Những sự kiện lịch sử có ý nghĩa quan trọng trong tư tưởng lập hiến ở Anh ( 1100-1625)?

CƠ SỞ PHÁP LÝ

Bản tuyên ngôn độc lập của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ năm 1776

Hiến pháp Hoa Kỳ năm 1787

Hiến pháp nước Cộng hòa Ba Lan 1997

Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993

Hiến pháp Italia 1947

Hiến pháp Nhật Bản 1946

hiến pháp cộng hòa Xéc năm 1992

Đạo luật Liên bang Áo năm 1970

NỘI DUNG TƯ VẤN​

Sau khi tuyên ngôn thế giới về nhân quyền ra đời năm 1948 (Universal Declaration of Human Rights), Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua “Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị” (International Covenant on Civil and Political Rights) và “Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hoá” (International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights) vào năm 1966. Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ailen đã tham gia hai công ước này vào năm 1976. Mặt khác, năm 1966 Liên Hiệp Vương quốc Anh và Bắc Alien cũng đã tham gia “Công ước châu Âu về bảo vệ các quyền và tự do cơ bản của con người” (European Convention for the protection of Human Rights and fundamental freedoms) do Hội đồng châu Âu thông qua năm 1953. Công ước này đã cho phép các cá nhân thuộc cộng đồng châu Âu có thể kiện lên Uỷ ban châu Âu về nhân quyền (European Commission on Human Rights) về các hành vi vi phạm nhân quyền của Chính phủ của các nước trong Liên minh châu Âu. Từ năm 1966, Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Alien đã thừa nhận quyền khiếu kiện Chính phủ của các cá nhân, đổng thời cũng thừa nhận hiệu lực bắt buộc của các quyết định của Toà án châu Âu về nhân quyền (European Court on Human Rights) trên lãnh thổ Liên hiệp Vương quốc. Tham gia các Công ước quốc tế trên đây Vương quốc Anh đã bỏ hình phạt nhục thể (corporal punishment) trong các trường học và cải thiện các quyền cho tù nhân.

2. Những giai đoạn và những sự kiện lịch sử có ý nghĩa quan trọng trong tư tưởng lập hiến ở Anh (1100 - 1625)

Hiến pháp của Liên hiệp vương quốc Anh (England, Scotland, Wales and Northern Ireland) là tập hợp một số luật và các nguyên tắc pháp luật, các điều ước quốc tế, các án lệ, các tập quán của Nghị viện và các nguồn khác. Liên hiệp vương quốc Anh không có một văn bản Hiến pháp duy nhất như hầu hết các quốc gia trên thế giới. Đây là lý do mà nhiều người nói rằng hiến pháp của nước Anh là hiến pháp không thành văn, không pháp điển hoá hoặc gọi là hiến pháp thực tê' (unwritten, uncodified, or de facto constitution)

1.1. Hiến chương tự do năm 1100

Vương quốc Anh được hình thành từ giữa thế kỷ IX, chính xác là vào năm 927 khi 7 vùng đất nước Anh đều thuần phục sự cai trị của vua Anh. Tuy nhiên, đến ngày 14 tháng 10 năm 1066, Vua Harold II của Anh bị bại trận và bị giết trong trận chiến Hastings với Công tước William của vùng Normandy nước Pháp. Trước nãm 1066 nước Anh được cai trị bởi những vị vua do những người được gọi là Witan (có nghĩa là sáng suốt) bầu ra(2). Sau khi người Norman xâm chiếm nước Anh, Vua Henry I lên ngôi và trị vì từ năm 1100 đến 1135. Khi mới lên ngôi Vua Henry I đã ban hành Bản hiến chương tự do (Charter of Liberties) năm 1100. Bản Hiến chương này đã tuyên bố: “Nhờ ơn Thượng đế và Hội đồng quý tộc của toàn thể vương quốc Anh mà ta được trao vương miệng Hoàng đế. Với Hiến chương về tự do, nhà vua đã thừa nhận quyền cai trị đất nước của Vua không những xuất phát từ ý chí Thượng đế mà còn từ ý chí của Hội đồng quý tộc. Có thể nói đây là bước đầu chuyển từ tư tưởng quân chủ chuyên chế sang tư tưởng quân chủ lập hiến.

1.2. Hiến chương Magna Carta 1215

Vua John trị vì đất nước Anh từ năm 1199 đến 1216. Trong thời kỳ cai trị của mình Vua John phải đối chọi với nhiều cuộc xung đột quyền lực. Đó là các xung đột quyền lực giữa Anh và Pháp, giữa Anh và giáo hoàng La Mã, giữa Vua và các nhà quý tộc. Năm 1215 các nhà quý tộc Anh đã buộc vua John ký Hiến chương Magna Carta còn gọi là The Great Charter (Hiến chương vĩ đại). Hiến chương Magna Carta thừa nhận các quyền chính trị và dân sự của cá nhân như quyền của các thương nhân có thể ra, vào, ở lại hoặc di chuyển trong lãnh thổ nước Anh để buôn bán. Hiến chương cũng đảm bảo cho các cá nhân trung thành với vua có quyền nhập cảnh, xuất cảnh và tái nhập cảnh vào vương quốc Anh.

1.3 Triều đại Vua Henry III thế kỷ XIH và sự thành lập Nghị viện Anh năm 1265

Vua Henry III (1207 - 1272) thừa kế ngai vàng của Vua John khi mới lên 9 tuổi. Vì vậy, Triều đình Anh quốc phải thiết lập chế độ nhiếp chính cho đến khi vua Henry đủ 20 tuổi.

Dưới áp lực của các nhà quý tộc, đứng đầu là Simon de Montfort vua Henry phải chấp nhận sự ra đời và tồn tại của Nghị viện đầu tiên của nước Anh năm 1265. Đến đời Vua Richarch II vào năm 1381 một cuộc khởi nghĩa lớn của nông dân đã nổ ra (Peasants, Revolt 1381), tuy bị thất bại nhưng nó đã góp phần quan trọng trong việc xoá bỏ chế độ nông nô.

1.4 Đạo luật về quyền lực tối cao năm 1534

Dưới triều Vua Henry VIII một đạo luật về quyền lực tối cad (Act of Supremacy) được ban hành vào năm 1534 đã quy định Vua id người đứng đầu tối cao (Supreme head) của nhà thờ Anh, còn Luật về quyền lực tối cao năm 1559 đã quy định Nữ hoàng Elizabet I là thống đốc tối cao của nhà thờ Anh (Supreme Governor of the Church of England). Tuy nhiên, Nữ hoàng phải được sự đồng ý của Nghị viện khi ban hành bất cứ chính sách nào. Nghị viện ngay từ thời kỳ Nữ hoàng Elizabet trị vì đã có hai viện. Thượng viện đại diện cho tầng lớp quý tộc nên được gọi là House of Lords (Viện quý tộc), còn Hạ viện đại diện cho từng lớp trung lưu trong xã hội nên được gọi là House of Common (Viện bình dân). Hạ viện nhanh chóng phát triển do sự phát triển đột biến của tầng lớp trung lưu trong xã hội thời kỳ này. Đặc biệt trong Hạ viện xuất hiện khối Nghị sĩ đại diện cho những người theo đạo Tin lành (Puritans) luôn luôn đòi hỏi mở rộng các quyền cho những người theo đạo này. Tuy nhiên, Nữ hoàng Elizabet I là người có tính cách mạnh mẽ nên đã không để cho nhóm Nghị sĩ này thao túng.

1.5 Triều đại Tudors (1485-1603)

Trong thời kỳ dòng họ Tudors trị vì nước Anh (1485 - 1603) một học giả là Geoffrey Elton đã xây dựng một bản Hiến pháp gọi là Hiến pháp Tudors (The Tudor Constitution) theo trường phái nhà nước Hy Lạp cổ đại, theo mô hình của Cộng hoà Sparte. Một học giả khác khá nổi tiếng cùng thời là John Aylmer đã cổ vũ cho tư tưởng lập hiến của Bản hiến pháp này và cho rằng Hiến pháp Tudors là anh em họ hàng với nền cộng hoà cổ điển Sparte. Mặc dù Hiến pháp Tudors đã không được Nghị viện và Vua chấp nhận nhưng cùng với Geoffrey Elton, John Aylmer và một số người cùng thời đã làm sông lại tư tưởng dân chủ thời kỳ Hy Lạp cổ đại và đã ảnh hưởng sâu sắc đến tư tưởng lập hiến ở Anh thời kỳ này là xây dựng một chế độ chính trị kết hợp những tư tưởng dân chủ Hy Lạp thời kỳ cổ đại với chế độ quân chủ mới ở Anh để xây dựng một chế độ cộng hoà Nghị viện.

1.6 Vua James I (1603 -1625)

Khi Nữ hoàng Elizabeth I từ trần (năm 1603), không có sự bàn luận, ngai vàng của Nữ hoàng được chuyển giao cho cháu là James VI, con trai của Nữ hoàng Scotland và James VI của Scotland trở thành Vua James I của vương quốc Anh. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc thiết lập liên hiệp Anh. Vua James I của Anh là một người sùng bái học thuyết quyền lực của Vua xuất phát từ ý chí Thượng đế (The Di vin Right of Kings theory). Vua do Thượng đế lựa chọn và chỉ chịu trách nhiệm trước Thượng đế do vậy nhà vua phải toàn quyền. Quan điểm này của James I được củng cố thêm bởi niềm tin tôn giáo vì James là người theo đạo Tin lành, người luôn tin rằng số phận con người do chúa định đoạt. James I vì thế đã chống lại tư tưởng bầu cử, đặc biệt là quan điểm phổ biến lúc bấy giờ ở Anh là giáo đoàn (congregation) bầu ra các mục sư của họ. Do bất đồng quan điểm James luôn xung đột với giáo sĩ đạo Tin lành và ông cũng buộc phải nhượng bộ để giáo đoàn ban hành cuốn “Kinh thánh Vua James” (King James Bible) - thực tế là cuốn sách dịch và chú giải cuốn Kinh thánh của Rome sang tiếng Anh.

Cảm ơn quý khách đã gửi yêu cầu đến Công ty Luật Minh Khuê, trên đây là nội dung tư vấn của Công ty, nội dung tư vấn có giá trị tham khảo, nếu còn vấn đề mà quý khách hang còn chưa rõ xin vui lòng liên hệ đến tổng đài của Công ty Luật Minh Khuê 1900.6162 hoặc vui lòng gửi tin nhắn đến email lienhe@luatminhkhue.vn để được giải đáp thắc mắc. Trân trọng!