1. Khái niệm về người mất tích và một số vấn đề về người mất tích
Khái niệm người mất tích:
Theo quy định của pháp luật Việt Nam, người mất tích là người đã biệt tích trong một khoảng thời gian nhất định (tối thiểu 06 tháng đối với người đi làm ăn, buôn bán, học tập hoặc đi khám chữa bệnh ở nước ngoài; 01 năm đối với người đi làm ăn, buôn bán, học tập hoặc đi khám chữa bệnh trong nước; 03 năm trong các trường hợp khác) mà không có tin tức về người đó.
Những khó khăn mà gia đình người mất tích gặp phải:
- Việc mất đi người thân đột ngột, không rõ tung tích là cú sốc lớn đối với gia đình, khiến họ chìm trong đau khổ, tuyệt vọng, mất niềm tin vào cuộc sống.
- Quá trình tìm kiếm người mất tích thường tốn kém chi phí cho việc di chuyển, liên lạc, thuê thám tử,... gây áp lực tài chính nặng nề cho gia đình.
- Việc tuyên bố mất tích, giải quyết các vấn đề liên quan đến tài sản, di sản của người mất tích đòi hỏi nhiều thủ tục pháp lý phức tạp, tốn thời gian và công sức.
- Không ít gia đình người mất tích phải đối mặt với sự kỳ thị, xa lánh từ cộng đồng do những định kiến, tin đồn không hay.
Vai trò của pháp luật trong việc giải quyết vấn đề người mất tích:
- Pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của người mất tích và gia đình họ, đồng thời góp phần giải quyết vấn đề người mất tích một cách hiệu quả:
- Cung cấp cơ sở pháp lý cho việc tìm kiếm, cứu hộ người mất tích: Các cơ quan chức năng có thẩm quyền được huy động để hỗ trợ tìm kiếm người mất tích, đảm bảo an toàn cho họ trong quá trình tìm kiếm.
- Quy định thủ tục tuyên bố mất tích: Việc tuyên bố mất tích được thực hiện theo quy trình chặt chẽ, đảm bảo tính minh bạch, công bằng, bảo vệ quyền lợi của người mất tích và gia đình họ.
- Giải quyết các vấn đề liên quan đến tài sản, di sản của người mất tích: Pháp luật quy định rõ ràng về việc quản lý, sử dụng tài sản, di sản của người mất tích, đảm bảo quyền lợi cho những người thừa kế hợp pháp.
- Hỗ trợ tâm lý cho gia đình người mất tích: Các chương trình hỗ trợ tâm lý được triển khai để giúp gia đình người mất tích vượt qua giai đoạn khó khăn, ổn định tinh thần và tiếp tục cuộc sống.
2. Người mất tích trong thời gian bao lâu thì được xem là đã chết?
Căn cứ khoản 1 Điều 71 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về trường hợp người có quyền, lợi ích liên quan có thể yêu cầu Tòa án ra quyết định tuyên bố một người mất tích là đã chết bao gồm:
- Sau 03 năm, kể từ ngày quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án có hiệu lực pháp luật mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống: Đây là thời hạn cần thiết để xác nhận rằng người mất tích không có dấu hiệu hay tin tức nào về sự sống, từ đó cho phép Tòa án ra quyết định về cái chết của người đó.
- Biệt tích trong chiến tranh sau 05 năm, kể từ ngày chiến tranh kết thúc mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống: Trường hợp này áp dụng cho những người mất tích trong thời gian chiến tranh, và nếu sau 5 năm từ khi chiến tranh kết thúc mà không có thông tin nào chứng minh họ còn sống, Tòa án có thể tuyên bố họ đã chết.
- Bị tai nạn hoặc thảm họa, thiên tai mà sau 02 năm, kể từ ngày tai nạn hoặc thảm hoạ, thiên tai đó chấm dứt vẫn không có tin tức xác thực là còn sống, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác: Đối với những người mất tích do các sự kiện thiên tai, tai nạn hoặc thảm họa, nếu sau 2 năm từ khi sự kiện đó kết thúc mà không có thông tin nào về sự sống của họ, có thể yêu cầu Tòa án ra quyết định tuyên bố họ đã chết.
- Biệt tích 05 năm liền trở lên và không có tin tức xác thực là còn sống: Trường hợp này áp dụng cho những người đã mất tích liên tục trong 5 năm mà không có bất kỳ tin tức nào về sự sống của họ. Thời hạn này được tính từ ngày biết được tin tức cuối cùng về người đó; nếu không xác định được ngày có tin tức cuối cùng thì thời hạn này được tính từ ngày đầu tiên của tháng tiếp theo tháng có tin tức cuối cùng; nếu không xác định được ngày, tháng có tin tức cuối cùng thì thời hạn này được tính từ ngày đầu tiên của năm tiếp theo năm có tin tức cuối cùng.
- Để một người được tuyên bố là đã chết theo quy định của pháp luật, cần phải thỏa mãn các điều kiện sau đây:
+ Mặc dù đã áp dụng đầy đủ các biện pháp thông báo, tìm kiếm theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự nhưng vẫn không có tin tức xác thực về việc người đó còn sống hay đã chết: Điều này có nghĩa là các cơ quan chức năng và gia đình đã tiến hành mọi biện pháp cần thiết để tìm kiếm và thông báo rộng rãi về sự mất tích của người đó, bao gồm việc đăng tin trên các phương tiện truyền thông, gửi thông báo đến các cơ quan có thẩm quyền, nhưng sau một thời gian dài vẫn không có bất kỳ tin tức hay dấu hiệu nào xác minh rằng người đó còn sống hay đã chết. Các biện pháp tìm kiếm này phải được thực hiện một cách đầy đủ, chính xác và tuân thủ các quy định của pháp luật về tố tụng dân sự.
+ Có yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan: Điều này có nghĩa là phải có người, chẳng hạn như người thân trong gia đình, vợ/chồng, con cái hoặc các bên có liên quan đến quyền lợi của người mất tích, đưa ra yêu cầu chính thức đến Tòa án để tuyên bố người đó đã chết. Yêu cầu này có thể xuất phát từ nhu cầu giải quyết các vấn đề pháp lý, tài sản, hoặc các quyền và nghĩa vụ khác mà sự mất tích của người đó gây ra.
Như vậy, ăn cứ quy định trên, tùy vào từng trường hợp cụ thể, một người sẽ bị tuyên bố đã chết sau thời hạn mất tích tương ứng theo quy định tại Điều 71 Bộ luật Dân sự 2015.
3. Thủ tục tuyên bố người mất tích là đã chết
Căn cứ Điều 391 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định người có quyền, lợi ích liên quan nộp đơn yêu cầu Tòa án tuyên bố một người mất tích là đã chết theo quy định của Bộ luật dân sự. Kèm theo đơn yêu cầu, người nộp đơn phải gửi tài liệu, chứng cứ để chứng minh người bị yêu cầu tuyên bố là đã chết thuộc trường hợp theo quy định của Bộ luật dân sự.
Như vậy, để yêu cầu Tòa án tuyên bố một người là đã chết, người yêu cầu cần chuẩn bị hồ sơ như sau:
- Đơn yêu cầu (theo mẫu số 92-DS ban hành kèm theo Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP): Đây là mẫu đơn cụ thể do Tòa án yêu cầu, trong đó người yêu cầu sẽ phải điền đầy đủ thông tin cá nhân, lý do yêu cầu và các thông tin liên quan khác theo đúng mẫu.
- Các chứng cứ chứng minh một người được yêu cầu không có tin tức xác thực là còn sống: Những chứng cứ này có thể bao gồm các tài liệu, thông báo tìm kiếm người mất tích, biên bản xác nhận của cơ quan chức năng hoặc bất kỳ tài liệu nào khác chứng minh rằng người mất tích đã không có tin tức trong khoảng thời gian dài theo quy định của pháp luật.
Sau khi chuẩn bị đủ hồ sơ, người yêu cầu nộp hồ sơ đến Tòa án nhân dân có thẩm quyền giải quyết. Trong trường hợp này, căn cứ theo khoản 2 Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và điểm b khoản 2 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 thì cơ quan có thẩm quyền giải quyết thuộc về Tòa án nhân dân cấp huyện nơi người bị yêu cầu tuyên bố mất tích hoặc là đã chết có nơi cư trú cuối cùng.
Sau đó, Tòa án sẽ chuẩn bị xét đơn yêu cầu tuyên bố một người là đã chết theo quy định tại Điều 392 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 như sau:
- Trong thời hạn 20 ngày, kể từ ngày thụ lý đơn yêu cầu tuyên bố một người là đã chết, Tòa án ra quyết định thông báo tìm kiếm thông tin về người bị yêu cầu tuyên bố là đã chết: Tòa án sẽ công bố thông báo này trên các phương tiện truyền thông hoặc tại các địa điểm công cộng để tìm kiếm thông tin về người mất tích.
- Nội dung thông báo, việc công bố thông báo và thời hạn thông báo được thực hiện theo quy định tại khoản 2 Điều 388 của Bộ luật này: Thông báo phải chứa đầy đủ thông tin về người mất tích và yêu cầu mọi người cung cấp thông tin nếu biết.
- Trong thời hạn thông báo, nếu người yêu cầu rút đơn yêu cầu hoặc người bị yêu cầu tuyên bố là đã chết trở về và thông báo cho Tòa án biết thì Tòa án ra quyết định đình chỉ việc xét đơn yêu cầu: Nếu người mất tích trở về hoặc có bằng chứng chứng minh họ còn sống, Tòa án sẽ dừng xét xử vụ việc.
- Trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày hết thời hạn thông báo thì Tòa án phải mở phiên họp xét đơn yêu cầu: Nếu không có thông tin mới hoặc người mất tích không trở về sau thời gian thông báo, Tòa án sẽ tiến hành phiên họp để xét đơn yêu cầu.
Theo quy định tại Điều 393 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, trường hợp chấp nhận đơn yêu cầu, Tòa án sẽ ra quyết định tuyên bố một người là đã chết; trong quyết định này, Tòa án phải xác định ngày chết của người đó và hậu quả pháp lý của việc tuyên bố một người là đã chết theo quy định của Bộ luật dân sự 2015. Quyết định này có ý nghĩa quan trọng trong việc giải quyết các quyền và nghĩa vụ pháp lý của người đã chết cũng như của những người liên quan.
4. Hậu quả pháp lý của việc tuyên bố người mất tích là đã chết
Người được tuyên bố là đã chết được coi là chết từ ngày được xác định trong quyết định của Tòa án:
Đây là điểm mấu chốt trong việc xác định thời điểm tử vong của người được tuyên bố là đã chết, có ý nghĩa quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan đến họ, bao gồm:
- Các quyền và nghĩa vụ của người được tuyên bố là đã chết sẽ chấm dứt từ ngày được xác định trong quyết định của Tòa án. Ví dụ, họ sẽ không còn quyền sở hữu tài sản, quyền tham gia bầu cử, quyền kết hôn,...
- Di sản của người được tuyên bố là đã chết sẽ được chia cho những người thừa kế theo quy định của pháp luật về thừa kế, tính từ ngày được xác định trong quyết định của Tòa án.
- Hôn nhân của người được tuyên bố là đã chết sẽ tự động giải thể từ ngày được xác định trong quyết định của Tòa án.
Các quyền và nghĩa vụ của người được tuyên bố là đã chết được giải quyết theo quy định của pháp luật:
Việc giải quyết các quyền và nghĩa vụ của người được tuyên bố là đã chết cần tuân thủ theo quy định của pháp luật hiện hành, đảm bảo tính công bằng và minh bạch. Bao gồm:
- Quyền sở hữu tài sản: Tài sản của người được tuyên bố là đã chết sẽ được chia cho những người thừa kế hợp pháp theo di chúc (nếu có) hoặc theo quy định pháp luật về thừa kế.
- Quyền và nghĩa vụ dân sự khác: Các quyền và nghĩa vụ dân sự khác của người được tuyên bố là đã chết sẽ được giải quyết theo quy định cụ thể của từng trường hợp, đảm bảo phù hợp với thực tế và không gây thiệt hại cho các bên liên quan.
Tài sản của người được tuyên bố là đã chết được chia theo quy định của pháp luật về thừa kế:
Việc chia tài sản của người được tuyên bố là đã chết là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự thỏa thuận giữa các bên liên quan và sự giám sát chặt chẽ của pháp luật. Bao gồm:
- Xác định người thừa kế: Người thừa kế hợp pháp của người được tuyên bố là đã chết bao gồm vợ/chồng, con cái, cha mẹ, anh/chị em ruột,... theo thứ tự ưu tiên quy định trong Bộ luật Dân sự 2015.
- Phân chia tài sản: Tài sản của người được tuyên bố là đã chết sẽ được chia cho các bên thừa kế theo tỷ lệ phần trăm quy định trong di chúc (nếu có) hoặc theo quy định pháp luật về thừa kế.
- Việc chia tài sản cần được thực hiện theo đúng quy trình pháp lý, đảm bảo tính minh bạch, công bằng và không xảy ra tranh chấp.
Xem thêm: Mất tích nhiều năm có bị tuyên bố là đã chết hay không ?
Như vậy trên đây là toàn bộ thông tin về mà Người mất tích trong thời gian bao lâu thì được xem là đã chết? Công ty Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách mang tính tham khảo. Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến theo số điện thoại 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc.
Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được thông tin sớm nhất. Xin trân trọng cảm ơn!
