.

- Máy tuyển từ: Trong công nghệ tuyển khoáng, đất hiếm được sử dụng để chế tạo nam châm trong các máy tuyển từ.

- Diệt mối mọt: Các hợp chất đất hiếm được sử dụng để diệt mối mọt và bảo vệ các di tích lịch sử.

- Đèn cathode trong máy vô tuyến truyền hình: Đất hiếm được sử dụng để chế tạo các đèn cathode trong các máy vô tuyến truyền hình.

- Xúc tác trong công nghệ lọc hóa dầu và xử lý môi trường: Các ion đất hiếm được sử dụng làm xúc tác trong các quy trình lọc hóa dầu và xử lý môi trường.

- Vật liệu siêu dẫn: Đất hiếm cũng được sử dụng làm vật liệu siêu dẫn trong một số ứng dụng công nghệ.

- Vật liệu phát quang: Các ion đất hiếm được sử dụng như vật liệu phát quang trong các ứng dụng quang điện.

- Công nghệ laser: Đất hiếm được ứng dụng trong công nghệ laser, đặc biệt là trong việc sản xuất các thiết bị laser hiệu suất cao.

Ngoài ra, các nhà khoa học Việt Nam đã thành công trong việc tách các nguyên tố đất hiếm với độ tinh khiết cao và ứng dụng chúng trong nhiều ngành công nghiệp khác nhau. Trong lĩnh vực nông nghiệp, việc bổ sung đất hiếm vào phân bón và thức ăn chăn nuôi đang được thử nghiệm và phát triển để cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

2. Quy định về nghiên cứu sử dụng đất hiếm dành cho sản xuất hóa chất cơ bản

Nghiên cứu sử dụng nguyên liệu đất hiếm phục vụ sản xuất hóa chất cơ bản là một trong những nội dung được quy định tại Quyết định 726/QĐ-TTg ngày 16/6/2022 phê duyệt Chiến lược phát triển ngành công nghiệp hóa chất Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2040.

Để phát triển ngành hóa chất cơ bản, có một số giải pháp cụ thể sau:

- Nghiên cứu và sử dụng nguyên liệu đất hiếm: Cần tiến hành nghiên cứu và áp dụng nguyên liệu đất hiếm để sản xuất hóa chất cơ bản. Đồng thời, cần đẩy mạnh tiến độ hoàn thành các dự án sản xuất muối công nghiệp trong nước và đầu tư vào thiết bị công nghệ sản xuất muối công nghiệp để đáp ứng nhu cầu sản xuất các hóa chất như xút, sô đa, và các sản phẩm khác.

- Huy động vốn và đầu tư nước ngoài: Cần thúc đẩy liên doanh, liên kết và đầu tư nước ngoài vào các dự án sản xuất có quy mô lớn và công nghệ cao. Ưu tiên cho các doanh nghiệp có phương án sản xuất hiệu quả để đổi mới công nghệ và áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới.

- Ưu đãi thuế nhập khẩu: Cần ưu tiên thuế nhập khẩu đối với các nguyên liệu chưa sản xuất được trong nước hoặc sản xuất chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Đồng thời, cần xem xét nâng thuế nhập khẩu đối với các thành phẩm và sản phẩm đã sản xuất trong nước.

- Đầu tư vào công nghệ khai thác mỏ: Cần đầu tư vào các xe sản xuất, nạp thuốc nổ di động để tăng khả năng cơ giới hóa và đồng bộ hóa trong lĩnh vực khai thác mỏ. Ưu tiên sử dụng và sản xuất kíp nổ điện tử trong nước để đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ môi trường và an toàn lao động.

- Sử dụng hợp lý nguồn nguyên liệu: Đối với ngành hóa dầu, cần sử dụng hợp lý nguồn nguyên liệu như khí thiên nhiên, khí đồng hành để phát triển các sản phẩm hóa chất hữu cơ cơ bản thông qua các dự án hóa dầu.

- Khuyến khích sử dụng nguồn khí thay thế: Cần xây dựng và áp dụng cơ chế khuyến khích sử dụng nguồn khí thay thế như biomas, hydro xanh, hydro lam,... để nâng cao giá trị gia tăng của nguyên liệu và tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án hóa dầu từ nguồn nguyên liệu thay thế.

3. Khai thác đất hiếm có cần đánh giá tác động môi trường?

Theo Điều 30 Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định về đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường bao giồm các đối tượng:

- Đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường bao gồm:

+ Dự án đầu tư nhóm I quy định tại khoản 3 Điều 28 của Luật này;

+ Dự án đầu tư nhóm II quy định tại các điểm c, d, đ và e khoản 4 Điều 28 của Luật này.

- Đối tượng quy định tại khoản 1 Điều này thuộc dự án đầu tư công khẩn cấp theo quy định của pháp luật về đầu tư công không phải thực hiện đánh giá tác động môi trường.

Theo khoản 3 Điều 28 Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định về tiêu chí về môi trường để phân loại dự án đầu tư như sau:

- Dự án đầu tư nhóm I là dự án có nguy cơ tác động xấu đến môi trường mức độ cao, bao gồm:

+ Dự án thuộc loại hình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường với quy mô, công suất lớn; dự án thực hiện dịch vụ xử lý chất thải nguy hại; dự án có nhập khẩu phế liệu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất;

+ Dự án thuộc loại hình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường với quy mô, công suất trung bình nhưng có yếu tố nhạy cảm về môi trường; dự án không thuộc loại hình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường với quy mô, công suất lớn nhưng có yếu tố nhạy cảm về môi trường;

+ Dự án sử dụng đất, đất có mặt nước, khu vực biển với quy mô lớn hoặc với quy mô trung bình nhưng có yếu tố nhạy cảm về môi trường;

+ Dự án khai thác khoáng sản, tài nguyên nước với quy mô, công suất lớn hoặc với quy mô, công suất trung bình nhưng có yếu tố nhạy cảm về môi trường;

+ Dự án có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất quy mô trung bình trở lên nhưng có yếu tố nhạy cảm về môi trường;

+ Dự án có yêu cầu di dân, tái định cư với quy mô lớn.

Theo quy định pháp luật hiện hành, việc khai thác đất hiếm được xem là khai thác khoáng sản, trong trường hợp dự án khai thác đất hiếm có quy mô, công suất lớn hoặc với quy mô, công suất trung bình nhưng có yếu tố nhạy cảm về môi trường thì sẽ phải thực hiện đánh giá tác động môi trường theo quy định.

Trên thực tế, vì trong đất hiếm có chứa chất phóng xạ nên nếu khai thác không đảm bảo sẽ gây ô nhiễm môi trường. Vì vậy, khi có dự án khai thác đất hiếm sẽ phải thực hiện đánh giá tác động môi trường.

Xem thêm: Sản xuất, kinh doanh hóa chất sản xuất, kinh doanh có điều kiện trong lĩnh vực công nghiệp cần đáp ứng điều kiện gì?

Như vậy trên đây là toàn bộ thông tin về Nghiên cứu sử dụng đất hiếm dành cho sản xuất hóa chất cơ bản của Bộ Y tế mà Công ty Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách mang tính tham khảo. Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến theo số điện thoại 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc.

Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được thông tin sớm nhất! Rất mong nhận được sự hợp tác và tin tưởng của quý khách! Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!