1. Quy định về các tiêu chí đánh giá công trình kiến trúc có giá trị
Theo khoản 5 Điều 3 của Luật Kiến trúc 2019, một công trình kiến trúc có giá trị được hiểu là một công trình kiến trúc tiêu biểu, đáng chú ý, có giá trị đáng kể về mặt kiến trúc, lịch sử, văn hóa và nghệ thuật, được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Điều này chỉ ra rằng công trình này không chỉ đáp ứng các tiêu chuẩn nghệ thuật và kiến trúc mà còn mang trong mình một giá trị sâu sắc về mặt lịch sử và văn hóa, thể hiện sự độc đáo và quan trọng đối với cộng đồng và di sản văn hóa của địa phương. Việc cấp có thẩm quyền phê duyệt cho công trình này cũng xác nhận rằng nó được công nhận và bảo vệ chính thức, đồng thời tôn trọng và duy trì giá trị của nó trong cộng đồng và xã hội.
Các tiêu chí để đánh giá giá trị của một công trình kiến trúc được quy định trong Điều 3 của Nghị định 85/2020/NĐ-CP bao gồm hai khía cạnh chính: giá trị nghệ thuật kiến trúc và cảnh quan, cũng như giá trị lịch sử và văn hóa.
- Về phần giá trị nghệ thuật kiến trúc và cảnh quan, các yếu tố sau được xem xét: Công trình có thể phản ánh một loại hình kiến trúc cụ thể hoặc một phong cách kiến trúc nhất định, đóng góp vào sự đa dạng và sự giàu có của di sản kiến trúc. Công trình có thể tạo ra một trải nghiệm không gian độc đáo, tương tác với môi trường xung quanh một cách sáng tạo và hài hòa. Công trình có thể được coi là một phần quan trọng của cảnh quan đô thị hoặc vùng miền, góp phần vào sự hòa quyện giữa thành phố, danh lam thắng cảnh và cảnh quan thiên nhiên. Công trình có thể thể hiện sự tiên tiến trong việc sử dụng kỹ thuật và công nghệ xây dựng, đồng thời tôn vinh và bảo vệ tài nguyên tự nhiên.
- Đối với phần giá trị lịch sử và văn hóa, các yếu tố sau được xem xét: Sự đại diện cho một giai đoạn trong lịch sử qua việc công trình có thể là một biểu tượng của một giai đoạn lịch sử quan trọng, đóng vai trò là một bảo tàng sống về quá khứ. Công trình có thể phản ánh và thể hiện những giá trị văn hóa, truyền thống độc đáo của một cộng đồng hoặc dân tộc cụ thể. Niên đại và tuổi thọ của công trình tức là tuổi đời và sự bền vững của công trình là yếu tố quan trọng trong việc đánh giá giá trị lịch sử và văn hóa của nó.
Có thể thấy, các tiêu chí này thể hiện rằng việc đánh giá giá trị của một công trình kiến trúc không chỉ dựa trên các yếu tố nghệ thuật và cảnh quan mà còn phải xem xét sâu sắc vào các khía cạnh lịch sử và văn hóa.
2. Phân loại các công trình kiến trúc có giá trị
Theo quy định tại khoản 1 của Điều 4 trong Nghị định 85/2020/NĐ-CP, các công trình kiến trúc có giá trị được phân thành ba loại như sau:
- Loại I: Các công trình được xếp vào loại này khi chúng đáp ứng cả hai tiêu chí về giá trị nghệ thuật kiến trúc, cảnh quan và giá trị lịch sử, văn hóa. Điều kiện để được phân loại vào loại này là tiêu chí về giá trị nghệ thuật kiến trúc, cảnh quan phải đạt từ 80 điểm trở lên. Điều này có nghĩa là công trình cần phải được đánh giá và ghi điểm dựa trên các yếu tố như sự độc đáo của kiến trúc, tính hài hòa với cảnh quan xung quanh, và sự đại diện cho một giai đoạn hoặc giá trị lịch sử và văn hóa. Các tiêu chí này thường được đánh giá thông qua các bảng điểm hoặc hệ thống đánh giá được xác định trước. Việc thiết lập một ngưỡng điểm như 80 điểm giúp xác định rõ ràng các công trình có giá trị cao và đáng được bảo vệ, quản lý và phát triển. Đồng thời, nó cũng đảm bảo sự công bằng và minh bạch trong quá trình phân loại và quyết định về các biện pháp và kế hoạch phát triển.
- Loại II: Các công trình được xếp vào loại này khi chúng đáp ứng cả hai tiêu chí, nhưng không đạt được điểm số để được phân loại vào loại I. Điều này có nghĩa là các công trình trong loại này vẫn có giá trị nghệ thuật và lịch sử, văn hóa, tuy nhiên, điểm số của chúng không đạt mức yêu cầu để được coi là những biểu tượng có giá trị cao nhất. Có thể các công trình trong loại này vẫn có sự độc đáo và ảnh hưởng, nhưng không đủ để được xếp vào hàng ngũ các công trình kiến trúc quan trọng nhất. Việc phân loại các công trình vào loại II giúp tạo ra sự phân biệt rõ ràng giữa các công trình có giá trị cao và các công trình có giá trị trung bình, đồng thời cung cấp cơ sở để đưa ra các biện pháp và quyết định phù hợp cho việc quản lý và phát triển các công trình này.
- Loại III: Các công trình được xếp vào loại này khi chúng chỉ đáp ứng một trong hai tiêu chí được nêu trên.
Bằng cách xác định rõ ràng các tiêu chí và điểm số tương ứng, quy định này tạo điều kiện cho quá trình đánh giá trở nên minh bạch và công bằng. Các công trình kiến trúc có thể được đánh giá dựa trên độc đáo của kiến trúc và cảnh quan, cũng như vai trò lịch sử và văn hóa của chúng trong cộng đồng và quốc gia. Việc phân loại các công trình thành ba loại khác nhau sẽ giúp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tập trung tài nguyên và biện pháp bảo vệ vào các công trình có giá trị cao nhất, đồng thời đảm bảo sự công bằng trong việc đối xử với các công trình có giá trị khác. Điều này cũng hỗ trợ trong việc duy trì và phát triển di sản kiến trúc một cách bền vững và có trách nhiệm.
3. Trình tự lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh danh mục công trình kiến trúc có giá trị
Quy trình lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh danh mục công trình kiến trúc có giá trị được mô tả như sau theo Điều 5 của Nghị định 85/2020/NĐ-CP:
- Lập danh mục công trình kiến trúc có giá trị: Cơ quan chuyên môn về kiến trúc thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc cấp huyện được phân cấp hoặc ủy quyền để thực hiện việc lập danh mục công trình kiến trúc có giá trị. Quy trình này thường bắt đầu bằng việc rà soát và đánh giá hồ sơ tư liệu của các công trình kiến trúc trong phạm vi địa bàn. Sau đó, cơ quan này sẽ tổ chức các phiên phản biện và cuối cùng là phê duyệt danh mục tại cấp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
- Thẩm định danh mục công trình kiến trúc có giá trị: Quá trình thẩm định danh mục công trình kiến trúc có giá trị được thực hiện thông qua việc thành lập Hội đồng thẩm định bởi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Hội đồng này bao gồm các đại diện đến từ các cơ quan quản lý nhà nước, hội nghề nghiệp, các chuyên gia và các tổ chức, cá nhân có liên quan. Công việc chính của Hội đồng thẩm định là đánh giá các công trình kiến trúc theo các tiêu chí được quy định và phân loại chúng theo đúng quy định.
- Phê duyệt danh mục công trình kiến trúc có giá trị: Sau quá trình thẩm định, cơ quan lập danh mục sẽ dựa vào kết quả của quá trình đó để hoàn thiện hồ sơ và sau đó trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để phê duyệt danh mục công trình kiến trúc có giá trị.
- Thời gian xử lý: Thời gian thẩm định tối đa là 20 ngày kể từ khi nhận được hồ sơ đầy đủ và hợp lệ. Thời gian phê duyệt tối đa là 15 ngày kể từ khi nhận được hồ sơ hoàn thiện sau thẩm định.
- Điều chỉnh danh mục công trình kiến trúc có giá trị: Cơ quan lập danh mục sẽ thực hiện việc đánh giá và điều chỉnh danh mục này hàng năm. Sau đó, cơ quan này sẽ báo cáo cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để quyết định về việc điều chỉnh danh mục, nhằm phản ánh tình hình và điều kiện thực tế của các công trình kiến trúc trong địa bàn.
Những điều chỉnh trong danh mục sẽ phải tuân theo quy trình và thời gian quy định, nhưng các mục không được điều chỉnh sẽ vẫn giữ nguyên giá trị pháp lý.
Ngoài ra, quý bạn đọc có thể tham khảo thêm bài viết: Quy chế quản lý kiến trúc phải đáp ứng yêu cầu về bản sắc văn hóa?
Nếu có bất cứ vấn đề pháp lý nào cần hỗ trợ, vui lòng liên hệ tới bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua số điện thoại: 1900.6162 hoặc gửi yêu cầu tới địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn. Trân trọng!
