Nhu cầu thiết yếu là gì? Ảnh hưởng thế nào đến mức cấp dưỡng?

1. Nhu cầu thiết yếu được hiểu là như thế nào?

Điều 3 của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 đã đề cập đến một khía cạnh cơ bản và thiết yếu của cuộc sống con người - đó là nhu cầu thiết yếu. Nhu cầu này bao gồm các yếu tố cần thiết để duy trì cuộc sống thông thường của mỗi người và mỗi gia đình. Cụ thể, nhu cầu thiết yếu được định nghĩa là những nhu cầu sinh hoạt hàng ngày như:

- Nhu cầu về ăn, mặc, ở: Bao gồm nhu cầu thức ăn, quần áo, chỗ ở phù hợp để đáp ứng đủ các yêu cầu sinh hoạt của con người.

- Nhu cầu học tập: Để phát triển và nâng cao trình độ, kiến thức của mỗi cá nhân, học tập là một nhu cầu thiết yếu.

- Nhu cầu khám bệnh, chữa bệnh: Bảo vệ sức khỏe và điều trị các bệnh tật là một yếu tố quan trọng trong việc duy trì cuộc sống khỏe mạnh và hạnh phúc.

- Nhu cầu sinh hoạt thông thường khác: Bao gồm nhu cầu vui chơi giải trí, giao tiếp, du lịch, các hoạt động thông thường khác để giữ cho cuộc sống thêm phong phú và đáng sống.

Những nhu cầu này không chỉ áp dụng cho cá nhân mà còn rộng rãi đối với gia đình. Gia đình là nơi mỗi thành viên đều được đáp ứng các nhu cầu thiết yếu của mình và cùng chia sẻ, hỗ trợ nhau trong cuộc sống hàng ngày. Điều này giúp tạo dựng và duy trì mối quan hệ gia đình khăng khít, hạnh phúc, ổn định.

Như vậy, điều 3 của Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đã thể hiện sự quan trọng của nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống con người, đặt nền tảng quan trọng cho việc bảo vệ, tôn trọng quyền lợi của mỗi cá nhân và gia đình trong xã hội.

2. Một số quy định của Nhà nước về công việc thiết yếu, mặt hàng thiết yếu trong bối cảnh phòng, chống dịch bệnh

Trong bối cảnh dịch bệnh truyền nhiễm kéo dài và nguy cơ ngày càng gia tăng đối với tính mạng, tài sản của con người, Công văn 2601/VPCP-KGVX năm 2020 đã đưa ra những hướng dẫn nhằm giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm cộng đồng. Công văn này yêu cầu người dân ở nhà và hạn chế tối đa ra ngoài, trừ các trường hợp thật sự cần thiết được đề cập theo Chỉ thị 16.

Các trường hợp cần thiết để được ra ngoài bao gồm mua lương thực, thực phẩm, dược phẩm và hàng hóa, dịch vụ thiết yếu khác. Ngoài ra, các trường hợp khẩn cấp như cấp cứu, khám chữa bệnh, thiên tai, hỏa hoạn cũng được xem là trường hợp cần thiết để ra đường. Các cơ quan nhà nước, lực lượng vũ trang, cơ quan ngoại giao và các cơ sở như nhà máy, cơ sở sản xuất, công trình giao thông, xây dựng, ngân hàng, kho bạc, các cơ sở kinh doanh dịch vụ, hàng hóa thiết yếu cũng được tiếp tục hoạt động trong điều kiện giãn cách.

Tuy nhiên, hướng dẫn này cũng đưa ra những khái niệm rộng và có tính mở như "hàng hoá", "dịch vụ thiết yếu khác", không liệt kê cụ thể và đầy đủ các tình huống cần thiết để được phép ra đường. Điều này tạo điều kiện linh hoạt cho các cá nhân và cơ quan có thẩm quyền để áp dụng quy định đối với các hàng hóa, dịch vụ và tình huống mới có thể phát sinh trong thực tế mà tại thời điểm ra chỉ thị chưa kịp liệt kê.

Tuy nhiên, việc bị phạt hay không bị phạt trong một số tình huống cụ thể lại tuỳ thuộc vào cảm tính, nhận định của người ra quyết định xử phạt. Để tránh sự tùy tiện và đảm bảo tính minh bạch, cần thiết phải xem xét cẩn thận các trường hợp và đưa ra định nghĩa rõ ràng về "nhu cầu thiết yếu", "hàng hóa thiết yếu" và các quy định cụ thể để hạn chế các sự hiểu nhầm, tránh vi phạm quyền con người trong quá trình kiểm soát dịch bệnh.

Một ví dụ cụ thể đã cho thấy sự áp dụng của Công văn 2601/VPCP-KGVX năm 2020 trong việc đảm bảo nguồn cung hàng hóa cho người dân trong đợt giãn cách của Thành phố Hồ Chí Minh. Để giúp người dân tiếp cận các mặt hàng thiết yếu, thành phố đã công bố danh sách 2.833 điểm bán hàng, đưa ra đầy đủ thông tin từ địa điểm, số điện thoại liên lạc, đến hình thức giao hàng. Những quy định này giúp người dân dễ dàng tìm mua những hàng hóa cần thiết trong thời gian dịch bệnh khó khăn.

Tuy nhiên, một số khó khăn và hiểu lầm vẫn xuất hiện. Một ví dụ là trường hợp của chị Nguyễn Diễm, quản lý một cửa hàng thực phẩm tại quận 2, thành phố Hồ Chí Minh. Mặc dù cửa hàng của chị Diễm đã phục vụ nhu cầu cuộc sống của người dân trong gần 10 năm và đóng góp tích cực trong việc cung cấp thực phẩm thiết yếu, nhưng do không có trong danh sách được công bố, cửa hàng của chị không được mở cửa kinh doanh trong giai đoạn giãn cách. Việc này đã gây ra khó khăn và phiền hà đáng kể cho chị và cả nhân viên của cửa hàng.

Vấn đề cơ bản là cần hiểu rõ tính chất của khái niệm "thiết yếu" và "mặt hàng thiết yếu" trong Công văn 2601. Nhu cầu thiết yếu không nên chỉ được hiểu theo cách thức liệt kê bao gồm lương thực, thực phẩm và dược phẩm. Mỗi người có những nhu cầu cơ bản khác nhau trong cuộc sống hàng ngày. Ví dụ, với tầng lớp thanh niên hoặc những nhóm người có hoàn cảnh đặc biệt, việc ra đường mua bao cao su có thể coi là "thiết yếu" để bảo vệ sức khỏe và ngăn ngừa bệnh truyền nhiễm qua đường tình dục. Mua bánh mỳ cũng là một nhu cầu thiết yếu, không chỉ đơn thuần là "không thiết yếu", bởi vì nhu cầu ăn uống và sống tồn tại là cơ bản đối với mỗi con người.

Do đó, cơ quan có thẩm quyền nên xem xét,  định nghĩa rõ ràng về các khái niệm này trong một hoàn cảnh cụ thể để áp dụng linh hoạt và hạn chế sự tùy tiện trong việc giải quyết các tình huống phát sinh. Quan trọng hơn, việc đảm bảo tính minh bạch, công bằng trong quá trình kiểm soát dịch bệnh và  giãn cách là cần thiết để tránh vi phạm quyền con người, đảm bảo sự đồng thuận và hỗ trợ từ cộng đồng.

3. Nhu cầu thiết yếu ảnh hưởng thế nào đến mức cấp dưỡng?

Điều 116 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định rõ về mức cấp dưỡng giữa người có nghĩa vụ cấp dưỡng và người được cấp dưỡng hoặc người giám hộ của người đó. Mức cấp dưỡng được xác định dựa trên thu nhập và khả năng thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng, nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng. Trong trường hợp các bên không thỏa thuận được về mức cấp dưỡng, họ có thể yêu cầu Tòa án can thiệp và giải quyết.

Điểm đáng chú ý là mức cấp dưỡng này có thể thay đổi dựa trên thỏa thuận của các bên. Nếu các bên không thể thỏa thuận được, Tòa án sẽ can thiệp để quyết định mức cấp dưỡng phù hợp. Điều này nhằm đảm bảo tính công bằng và linh hoạt trong việc giải quyết các tranh chấp về cấp dưỡng.

Trước đây, Nghị quyết số 02/2000/NĐ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TANDTC hướng dẫn về việc cấp dưỡng nuôi con có chỉ định "tiền cấp dưỡng nuôi con bao gồm những chi phí tối thiểu cho việc nuôi dưỡng và học hành của con và do các bên thoả thuận. Trong trường hợp các bên không thoả thuận được thì tuỳ vào từng trường hợp cụ thể, vào khả năng của mỗi bên mà quyết định mức cấp dưỡng nuôi con cho hợp lý".

Hiện nay, chưa có văn bản quy định cụ thể mức cấp dưỡng cho con sau khi bố mẹ ly hôn, do đó, Tòa án thường căn cứ vào chứng từ và hóa đơn liên quan đến chi phí hợp lý để nuôi dưỡng, chăm sóc con cũng như thu nhập và khả năng thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng để xác định mức cấp dưỡng cụ thể. Việc này nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc quyết định mức cấp dưỡng và giải quyết các tranh chấp liên quan đến vấn đề này.

Quý khách có thể tham khảo: Dịch vụ công ích thiết yếu là gì? Dịch vụ công ích thiết yếu bao gồm những gì?, Kinh tế thị trường bền vững: Mô hình phát triển thiết yếu cho Việt Nam. Nếu còn vướng mắc, hãy liên hệ đến hotline: 19006162 hoặc qua email tư vấn: lienhe@luatminhkhue.vn