1. Các cấp độ giáo dục quyền con người cho cán bộ, công chức
Giáo dục quyền con người cho cán bộ, công chức có hai cấp độ. Trước hết là giáo dục quyền con người cho cán bộ, công chức với tư cách là một công dân bình thường trong các mối quan hệ xã hội ngoài quyền lực nhà nước. Thứ hai là giáo dục quyền con người cho cán bộ, công chức trong những mối quan hệ với người dân mà họ là một bên mang tư cách thực thi quyền lực nhà nước. Tuy nhiên, khi nhắc đến cán bộ, công chức tức là chúng ta đang nhấn mạnh, đề cập đến những chủ thể mang quyền lực nhà nước, được Nhà nước ủy quyền thực hiện các nhiệm vụ, công vụ của mình. Chính vì thế, trong phần phân tích dưới đây chỉ tập trung nhấn mạnh giáo dục quyền con người cho cán bộ, công chức dưới góc độ là những người thực thi quyền lực nhà nước.
2. Xây dựng thái độ tôn trọng công dân của cán bộ, công chức nhà nước
Cán bộ, công chức nhà nước với tư cách là những người thực thi quyền lực nhà nước. Mà quyền lực nhà nước thì hoàn toàn có khả năng bị tha hóa. Điều tệ hại đó sẽ ăn mòn nền dân chủ, đẩy người dân vào một chế độ “thần dân” hiện đại. ở đó, quyền lực nhà nước trở thành yếu tố thống trị, còn người dân là thần dân của nó. Quyền con người sẽ trở thành những biểu ngữ im lặng trong Hiến pháp cũng như pháp luật quốc gia. Chính vì thế, một trong những yếu tố tối quan trọng trong việc bảo đảm quyền con người là cần phải xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng. Trong xã hội đó, người dân bình đẳng trong mối quan hệ với quyền lực nhà nước. Để làm được điều đó thì mục tiêu quan trọng của hoạt động giáo dục quyền con người là phải xây dựng được thái độ tôn trọng đối với công dân trong lực lượng cán bộ, công chức nhà nước. Thái độ tôn trọng người dân của công quyền là một biểu hiện quan trọng của một nền dân chủ, là cơ sở thiết yếu của một xã hội tôn trọng quyền con người. Ở một quốc gia mà công chức thiếu tôn trọng người dân thì sẽ không thể là một quốc gia đảm bảo tốt quyền con người, lại càng không phải là hình mẫu cho một xã hội tiến bộ tôn trọng phẩm giá con người. Đấu tranh cho nhân quyền, bảo vệ nhân quyền chính là việc chống lại sự xâm hại quyền con người từ bên ngoài mà đặc biệt là từ sự tha hóa quyền lực công. Các chính phủ tăng cường bảo vệ quyền con người cũng chính là tăng cường phòng ngừa sự tha hóa quyền lực từ bản thân lực lượng cán bộ, công chức nguy cơ của sự phá vỡ những giá trị tốt đẹp của mỗi chế độ xã hội. Chính vì thế, một trong những mục đích quan trọng của giáo dục quyền con người cho cán bộ, công chức đó là việc phải khơi dậy cũng như quán triệt tinh thần tôn trọng công dân như tôn trọng chính bản thân mình, tôn trọng cội nguồn quyền lực mà mình đang đại diện thực thi.
3. Xây dựng ý thức trách nhiệm trong cán bộ, công chức
Gắn liền với việc xây dựng thái độ tôn trọng công dân của cán bộ, công chức nhà nước, một yếu tố không thể thiếu trong giáo dục quyền con người đó là phải hướng đến hình thành ý thức trách nhiệm trong cán bộ, công chức, ý thức trách nhiệm hướng người cán bộ, công chức có thái độ tận tình phục vụ người dân trong việc thực hiện dịch vụ công nói riêng và trong hoạt động công vụ nói chung. Có thể nói ý thức trách nhiệm gắn liền vối hiệu quả công việc, mà hiệu quả công việc của công chức chính là hiệu quả phục phụ người dân. Bộ máy nhà nước sinh ra với mục đích lớn lao nhất là phục vụ nhân dân. Với ý nghĩa xã hội lớn lao của mình, Nhà nước thực hiện chức năng quản lý xã hội. Những quy tắc quản lý được thực thi cũng chính là việc hệ thống các quan hệ xã hội được vận hành theo một trật tự nhất định. Nhờ đó quyền và lợi ích của các chủ thể trong cộng đồng được bảo vệ tối đa. Hiệu quả hoạt động của từng cá nhân trong bộ máy cũng như của toàn bộ hệ thống chính là tạo nên hiệu quả bảo đảm quyền cho mỗi công dân trong một đất nước. Quyền con người cho dù tồn tại dưới dạng thức nào, những quyền hay tự do cơ bản thì chúng luôn cần thiết được xây dựng các thiết chế bảo đảm thực hiện và bộ máy quản lý của Nhà nước là một cơ sở quan trọng cho sự bảo đảm ấy. Chính vì thế, để bảo đảm quyền con người không cách nào khác là phải đảm bảo hiệu quả hoạt động của guồng máy ấy. Tăng cường ý thức trách nhiệm của cán bộ, công chức đồng nghĩa với việc nâng cao hiệu quả của bộ máy nhà nước, nâng cao chất lượng bảo đảm quyền con người.
Từ những mục tiêu đã nêu trên, giáo dục quyền con người cho cán bộ, công chức cần phải xây dựng được những nội dung cơ bản: Tri thức nhân quyền và kỹ năng thực hành quyền con người.
4. Tri thức nhân quyền
Hoạt động quản lý của bộ máy nhà nước chính là hoạt động chấp hành, điều hành. Pháp luật, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước là nguồn thông tin quan trọng trong mọi hoạt động quản lý. Chính vì thế, nội dung quan trọng trước tiên cần được truyền tải tới cán bộ, công chức đó chính là việc thông tin về dân chủ và xây dựng nền dân chủ cũng như ý nghĩa của nó đối với việc phát triển đất nước. Cũng như các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Cán bộ, công chức làm việc theo luật pháp và tuân theo những nguyên tắc quản lý chỉ đạo. Vì vậy, để tăng cường ý thức bảo đảm quyền con người cho các tầng lớp nhân dân, chúng ta cần cung cấp những cơ sở pháp lý, chủ trương, chính sách nhằm thông tin cho cán bộ, công chức biết về chính sách bảo đảm nhân quyền của Đảng và Nhà nước ta thể hiện tính nhân đạo, ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa mà toàn Đảng, toàn dân đang hướng tới.
Cùng với đó, nội dung của giáo dục quyền con người phải gắn liền với hoạt động giáo dục đạo đức lối sống cho cán bộ, công chức. Hoạt động này không những thức tỉnh tinh thần tận tụy phục vụ nhân dân của cán bộ, công chức nhà nước - như Bác Hồ đã nói là công bộc của nhân dân. Mà còn giúp lực lượng cán bộ, công chức nhận thức được vai trò quan trọng của mình trong sự nghiệp chung của dân tộc tiến lên xây dựng xã hội phát triển và thịnh vượng. Đó là vận hành quyền lực công phục vụ đúng đắn con đường đi lên mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn. Con đường ấy chính là một xã hội tốt đẹp và nhân bản, quyền con người, tôn trọng phẩm giá con người là một giá trị nền tảng không thể thiếu.
5. Kỹ năng thực hành quyền con người
Bên cạnh việc cung cấp những thông tin cần thiết về chính sách của Đảng, Nhà nước trong việc bảo đảm quyền con người cũng như nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức trong việc bảo đảm quyền con người thì một vấn đề quan trọng khác là chúng ta cần tăng cường thông tin cho cán bộ, công chức về những nghĩa vụ của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền cho người dân. Những cam kết, những chủ chương chính sách của Đảng và Nhà nước cần phải được thể hiện mạnh mẽ hơn trong hoạt động thực tiễn quản lý xã hội. Để biến những quy định mang tính chất biểu ngữ như là những cam kết về mặt pháp lý trở thành những quyển thực tiễn được bảo đảm cho người dân thì cần thiết phải có những hành động, những bước đi cụ thể. Đó là trách nhiệm mà Nhà nước phải làm để thể hiện sự tận tâm thực hiện những cam kết đối với công dân của mình đã được ghi nhận trong những khế ước xã hội quan trọng như Hiến pháp, luật pháp...
Cán bộ, công chức cần được hướng dẫn những nội dung nhằm phân biệt giữa đầu là việc bảo đảm quyền con người và đâu là những hoạt động bảo đảm ảo tưởng, giả tạo. Ví dụ như cần xem xét đến hiệu quả của các dự án cung cấp nước sạch tại các khu vực vùng sâu vùng xa, vùng ô nhiễm có thực sự bảo đảm quyền con người được sử dụng nước sạch hay chỉ là cái cớ để các nhà thầu chuyển những khoản tiền từ ngân sách nhà nước vào túi mình?! Hoặc việc quy định mỗi người chỉ được đăng ký sở hữu một xe máy có thực sự ngăn chặn được trình trạng ô nhiễm môi trường, tình trạng mất trật tự, an toàn giao thông bảo đảm quyền con người được sống trong một môi trường trong lành, an ninh, hay đang hạn chế quyền sở hữu của mỗi công dân?! Tất cả những vấn đề ấy được lý giải xung quanh nghĩa vụ của Nhà nước trong việc phải tạo ra những thiết chế, những cơ sở cho việc bảo đảm quyền con người được thực thi trên thực tế. Mà đại diện cho khái niệm Nhà nước vô hình đấy chính là những cán bộ, công chức đang hàng ngày hàng giờ vận hành quyền lực mà mình đang đại diện từ cấp độ ra chính sách đến cấp độ thực thi chính sách, thực thi pháp luật tạo ra những cơ sở tiền đề quan trọng cho việc bảo đảm quyền con người.
Việc hướng dẫn, xây dựng các kỹ năng cũng là một trong những nội dung nữa cũng không kém phần quan trọng trong giáo dục quyền con người đối với cán bộ, công chức. Kỹ năng xử sự nhằm tránh sự vi phạm quyền con người một cách không đáng có. Những kỹ năng giải quyết tình huống của cán bộ, công chức người thực thi quyền lực nhà nước là một yếu tố quan trọng trong việc bảo đảm quyền con người, bảo đảm quyền được sống, được tôn trọng với tư cách một con người. Trên các phương tiện truyền thông, chúng ta rất dễ dàng tìm kiếm những thông tin về việc cán bộ này, cán bộ kia hách dịch, cửa quyền gây phiền hà cho người dân... Đây là một thực tế đáng đau lòng bởi trong số những cán bộ ấy chỉ chiếm một phần rất ít mầm mống của thoái hóa, biến chất, phần còn lại đó là sự thiếu kỹ năng trong giải quyết tình huống khiến người dân phải mỏi mệt chờ đợi, gây nên sự ức chế về mặt tâm lý cho cán bộ, công chức. Làm sao để trong những tình huống nhất định quyền lợi của người dân được đảm bảo đồng thời cán bộ, công chức cũng cảm thấy thoải mái khi phục vụ, đó hoàn toàn phụ thuộc vào những kỹ năng của người cán bộ, công chức.
Việc xây dựng kỹ năng không chỉ đối với các cán bộ, công chức hành chính mà đối với tất cả các cán bộ, công chức nhà nước. Không chỉ đối với các cán bộ, công chức trực tiếp tiếp công dân mà đối với tất cả các cán bộ, công chức thực thi quyền lực nhà nước có tác động một cách trực tiếp hay gián tiếp tới quyền, lợi ích của công dân. Bởi lẽ, quyền con người không chỉ giới hạn bởi quyền tiếp cận nền hành chính, quyền tiếp cận dịch vụ công, quyền tiếp cận công lý, tiếp cận Toà án mà nó còn là những quyền rất cơ bản như quyền được sống trong một xã hội công bằng, an ninh, quyền được hưởng không khí trong lành...
