Những quyền lợi khi tham gia Bảo hiểm xã hội Việt Nam

1. Bảo hiểm xã hội ở Việt Nam được hiểu như thế nào?

Bảo hiểm xã hội tại Việt Nam là một hình thức bảo hiểm được pháp luật cho phép thực hiện trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Mục tiêu chính của bảo hiểm xã hội là cung cấp một hệ thống chính sách bảo hiểm đáng tin cậy và hiệu quả cho những người tham gia. Bảo hiểm xã hội tại Việt Nam được tổ chức, quản lý và triển khai bởi cơ quan Bảo hiểm xã hội Việt Nam. Cơ quan này có nhiệm vụ thực hiện các hoạt động liên quan đến thu, chi, quản lý quỹ bảo hiểm và hỗ trợ các người tham gia khi họ gặp khó khăn hoặc cần hỗ trợ trong việc tiếp cận các quyền lợi bảo hiểm của mình.

Hay căn cứ theo Khoản 1 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 thì bảo hiểm xã hội được hiểu là một hình thức đảm bảo cho người lao động trong trường hợp họ gặp sự giảm thiểu hoặc mất đi thu nhập do những tình huống như bệnh tật, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, tuổi về hưu hoặc tử vong. Thông qua việc đóng các khoản tiền vào quỹ bảo hiểm xã hội, người lao động đang tích luỹ một nguồn tài chính dự phòng. Khi xảy ra các tình huống không mong muốn như trên, họ có thể được hỗ trợ bằng cách nhận một phần tiền bồi thường từ quỹ bảo hiểm xã hội để bù đắp cho sự giảm thu nhập hoặc phát sinh chi phí liên quan.

Theo quy định của pháp luật hiện nay, thì bảo hiểm xã hội Việt Nam đang được triển khai qua hai hình thức chính để người dân có thể tham gia đó là: bắt buộc và tự nguyện. Sự lựa chọn giữa hai hình thức này sẽ dựa vào nhóm đối tượng mà người tham gia đã lựa chọn và cung cấp cho họ những quyền lợi của các chế độ tương ứng.

Quyền lợi bảo hiểm là những điều kiện và tiện ích mà người tham gia bảo hiểm có được khi họ gặp phải những tình huống mà bảo hiểm đã quy định. Đây là những lợi ích mà người tham gia nhận được từ việc đóng góp tiền vào hệ thống bảo hiểm xã hội, và đối với các quyền lợi được thụ hưởng thì pháp luật đã cụ thể hóa thành từng chế độ tương ứng. Vì vậy, để hiểu rõ hơn về những quyền lợi khi tham gia bảo hiểm xã hội, chúng ta sẽ xem xét quyền lợi của từng loại bảo hiểm xã hội hiện nay.

2. Quyền lợi khi tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc hiện nay

Căn cứ theo quy định tại Khoản 1 Điều 4 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 thì bảo hiểm xã hội (BHXH) bao gồm năm chế độ sau đây:

* Chế độ ốm đau: Người lao động sẽ được nghỉ làm và nhận một khoản tiền trợ cấp khi bản thân không may bị ốm đau hoặc con dưới 07 tuổi bị ốm đau:

- Số ngày nghỉ do nằm viện hoặc chăm sóc y tế được quy định tùy theo thời gian đóng BHXH của người lao động. Hay nói cách khác thời gian nghỉ khi ốm đau phụ thuộc vào số năm họ đã tham gia BHXH. Chẳng hạn: Nếu thời gian đóng BHXH dưới 15 năm, người lao động có thời gian nghỉ 30 ngày; Nếu thời gian đóng BHXH từ 15 năm đến dưới 30 năm, người lao động có thời gian nghỉ 40 ngày;....Hay nếu con dưới 03 tuổi ốm  thì số ngày chăm sóc tối đa cho mỗi con là 20 ngày làm việc,....

- Người tham gia bảo hiểm xã hội sẽ được cung cấp tiền trợ cấp khi nghỉ ốm. Trong trường hợp bệnh thông thường, mức trợ cấp được tính dựa trên 75% của mức lương tháng gần nhất trước khi họ nghỉ ốm. Tuy nhiên, đối với những người mắc phải bệnh kéo dài cần điều trị lâu dài, mức trợ cấp sẽ thấp hơn và sẽ phụ thuộc vào thời gian họ đã tham gia vào BHXH. 

* Chế độ thai sản: Trong trường hợp này cả lao động nam và nữ tham gia BHXH đều được hưởng chế độ thai sản đó là:

- Đối với người lao động nữ mang thai, sinh con, mang thai hộ và cả người mẹ nhờ mang thai hộ, nhận nuôi con dưới 06 tháng tuổi, đặt vòng tránh thai hay sử dụng biện pháp triệt sản; Đối với người lao động nam nhận nuôi con dưới 06 tháng tuổi, thực hiện biện pháp triệt sản và nếu đang đóng BHXH có vợ sinh con.

- Chẳng hạn, lao động nữ trong thời gian mang thai sẽ được hưởng các chế độ khi khám thai như sau: Được phép nghỉ việc để đi khám thai 05 lần trong quá trình mang thai. Mỗi lần khám thai tương ứng với việc nghỉ 01 ngày. Trong trường hợp người mang thai ở xa cơ sở khám bệnh hoặc đang mắc bệnh lý hoặc thai không bình thường, họ được nghỉ việc thêm 02 ngày cho mỗi lần khám thai, thời gian này không bao gồm các ngày nghỉ lễ, Tết, nghỉ hàng tuần. Trong trường hợp này, mức hưởng cho một ngày được tính theo mức hưởng chế độ thai sản được hưởng theo tháng chia cho 24 ngày; và mức hưởng cho một tháng sẽ bằng 100% mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội của 06 tháng trước khi người lao động nghỉ việc hưởng chế độ thai sản.

* Chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp: Khi người lao động tham gia BHXH sẽ được thụ hưởng những quyền lợi được quy định trong Luật An toàn vệ sinh lao động:

- Trợ cấp một lần hoặc hằng tháng: Người lao động có quyền nhận trợ cấp một lần hoặc trợ cấp hằng tháng, tùy theo tính chất và mức độ nghiêm trọng của tai nạn hoặc bệnh nghề nghiệp mà họ gặp phải. Đây là sự hỗ trợ tài chính giúp họ vượt qua khó khăn trong quá trình phục hồi.

- Tiền mua phương tiện trợ giúp sinh hoạt, dụng cụ chỉnh hình: Nếu cần thiết, người lao động sẽ được cung cấp tiền để mua các phương tiện hỗ trợ cuộc sống hàng ngày hoặc các dụng cụ chỉnh hình khi cần thiết để đảm bảo việc phục hồi và tái hòa nhập vào xã hội.

- Trợ cấp phục vụ: Trợ cấp này bao gồm các khoản chi phí để đảm bảo cho việc chăm sóc y tế, điều trị, và phục hồi sức khỏe của người lao động sau tai nạn hoặc bệnh nghề nghiệp.

- Ngoài ra còn các khoản trợ cấp khác như: trợ cấp một lần khi chết; dưỡng sức phục hồi sức khỏe sau điều trị; Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp;....

* Chế độ hưu trí:

- Khi hết độ tuổi lao động và đủ số năm đóng BHXH (20 năm) người lao động sẽ được hưởng lương hưu hàng tháng. Tuy nhiên đối với một số ngành nghề đặc biệt nặng nhọc, độc hại nguy hiểm hay độc hại nguy hiểm,....thì độ tuổi nghỉ hưu sẽ được áp dụng ở mức thấp hơn so với độ tuổi nghỉ hưu hiện hành (lưu ý cách tính tuổi nghỉ hưu hiện nay: từ năm 2021, tuổi nghỉ hưu trong điều kiện bình thường sẽ tăng mỗi năm thêm 03 tháng đến năm 2028 đối với lao động nam, và tăng mỗi năm thêm 04 tháng đến năm 2035 đối với lao động nữ).

- Ngoài ra người lao động cũng có thể chọn rút bảo hiểm xã hội một lần, thay cho việc nhận lương hưu hàng tháng.

- Hệ thống tính lương hưu hàng tháng trong BHXH từ ngày 01/01/2018 được xây dựng dựa trên mức trung bình lương tháng đóng BHXH của người tham gia trong 15 năm đầu, với khả năng tăng thêm 2% cho mỗi năm đóng thêm và mức tối đa là 75%. Ngoài ra, nếu mức hưởng chế độ hưu trí có mức cao hơn 75% thì người lao động còn nhận được trợ cấp một lần.

* Chế độ tử tuất: Trong trường hợp người lao động đã tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc qua đời, người thân của họ sẽ được hưởng các quyền lợi trong chế độ tử tuất, bao gồm:

- Trợ cấp mai táng: Người thân của người lao động qua đời sẽ được cung cấp trợ cấp mái táng, giúp họ đảm bảo việc tổ chức đám tang và các khoản chi phí liên quan đến quá trình này. Mức trợ cấp này được tính bằng 10 lần mức lương cơ sở tại thời điểm người tham gia BHXH qua đời.

- Trợ cấp tuất một lần hoặc tuất hằng tháng: Người thân của người qua đời cũng sẽ được hưởng một khoản tiền trợ cấp. Mức trợ cấp một lần được tính bằng 1,5 mức bình quân đóng BHXH cho những năm trước 2014 và từ 2014 trở đi là 2 lần; mức trợ cấp hàng tháng là bằng 50% mức lương cơ sở hoặc 70% đối với trường hợp không ai trực tiếp nuôi dưỡng.

3. Quyền lợi khi tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện

Căn cứ tại Khoản 2 Điều 4 thì bảo hiểm xã hội tự nguyện bao gồm hai chế độ đó là:

* Chế độ hưu trí:

- Theo quy định tại Điều 73 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, thì đối với chế độ hưu trí tự nguyện người tham gia cần đủ 20 năm đóng BHXH và nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi.

-  Từ ngày 01/01/2016 đến trước ngày 01/01/2018, mức lương hưu hằng tháng của người lao động đủ điều kiện sẽ được tính bằng 45% của mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH quy định tại Điều 79 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, tương ứng với thời gian đóng bảo hiểm xã hội trong 15 năm. Sau đó, mỗi năm tiếp theo sẽ được thêm 2% đối với nam và 3% đối với nữ.

Mức tối đa mà lương hưu có thể đạt được là 75%. Từ ngày 01/01/2018, mức lương hưu hằng tháng của người lao động đủ điều kiện sẽ tiếp tục được tính bằng 45% của mức bình quân thu nhập tháng đóng bảo hiểm xã hội quy định tại Điều 79 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014.

- Ngoài ra còn được hưởng trợ cấp một lần nếu có số năm đóng BHXH cao hơn số năm tương ứng với tỷ lệ 75% hưởng lương hưu.

* Chế độ tử tuất:

- Khi người tham gia BHXH qua đời thì nhân thân của họ cũng sẽ nhận được những chế độ tử tuất như trợ cấp mai tháng hoặc trợ cấp tuất một lần (không có trợ cấp hàng tháng như chế độ tử tuất của bảo hiểm xã hội bắt buộc).

- Mức trợ cấp mai táng bằng 10 lần mức lương cơ sở tháng mà người đóng BHXH qua đời; mức trợ cấp tuất sẽ có mức hưởng khác nhau căn cứ vào thời điểm người lao động qua đời là đang đóng bảo hiểm xã hội hay đang hưởng lương hưu tại Điều 81 Luật Bảo hiểm xã hội 2014.

Để có thêm những thông tin về vấn đề này bạn có thể tham khảo thêm bài viết Người lao động đang đóng BHXH chết thì sẽ được chi trả thế nào? của chúng tôi. Nếu còn bất cứ điều gì vướng mắc hay cần giải đáp về các vấn đề pháp lý khác bạn có thể liên hệ tới Luật Minh Khuê qua số tổng đài 1900.6162 hoặc liên hệ qua email lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được sự giải đáp. Cảm ơn sự quan tâm và theo dõi của các bạn!