1. Những hoạt động được tiến hành để bảo tồn nguồn gen giống cây trồng hiện nay 

Luật Trồng trọt 2018 đã đề ra các quy định cụ thể về việc bảo tồn nguồn gen giống cây trồng, một khía cạnh vô cùng quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững của ngành nông nghiệp. Theo khoản 1 Điều 12 của Luật Trồng trọt 2018, bảo tồn nguồn gen giống cây trồng được thực hiện thông qua một số hoạt động chủ yếu như sau:
Đầu tiên, điều tra, thu thập, lưu giữ và xây dựng ngân hàng gen giống cây trồng là một phần không thể thiếu trong quá trình bảo tồn nguồn gen giống cây trồng. Việc này đòi hỏi sự tập trung và công phu cao đối với việc tìm kiếm, thu thập, và lưu trữ các loại cây trồng có gen giống đa dạng, đặc biệt là những loài quý hiếm hoặc gặp nguy cơ tuyệt chủng.
Tiếp theo, việc giải mã gen và đánh giá các chỉ tiêu nông học, sinh học, và giá trị sử dụng của nguồn gen giống cây trồng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các giải pháp nông nghiệp tiên tiến và hiệu quả. Qua quá trình nghiên cứu và phân tích gen, các nhà khoa học có thể hiểu rõ hơn về cấu trúc gen của cây trồng, từ đó tìm ra các đặc điểm quan trọng như khả năng chống chịu với điều kiện môi trường khắc nghiệt, khả năng phục hồi sau khi bị tác động, hay khả năng cải thiện năng suất.
Cuối cùng, việc thiết lập và chia sẻ dữ liệu, hệ thống thông tin tư liệu và nguồn gen giống cây trồng đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc tạo ra một môi trường hợp tác và phát triển bền vững cho ngành nông nghiệp. Bằng cách chia sẻ dữ liệu và thông tin, các nhà nghiên cứu và nhà chức trách có thể hợp tác để nâng cao hiệu suất và chất lượng của các chương trình bảo tồn gen giống cây trồng, từ đó tăng cường khả năng đáp ứng với các thách thức trong lĩnh vực nông nghiệp hiện đại.
Ngoài ra, theo khoản 2 của Điều 12, chính phủ sẽ quy định chi tiết việc bảo tồn nguồn gen giống cây trồng và ban hành Danh mục nguồn gen giống cây trồng cấm xuất khẩu. Điều này nhấn mạnh sự quan trọng của việc thiết lập các chính sách và biện pháp quản lý hợp lý để bảo vệ nguồn gen giống quý báu của quốc gia, đồng thời hạn chế rủi ro liên quan đến việc mất mát hoặc lạm dụng các tài nguyên gen giống quan trọng này.
 

2. Để bảo tồn nguồn gen giống cây trồng, việc điều tra, thu thập nguồn gen giống cây trồng được thực hiện ra sao ?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 của Nghị định 94/2019/NĐ-CP về điều tra, thu thập nguồn gen giống cây trồng, việc bảo tồn và khai thác nguồn gen giống cây trồng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững của ngành nông nghiệp. Quá trình điều tra và thu thập nguồn gen giống cây trồng được quy định một cách cụ thể và chi tiết như sau:
Đầu tiên, theo quy định, Cục Trồng trọt sẽ căn cứ vào nhu cầu và điều kiện thực tế để đặt hàng cho các tổ chức và cá nhân có năng lực và điều kiện phù hợp để thực hiện việc điều tra và thu thập định kỳ nguồn gen giống cây trồng. Điều này nhấn mạnh vai trò của cơ quan quản lý trong việc chỉ đạo và điều phối các hoạt động liên quan đến bảo tồn và khai thác nguồn gen giống cây trồng.
Tiếp theo, nguồn gen giống cây trồng được thu thập dưới nhiều hình thức khác nhau như hạt giống, cây giống, hom giống, củ giống, hoặc vật liệu di truyền của giống cây trồng, tùy thuộc vào loại cây trồng cụ thể. Việc này đảm bảo sự đa dạng và phong phú của nguồn gen giống, từ đó tạo ra cơ sở vững chắc cho việc nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trong nông nghiệp.
Cuối cùng, kết quả của quá trình điều tra và thu thập phải được tư liệu hóa và mô tả rõ ràng các thông tin liên quan như địa điểm, thời gian, loại mẫu vật, số lượng, và hình thức thu thập. Điều này giúp bảo đảm tính chính xác và đáng tin cậy của dữ liệu, từ đó hỗ trợ cho việc quản lý và sử dụng nguồn gen giống cây trồng một cách hiệu quả.
Tổng quan lại, việc quy định cụ thể và chi tiết về quy trình điều tra và thu thập nguồn gen giống cây trồng trong Nghị định 94/2019/NĐ-CP là một bước quan trọng trong việc đảm bảo sự đa dạng di truyền của cây trồng, từ đó đảm bảo sự an toàn và bền vững cho nguồn lực lương thực quốc gia.
 

3. Thực hiện lưu giữ và xây dựng ngân hàng gen giống cây trồng thế nào để bảo tồn nguồn gen giống cây trồng?

Theo quy định tại khoản 2 Điều 3 của Nghị định 94/2019/NĐ-CP, việc bảo tồn và quản lý nguồn gen giống cây trồng cùng việc xây dựng ngân hàng gen giống cây trồng đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực và sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp. Quy định này đi sâu vào các hoạt động cụ thể như sau:
Trước hết, việc lưu giữ và xây dựng ngân hàng gen giống cây trồng được tiến hành tại các Trung tâm tài nguyên thực vật và các đơn vị mạng lưới của hệ thống bảo tồn tài nguyên thực vật trên toàn quốc theo đặt hàng của Cục Trồng trọt. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tạo ra một kho dữ liệu vững chắc về gen giống cây trồng, giúp bảo tồn và sử dụng chúng một cách hiệu quả.
Cụ thể, quy định cho phép việc lưu giữ có thể thực hiện theo hai hình thức chính: lưu giữ chuyển chỗ (ex-situ) và lưu giữ tại chỗ (in-situ). Lưu giữ chuyển chỗ được thực hiện ngoài môi trường tự nhiên thông qua việc bảo quản trong kho lạnh, trong nitơ lạnh, hoặc trong ống nghiệm (in-vitro), đồng thời cũng có thể lưu giữ trên đồng ruộng. Trong khi đó, lưu giữ tại chỗ thì được thực hiện ngay trong môi trường tự nhiên của cây trồng.
Tiếp theo, việc đánh giá nguồn gen giống cây trồng bao gồm các hoạt động như giải mã gen, đánh giá các chỉ tiêu nông học, sinh học và giá trị sử dụng của nguồn gen giống cây trồng. Các tổ chức và cá nhân có đủ năng lực sẽ được Cục Trồng trọt đặt hàng để thực hiện các hoạt động này, đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của thông tin đánh giá.
Đối với việc thiết lập, bảo quản và chia sẻ dữ liệu về nguồn gen giống cây trồng, các dữ liệu này sẽ được tổ chức, cá nhân thực hiện các hoạt động quy định và các tổ chức, cá nhân có liên quan thiết lập để phục vụ quản lý, khai thác và sử dụng nguồn gen giống cây trồng. Các dữ liệu này có thể được lưu giữ dưới nhiều hình thức khác nhau như phiếu điều tra, phiếu mô tả, tiêu bản, hình vẽ, ảnh, và cơ sở dữ liệu dạng văn bản hoặc số hóa.
Cuối cùng, danh mục nguồn gen giống cây trồng cấm xuất khẩu sẽ được quy định cụ thể tại Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định này. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của việc quản lý và kiểm soát chặt chẽ các loại gen giống cây trồng, tránh việc lạm dụng và mất mát không đáng có của tài nguyên gen giống quý báu của đất nước.
Việc lưu giữ nguồn gen giống cây trồng là một phần quan trọng của chiến lược bảo tồn tài nguyên genetictic, nhằm đảm bảo rằng các loài cây trồng quý hiếm được bảo tồn và sử dụng một cách hiệu quả trong phát triển nông nghiệp và bảo vệ môi trường. Theo đó, nguồn gen giống cây trồng được lưu giữ tại các cơ sở chuyên nghiệp như Trung tâm tài nguyên thực vật và các đơn vị mạng lưới trong hệ thống bảo tồn tài nguyên thực vật trên toàn quốc, theo sự điều động của Cục Trồng trọt.
Tùy thuộc vào nguồn lực và điều kiện cụ thể của từng địa phương, việc lưu giữ nguồn gen giống cây trồng có thể được thực hiện theo hai hình thức chính:
Trước hết, lưu giữ chuyển chỗ (ex-situ) là phương pháp lưu giữ ngoài môi trường tự nhiên phát sinh của giống cây trồng. Điều này có thể bao gồm việc lưu giữ trong điều kiện lạnh như trong kho lạnh hoặc trong nitơ lạnh, giúp duy trì tính sống của các mẫu gen giống. Ngoài ra, có thể sử dụng công nghệ mới như lưu giữ trong ống nghiệm (in-vitro), trong đó mẫu gen được duy trì trong môi trường điều kiện được kiểm soát. Các vật liệu di truyền cũng có thể được lưu giữ dưới dạng hạt giống hoặc trên đồng ruộng trong các điều kiện bảo quản phù hợp.
Thứ hai, lưu giữ tại chỗ (in-situ) là việc lưu giữ nguồn gen giống cây trồng ngay trong môi trường tự nhiên phát sinh của chúng. Phương pháp này thường được áp dụng cho các loại cây trồng có sự đa dạng genetictic lớn và đặc hữu trong các khu vực địa lý nhất định. Việc bảo tồn nguồn gen trong môi trường tự nhiên giúp duy trì sự phát triển tự nhiên của các loài cây và cung cấp một môi trường tự nhiên cho việc nghiên cứu và khai thác gen trong tương lai.
Tổng thể, việc lưu giữ nguồn gen giống cây trồng theo các hình thức ex-situ và in-situ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển bền vững của nguồn gen cây trồng. Sự đa dạng và linh hoạt trong cách tiếp cận này giúp đảm bảo rằng các loài cây trồng quý báu được bảo tồn và sử dụng một cách hiệu quả để đáp ứng nhu cầu của nông dân và xã hội nói chung.
 

Xem thêm bài viết sau: Khảo nghiệm giống cây trồng là gì? Thủ tục cấp quyết định công nhận tổ chức khảo nghiệm giống cây trồng

Khi có thắc mắc về quy định pháp luật, quý khách vui lòng liên hệ đến hotline 19006162 hoặc gửi thư tư vấn đến email: lienhe@luatminhkhue.vn để được giải đáp