>> Luật sư tư vấn pháp luật Hình sự, gọi: 1900.6162
1. Phạm nhân là gì?
Theo quy định tại Khoản 2 Điều 3 Luật thi hành án hình sự 2019: "Phạm nhân là người đang chấp hành án phạt tù có thời hạn, tù chung thân"
Như vậy, Phạm nhân là người đã bị Tòa án tuyên là đã có tội phải chịu hình phạt và bản án đã có hiệu lực pháp luật.
2. Tại sao cần quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của phạm nhân?
Quyền con người nói chung và quyền con người của phạm nhân trong thi hành án phạt tù nói riêng là lĩnh vực được Đảng, nhà nước ta đặc biệt chú trọng. Trong những năm qua, các thành tựu đạt được trong lĩnh vực này ở nước ta là rất cơ bản, toàn diện, điều này được thể hiện thông qua việc cơ quan thi hành án phạt tù đã tổ chức thực hiện tốt các quyền cụ thể của phạm nhân như quyền được ăn, mặc, sinh hoạt, chăm sóc y tế, quyền được thăm gặp, nhận, gửi thư, quà, quyền được tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, giảm thời hạn chấp hành án phạt tù, miễn chấp hành án phạt tù và quyền được đặc xá của phạm nhân. Nội dung bài viết dưới đây sẽ phân tích cụ thể về quyền và nghĩa vụ của phạm nhân theo quy định của Luật thi hành án hình sự 2019.
Phạm nhân là người bị kết án phạt tù, bị cách ly khỏi xã hội trong một thời gian nhất định theo bản án. Trong quá trình chấp hành án, họ có nghĩa vụ lao động, học tập, cải tạo để trỗ thành công dân có ích cho xã hội. Vì vậy, họ không được hưởng tất cả các quyền con người, quyền công dân giống như những công dân khác đang ở ngoài xã hội. Việc xác định các quyền cụ thể của phạm nhân vừa phải bảo đảm tính nhân đạo nhưng cũng vừa phải bảo đảm tính nghiêm khắc của hình phạt tù; đồng thời bảo đảm tính khả thi, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, khả năng đáp ứng của Nhà nước.
3. Quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của phạm nhân.
Luật Thi hành án hình sự năm 2010 không có điều riêng quy định cụ thể về quyền của phạm nhân, mà quyền của phạm nhân được quy định trong các điều luật cụ thể về quản lý phạm nhân, các chế độ về ăn, mặc, ở, chăm sóc y tế, khám bệnh, chữa bệnh; các chế độ về lao động, học tập, sinh hoạt, vui chơi, giải trí; thăm gặp thân nhân, nhận thư, quà... Cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013 về bảo đảm quyền con người, quyền công dân, Luật Thi hành án hình sự năm 2019 đã bổ sung Điều 27 quy định về quyền và nghĩa vụ của phạm nhân. Ngoài việc quy định 01 điều về quyền và nghĩa vụ của phạm nhân, Luật Thi hành án hình sự năm 2019 còn quy định quyền và nghĩa vụ của phạm nhân trong các điều luật cụ thể về chế độ quản lý, giam giữ, giáo dục phạm nhân; các chế độ về ăn, mặc, ỏ, chăm sóc y tế, khám bệnh, chữa bệnh; chế độ về lao động, học tập, sinh hoạt, vui chơi, giải trí; thăm gặp thân nhân, nhận thư, quà...
3.1. Quyền của phạm nhân.
Phạm nhân có các quyền sau đây:
- Được bảo hộ tính mạng, sức khỏe, tài sản, tôn trọng danh dự, nhân phẩm; được phổ biến quyền và nghĩa vụ của mình, nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân;
- Được bảo đảm chế độ ăn, ở, mặc, đồ dùng sinh hoạt cá nhân, chăm sóc y tế theo quy định; gửi, nhận thư, nhận quà, tiền; đọc sách, báo, nghe đài, xem truyền hình phù hợp với điều kiện của nơi chấp hành án;
- Được tham gia hoạt động thể dục, thể thao, sinh hoạt văn hóa, văn nghệ;
- Được lao động, học tập, học nghề;
Được gặp, liên lạc với thân nhân, đại diện cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân; đối với phạm nhân là người nước ngoài được thăm gặp, tiếp xúc lãnh sự;
- Được tự mình hoặc thông qua người đại diện để thực hiện giao dịch dân sự theo quy định của pháp luật;
- Được bảo đảm quyền khiếu nại, tố cáo; được đề nghị xét đặc xá, bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật;
- Được tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, hưởng chế độ, chính sách về bảo hiểm xã hội theo quy định của pháp luật;
- Được sử dụng kinh sách, bày tỏ niềm tin tín ngưỡng, tôn giáo theo quy định của pháp luật;
- Được khen thưởng khi có thành tích trong quá trình chấp hành án.
Những quy định này phù hợp với Hiến pháp, vừa bảo đảm tính khả thi của Luật, phù hợp với sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, vừa bảo đảm đạt được mục đích của hình phạt là giáo dục, cải tạo người chấp hành án.
3.2. Nghĩa vụ của phạm nhân.
Căn cứ theo quy định tại khoản 2 Điều 27 Luật thi hành án hình sự 2019, phạm nhân có các nghĩa vụ sau đây:
- Chấp hành bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật, quyết định của cơ quan quản lý thi hành án hình sự, cơ quan thi hành án hình sự trong quá trình thi hành án hình sự và các quyết định khác của cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
- Chấp hành nội quy của cơ sở giam giữ phạm nhân, các tiêu chuẩn thi đua chấp hành án;
- Chấp hành yêu cầu, mệnh lệnh, hướng dẫn của cán bộ cơ sở giam giữ phạm nhân;
- Lao động, học tập, học nghề theo quy định;
- Phạm nhân làm hư hỏng, làm mất hoặc hủy hoại tài sản của người khác thì phải bồi thường;
- Các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật.
4. Phạm nhân bị hạn chế những quyền gì?
Dựa trên quy định của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bồ sung 2017), Luật thi hành án hình sự 2019 và một số quy phạm pháp luật khác, sau đây là những quyền bị hạn chế và không bị hạn chế của người bị kết án hình sự.
Pháp luật dân sự:
Đối với pháp luật dân sự, tại Điều 621 Bộ luật dân sự 2015 quy định:
“Điều 621. Người không được quyền hưởng di sản
1. Những người sau đây không được quyền hưởng di sản:
a) Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc về hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản, xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người đó;…”
Quy định trên cho thấy, nếu bị kết án về hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc danh dự, nhân phẩm của người để lại di sản thì quyền hưởng thừa kế sẽ bị mất.
Bên cạnh đó, có một số thủ tục dân sự mà đương sự không được phép uỷ quyền tham gia như: hôn nhân, lập di chúc, nhận cha, mẹ, con... lúc này người đang chấp hành án tù sẽ không thể thực hiện.
Pháp luật hành chính:
Theo quy định tại Điều 37 Luật bầu cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, những người sau đây không được quyền ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân:
- Người đang bị tước quyền ứng cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, người đang chấp hành hình phạt tù, người bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự.
- Người đang chấp hành bản án, quyết định hình sự của Tòa án.
- Người đã chấp hành xong bản án, quyết định hình sự của Tòa án nhưng chưa được xóa án tích.
Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015 quy định:
“Điều 30. Những trường hợp không được ghi tên, xóa tên hoặc bổ sung tên vào danh sách cử tri:
1. Người đang bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, người bị kết án tử hình đang trong thời gian chờ thi hành án, người đang chấp hành hình phạt tù mà không được hưởng án treo, người mất năng lực hành vi dân sự thì không được ghi tên vào danh sách cử tri.…”
Khoản 2 Điều 36 Luật cán bộ, công chức 2008 quy định:
“2. Những người sau đây không được đăng ký dự tuyển công chức:…
c) Đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự; đang chấp hành hoặc đã chấp hành xong bản án, quyết định về hình sự của Tòa án mà chưa được xóa án tích…”
Như vậy người bị kết án mà chưa hết thời gian được xóa án tích thì không được thi tuyển công chức.
Đồng thời ở các điều 78, 79, 81, 82 của Luật này (được sửa đổi bởi Luật cán bộ, công chức và viên chức sửa đổi 2019) thì tùy theo hành vi mà người bị kết án tù còn có thể bị xử lý kỷ luật theo những hình thức khác như thôi việc, thôi giữ chức vụ, đình chỉ công tác, …
5. Bảo vệ quyền và nghĩa vụ của phạm nhân.
Hình phạt tù nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật trong quản lý trật tự xã hội, đồng thời giáo dục, cải tạo, tu dưỡng đạo đức, nhân cách những người lầm lỡ có hành vi vi phạm pháp luật để sau này họ có thể tái hòa nhập cộng đồng và trở thành người có ích cho xã hội. Thời gian qua, nằm trong những hoạt động chống phá Việt Nam, các thế lực thù địch, phản động, các website, trung tâm phá hoại tư tưởng… đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền Việt Nam vi phạm dân chủ, nhân quyền đối với phạm nhân tại các trại giam, trại tạm giam. Đây là những luận điệu xuyên tạc, không đúng sự thật, ảnh hưởng nghiêm trọng uy tín, hình ảnh của Việt Nam trong nỗ lực đấu tranh, bảo vệ nhân quyền.
Thứ nhất, pháp luật nước ta đã quy định rõ về quyền, nghĩa vụ của phạm nhân, trách nhiệm của đơn vị thi hành án hình sự là các trại giam, trại tạm giam đảm bảo phù hợp với tình hình thực tế.
Thứ hai, trong thực tiễn thi hành án phạt tù, các trại giam, trại tạm giam thực hiện đúng quy định của pháp luật về bảo đảm quyền của phạm nhân, bố trí điều kiện sinh hoạt, ăn ở, học nghề… đầy đủ, tiện nghi.
Hiện các trại giam của Việt Nam thực hiện đầy đủ các chế độ, chính sách cho phạm nhân đảm bảo chặt chẽ, đúng quy định của pháp luật; các biện pháp giáo dục phạm nhân luôn đề cao tính nhân văn, thượng tôn pháp luật.
Về chế độ ăn, mặc, ở, khám chữa bệnh của phạm nhân được đảm bảo theo tiêu chuẩn định lượng nhằm đảm bảo sức khỏe trong quá trình giam giữ, lao động, học tập tại nơi chấp hành án. Các phạm nhân được tổ chức lao động phù hợp với độ tuổi, sức khỏe và đáp ứng yêu cầu quản lý, giáo dục, hòa nhập cộng đồng, được nghỉ các ngày thứ bảy, chủ nhật, lễ, tết theo quy định của pháp luật. Phạm nhân đều sử dụng hệ thống nước sạch được lọc qua hệ thống máy lọc để uống và các trại sử dụng để nấu ăn cho các phạm nhân. Hệ thống xử lý chất thải cũng được lắp đặt để hoạt động hiệu quả, tránh việc ô nhiễm môi trường.
Về điều kiện chăm sóc y tế cho phạm nhân, các phạm nhân ốm đau, bệnh tật đều được hệ thống bệnh xá ở trại giam thăm khám, chăm sóc ban đầu; sau đó nếu bệnh nặng có thể đưa lên tuyến trên chữa trị.
Đối với công tác giáo dục cải tạo phạm nhân, đây là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt và có vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác thi hành án phạt tù tại các trại giam. Nhiệm vụ chủ yếu của công tác giáo dục cải tạo là nhằm làm thay đổi nhận thức, thái độ, hành vi, lối sống theo hướng tích cực và giúp họ sớm trở thành người có ích cho xã hội. Các trại giam thường xuyên tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, thể dục thể thao cho phạm nhân vui chơi, giải trí, tăng sức khỏe cho bản thân, giúp họ thêm động lực cải tạo, học tập sớm được giảm án, tha tù trước thời hạn…
Công tác dạy nghề đã góp phần quan trọng và nâng cao hiệu quả công tác giáo dục cải tạo phạm nhân. Thông qua lao động, phạm nhân có những thay đổi về nhận thức, có tiến bộ trong quá trình cải tạo; đồng thời tạo điều kiện cho phạm nhân có nghề nghiệp để có thể xin việc, có công ăn việc làm khi tái hòa nhập xã hội. Thực tế những phạm nhân được các cơ sở, doanh nghiệp nhận vào làm việc, có thu nhập, đảm bảo được cuộc sống.
Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900.6162 để được giải đáp. Rất mong nhận được sự hợp tác
